«Δύση» και «Ανατολή» φέρνουν πιο κοντά την τελική αναμέτρηση
Γιώργος Παυλόπουλος
Οι πόλεμοι σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή όχι μόνο δεν εμφανίζουν σημεία αποκλιμάκωσης, αλλά μαίνονται και τείνουν να επεκταθούν. Το πρόβλημα δεν είναι προσωρινό, αλλά έχει να κάνει με τον δομικό χαρακτήρα των ανταγωνισμών και την ανειρήνευτη σύγκρουση ανάμεσα στα διάφορα καπιταλιστικά κέντρα και τους συνασπισμούς που συγκροτούν. Ορόσημο οι εκλογές σε ΗΠΑ και Ισραήλ.
«Εάν κανείς αποδειχθεί τόσο ανόητος ώστε να μας επιτεθεί, θα τον συντρίψουμε», δήλωσε ο Αμερικανός επικεφαλής των στρατιωτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ, απευθυνόμενος προφανώς στη Ρωσία. Το έκανε, βεβαίως, τη στιγμή που ο πρόεδρος της χώρας του φέρεται να συνάπτει συμφωνίες με τον Πούτιν και να προσπαθεί να τα βρει μαζί του – αλλά αυτό μικρή σημασία έχει τελικά. Γιατί ό,τι και να λέει ο Τραμπ, όσες διαφορές και κόντρες κι αν έχει με τους Ευρωπαίους κι όσα αν αυτοί του προσάπτουν, είναι προφανές ότι το ΝΑΤΟ είναι εδώ για να μείνει, έστω και με διαφορετικούς συσχετισμούς στο εσωτερικό του. Εξακολουθεί, άλλωστε, να αποτελεί το στρατιωτικό «δόρυ» της Δύσης και θα πρέπει να είναι τουλάχιστον αφελείς όσοι πιστεύουν ότι είναι έτοιμο να διαλυθεί ή ότι σύντομα θα αντικατασταθεί από μια αμιγώς ευρωπαϊκή συμμαχία, χωρίς τις ΗΠΑ.
Την ίδια στιγμή, τα νήματα που δένουν τους απέναντι πληθαίνουν και γίνονται πιο ανθεκτικά. Από τον Περσικό και την Ερυθρά ως την Ουκρανία και τον Ειρηνικό, η συμμαχία Κίνας, Ρωσίας, Ιράν και Β. Κορέας ενισχύεται και διευρύνεται διαρκώς. Πολεμικό υλικό κάθε είδους, κοινές ασκήσεις, δορυφορικές πληροφορίες, πρώτες ύλες και ενέργεια, δίαυλοι για την αποφυγή των δυτικών κυρώσεων και δασμών, πολιτικός και διπλωματικός συντονισμός στα διεθνή φόρα, ακόμη και αποστολή στρατιωτών στα πεδία των μαχών – όλα συγκλίνουν προς το ίδιο συμπέρασμα: Ένας νέος «άξονας» συγκροτείται και κοιτάει στα μάτια τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους – με επιτυχία, μάλιστα, όπως αποδεικνύουν τα εντυπωσιακά και επιτυχημένα πλήγματα του Ιράν και των Χούθι.
Σε αυτό το φόντο, δεν είναι τυχαίο ότι όλοι μιλούν πλέον για τα δύο στρατόπεδα που υπάρχουν στον σημερινό κόσμο. Από τη μία της «Δύσης», με ηγεμονική δύναμη τις ΗΠΑ και από την άλλη της «Ανατολής», όπου αφεντικό είναι η Κίνα). Τείνουν δε να ερμηνεύουν όσα συμβαίνουν σχεδόν αποκλειστικά στη βάση των δικών τους ανταγωνισμών και συγκρούσεων, σαν να μην υπάρχει τίποτε άλλο που να επιδρά στην πορεία της ιστορίας στην εποχή μας.
Να, όμως, που όσα συμβαίνουν το τελευταίο διάστημα σε μια σειρά χώρες, τα λαϊκά ξεσπάσματα τα οποία διαδέχονται το ένα το άλλο, έρχονται να μας θυμίσουν πως εκτός από τον παραπάνω διαχωρισμό, που προκύπτει από την ερμηνεία του κόσμου από αστική-εθνική σκοπιά, υπάρχει και ένας διαφορετικός. Αυτός που τονίζει και βαθαίνει την κόκκινη γραμμή η οποία χωρίζει τους «πάνω» από τους «κάτω», το κεφάλαιο και τις κυβερνήσεις του από την κοινωνική πλειοψηφία, αναδεικνύοντας την ανειρήνευτη σύγκρουση ανάμεσά τους.
Είναι αναμενόμενο, φυσικά, ότι στις επίσημες συναντήσεις και διασκέψεις, καθώς και στα ρεπορτάζ των καθεστωτικών ΜΜΕ, η δεύτερη αντίθεση αποκρύπτεται συνειδητά. Όσο για τις αιτίες που προκαλούν τους πολέμους και την ακρίβεια, πλήττοντας βάναυσα τους λαούς και κάνοντάς τους να βγαίνουν μαζικά στους δρόμους για τα δικά τους συμφέροντα, παρουσιάζονται σαν να είναι προσωρινές – γι’ αυτό και τα όποια μέτρα ανακούφισης έχουν χαρακτήρα «προσωρινό και στοχευμένο».
Οι εξελίξεις, φυσικά, τους διαψεύδουν. Στην Ουκρανία, ο πόλεμος κοντεύει να συμπληρώσει πέντε χρόνια, οι ανθρώπινες απώλειες και το συνολικό κόστος προκαλούν σοκ και δέος, ενώ τα σενάρια κλιμάκωσης παραμένουν πιο πιθανά, όπως απέδειξε και το νέο φιάσκο Τραμπ με την δήθεν «ενεργειακή εκεχειρία». Το μόνο δεδομένο είναι οι ανακατατάξεις στην πλευρά των «φίλων του Κιέβου», καθώς τη θέση των ΗΠΑ – που θέλουν να κλείσουν αυτό το μέτωπο, ώστε συγκεντρώσουν τις δυνάμεις τους αλλού – έχουν πάρει πλέον ξεκάθαρα οι Ευρωπαίοι, πληρώνοντας αδρά για τη συνέχιση των συγκρούσεων και ετοιμάζοντας συστηματικά τις κοινωνίες τους για μια κατά μέτωπο σύγκρουση με τη Ρωσία, η οποία επίσης δεν δείχνει διάθεση να υποχωρήσει.
Στη Μέση Ανατολή, επίσης, έχουν περάσει τρία και πλέον χρόνια από την έναρξη της συστηματικής γενοκτονίας των Παλαιστινίων από το κράτος-τρομοκράτη της περιοχής, το οποίο πλέον δεν κρύβει τα σχέδιά του για προσάρτηση των κατεχόμενων, ενώ την επόμενη εβδομάδα συμπληρώνονται οκτώ μήνες από την επίθεση Αμερικανών και Ισραηλινών κατά του Ιράν. Και σε αυτή την περίπτωση, η αποκλιμάκωση είναι πολύ μακρινό σενάριο, ενώ Τραμπ και Νετανιάχου, αν και «στριμωγμένοι», μοιάζουν να περιμένουν τις επικείμενες εκλογές τους (στις 3 Νοεμβρίου και στις 27 Οκτωβρίου) για να περάσουν στην επόμενη φάση του σχεδίου τους. Ο πρώτος, μάλιστα, άφησε να διαρρεύσει ότι ίσως χρησιμοποιήσει την πιο ισχυρή συμβατική βόμβα που διαθέτει, η οποία μπορεί να επιφέρει καταστροφές παραπλήσιες με εκείνες που θα προκαλούσε μια «μικρή» ατομική βόμβα.
Ορατή διέξοδος δεν δείχνει, λοιπόν, να υπάρχει στους δύο εν εξελίξει πολέμους. Φως δεν φαίνεται ούτε στο τούνελ του παγκόσμιου οικονομικού πολέμου ούτε στην αντιπαράθεση ανάμεσα σε ΗΠΑ και Κίνα – έστω κι αν οι δύο αντίπαλοι παραπέμπουν με τη στάση τους στο γνωστό «φοβάται ο Γιάννης το θεριό και το θεριό τον Γιάννη». Εξάλλου, οι αιτίες που γέννησαν όλα τα παραπάνω είναι παρούσες και οι αντιθέσεις οξύνονται διαρκώς, φέρνοντας πιο κοντά το εφιαλτικό σενάριο της «τελικής αναμέτρησης».
Τα λαϊκά ξεσπάσματα, τα συνθήματα και τα αιτήματά τους, υπενθυμίζουν ότι υπάρχει και μια άλλη κόκκινη γραμμή
Σε αυτό το φόντο, η διακριτή παρουσία συνθημάτων και αιτημάτων με περιεχόμενο αντιπολεμικό και αλληλεγγύης προς τον παλαιστινιακό λαό στις διαδηλώσεις που πραγματοποιούνται στην Ευρώπη και ανά τον κόσμο για την παιδεία, την ακρίβεια, τους μισθούς και ό,τι άλλο μπορεί κανείς να φανταστεί, είναι αναμφίβολα ένα ελπιδοφόρο στοιχείο. Οι λαοί ή, έστω, ένα σημαντικό τμήμα τους, δείχνουν σταδιακά να συνειδητοποιούν πως τα πραγματικά στρατόπεδα, για τα οποία τελικώς αξίζει να πολεμήσουν, δεν είναι τα ίδια με αυτά που κυριαρχούν δημοσίως στην αστική πολιτική και στα μίντια.
Είναι μια αρχή.
