Οι Ευρωπαίοι ηγέτες συζητούν στις Βρυξέλλες μέτρα για τις υψηλές τιμές ενέργειας, τις διαφωνίες για τον νέο επταετή προϋπολογισμό και τη χρηματοδοτική και στρατιωτική στήριξη προς την Ουκρανία.
Η ενεργειακή κρίση και οι υψηλές τιμές, ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 και η στήριξη προς την Ουκρανία είναι τα βασικά θέματα της διήμερης Συνόδου Κορυφής που ξεκινά στις Βρυξέλλες στις 11 π.μ. ώρα Ελλάδας και ολοκληρώνεται την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου. Στην ατζέντα περιλαμβάνονται επίσης η μετανάστευση, η διεύρυνση της ΕΕ και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Μέτρα για το ενεργειακό κόστος
Οι ηγέτες αναμένεται να εξετάσουν βραχυπρόθεσμη στήριξη για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, καθώς και επιλογές για τη σταδιακή μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Η συζήτηση γίνεται υπό το βάρος της κρίσης στη Μέση Ανατολή και των επιπτώσεών της στις διεθνείς αγορές.
Σε επιστολή προς τους ηγέτες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ζητά άμεσες κινήσεις και κατευθύνσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, παράλληλα με τη συνέχιση της ενεργειακής απεξάρτησης. Ευρωπαίος αξιωματούχος σημείωσε ότι δεν υπάρχει μία λύση που να αντιμετωπίζει αμέσως το πρόβλημα για καταναλωτές και επιχειρήσεις και ότι οι προτάσεις χρειάζεται να εξεταστούν ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής και τη συναίνεση που μπορούν να συγκεντρώσουν.
Μεταξύ των επιλογών που έχουν τεθεί είναι η φορολόγηση των έκτακτων κερδών ενεργειακών εταιρειών, την οποία υποστηρίζουν η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πολωνία, η Αυστρία και η Πορτογαλία. Η Ελλάδα και η Ιταλία ζητούν μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας για προσωρινά μέτρα στήριξης. Εξετάζονται επίσης μειώσεις ΦΠΑ και ειδικών φόρων κατανάλωσης, ενώ η Ιταλία και η Τσεχία έχουν ζητήσει προσωρινές αλλαγές στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει την ανάγκη δημοσιονομικής σύνεσης, ώστε να περιοριστούν οι πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των αγορών. Εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θεωρώντας ότι τα κράτη-μέλη είναι σε καλύτερη θέση να αποφασίσουν. Έχει, ωστόσο, συμφωνηθεί η σύσταση ομάδας εργασίας για την εξέταση του θέματος και την ανταλλαγή πρακτικών.
Στο σχέδιο συμπερασμάτων προβλέπεται πρόσκληση προς την Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα μέτρα για την άνοδο των τιμών, με την τελική διατύπωση να εξαρτάται από τις συζητήσεις. Οι ηγέτες αναμένεται ακόμη να χαιρετίσουν την παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για βιομηχανίες που πλήττονται περισσότερο από το ενεργειακό κόστος, τις προτάσεις για την αποδοτικότητα των διυλιστηρίων και την εθελοντική ομαδοποίηση της ενεργειακής ζήτησης. Η Επιτροπή έχει προτείνει επίσης να αναβληθούν κατά ένα έτος ορισμένες υποχρεώσεις του κανονισμού της ΕΕ για το μεθάνιο, με στόχο να διευκολυνθούν οι εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Για τη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση του κόστους, αναμένεται να δοθεί έμφαση στην επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, στην καθαρή ενέργεια και στην ενίσχυση των δικτύων. Ενόψει της αναθεώρησης του ETS, οι ηγέτες αναμένεται επίσης να ζητήσουν να ληφθεί υπόψη η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Διαφωνίες για τον προϋπολογισμό 2028-2034
Η συζήτηση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό θα βασιστεί σε συμβιβαστική πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας. Αυτή προβλέπει περικοπή περίπου 8%, ή 141 δισ. ευρώ, σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και συνολικό ύψος περίπου 1,622 τρισ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 2025.
Οι θέσεις των κρατών-μελών παραμένουν διαφορετικές. Η Γερμανία, η Σουηδία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Φινλανδία και η Δανία θεωρούν ότι το προτεινόμενο συνολικό ποσό παραμένει υψηλό και ζητούν περαιτέρω περικοπές. Αντίθετα, οι 17 χώρες των «Φίλων της Συνοχής», μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία, ζητούν να προστατευθεί η χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της πολιτικής συνοχής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει δυσαρέσκεια για τις περικοπές που περιλαμβάνει η πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας, εκτιμώντας ότι μπορεί να επηρεάσουν συμφωνημένες προτεραιότητες. Η Γαλλία ζητά έναν φιλόδοξο προϋπολογισμό με επαρκείς πόρους για κοινές πολιτικές. Σημαντικό ζήτημα στις διαπραγματεύσεις είναι και η συμφωνία για νέους ίδιους πόρους, δηλαδή νέες πηγές εσόδων της ΕΕ.
Η Σύνοδος αποτελεί το πρώτο στάδιο της συζήτησης μεταξύ των ηγετών. Η Ιρλανδική Προεδρία και ο Αντόνιο Κόστα επιδιώκουν συμφωνία έως το τέλος του έτους, αλλά ορισμένα κράτη-μέλη αμφισβητούν αυτό το χρονοδιάγραμμα. Μετά τη συζήτηση, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα αναλάβει τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιδιώκουν να ολοκληρωθούν πριν από τα Χριστούγεννα, ώστε να μη μεταφερθούν μέσα στο 2027.
Ουκρανία, μετανάστευση και διεύρυνση
Τη δεύτερη ημέρα, οι ηγέτες αναμένεται να επαναβεβαιώσουν τη στήριξη προς την Ουκρανία. Ο πρόεδρος της χώρας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αναμένεται στις Βρυξέλλες για να ενημερώσει τους «27» για τις ανάγκες της χώρας, ενώ συνεχίζονται οι ρωσικές επιθέσεις σε αμάχους και κρίσιμες υποδομές. Το σχέδιο συμπερασμάτων προβλέπει επίσης ότι οι ηγέτες θα επαναλάβουν την πρόθεσή τους να αυξήσουν την πίεση στη Ρωσία, ώστε να τερματιστεί ο πόλεμος και να αρχίσουν ουσιαστικές ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.
Στο ίδιο σχέδιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει τη λύπη του για την προσωρινή άρση από τις Ηνωμένες Πολιτείες των κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ. Για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο 90 δισ. ευρώ για το 2026-2027: 60 δισ. ευρώ για στρατιωτική στήριξη και 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική ενίσχυση. Ενώ έχουν προσδιοριστεί οι πόροι για το 2026, η χρηματοδότηση του 2027 παραμένει ανοιχτή. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δηλώνει ότι παραμένει προσηλωμένο στην κάλυψη των επειγουσών αναγκών, αναμένει επικαιροποιημένη αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και καλεί τους διεθνείς εταίρους να ενισχύσουν τη στήριξή τους.
Στην ατζέντα είναι ακόμη η ευρωπαϊκή αμυντική ετοιμότητα, με αναφορά στις υβριδικές επιθέσεις της Ρωσίας και στα κενά στις στρατιωτικές δυνατότητες των κρατών-μελών. Για τη μετανάστευση, οι συζητήσεις θα επικεντρωθούν στην προστασία των εξωτερικών συνόρων, στις επιστροφές και στην αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει εισηγηθεί νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο έκτακτης ανάγκης, με πρόσθετη ευελιξία στα σύνορα, στο άσυλο και στις επιστροφές όταν τα υφιστάμενα εργαλεία δεν επαρκούν.
Οι ηγέτες θα εξετάσουν επίσης τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις συνέπειές τους για την περιφερειακή σταθερότητα, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη θαλάσσια ασφάλεια. Κατά την πρώτη ημέρα, στο δείπνο εργασίας, θα συζητήσουν τη διεύρυνση της ΕΕ και τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με αυτήν, με ειδική αναφορά στην ενταξιακή πορεία του Μαυροβουνίου.
