Μικρό ανάγλυφο που είχε μεταφερθεί στη Νότια Αμερική από Ιταλό ναυπηγό μηχανικό εξετάστηκε από Έλληνες αρχαιολόγους και συνδέθηκε με τον αρχαϊκό ναό της Ακρόπολης.
Μαρμάρινο ανάγλυφο βάρους 1,2 κιλών επέστρεψε στην Αθήνα και παραδόθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών για φύλαξη και περαιτέρω μελέτη. Η διακόσμησή του παραπέμπει, σύμφωνα με την εκτίμηση των ειδικών, στον Εκατόμπεδο, τον πρώτο μνημειώδη ναό που χτίστηκε στην Ακρόπολη. Η σύνδεση θεωρείται πιθανή, όχι βέβαιη.
Το αντικείμενο είχε βρεθεί κοντά στη βάση του Παρθενώνα τη δεκαετία του 1930 από τον Γκαετάνο Τόστι-Κρότσε, Ιταλό ναυπηγό μηχανικό που επισκεπτόταν την Αθήνα με το πλοίο του. Αργότερα το μετέφερε στη Νότια Αμερική. Για χρόνια το ανάγλυφο βρισκόταν στα σπίτια της οικογένειας στη Βίνια ντελ Μαρ, το Σαντιάγο και τη Βιγιαρίκα, όπου θεωρούσαν ότι προερχόταν από τον Παρθενώνα.
Η πιθανή σύνδεση με τον Εκατόμπεδο
Μετά τον θάνατο των γονιών του το 1994, το κληρονόμησε ο γιος του, Ενρίκο Τόστι-Κρότσε. Αποφάσισε να φροντίσει για την επιστροφή του στην Αθήνα, με αφορμή και τη δημόσια συζήτηση για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο.
Στην επιφάνειά του διακρίνεται ένα σκαλιστό άνθος λωτού. Το μοτίβο αυτό ταιριάζει με τις λίθινες υδρορρόες που διακοσμούσαν τη στέγη του Εκατόμπεδου, ο οποίος χτίστηκε γύρω στο 570 π.Χ. Το υπουργείο Πολιτισμού χαρακτηρίζει πιθανή την απόδοση, καθώς η εκτίμηση βασίζεται κυρίως σε τεχνοτροπικές συγκρίσεις και δεν έχει δημοσιευτεί πλήρης τεχνική έκθεση.
Παραμένει άγνωστη η διαδρομή του θραύσματος
Ο Εκατόμπεδος προηγείται του Παρθενώνα κατά περισσότερο από έναν αιώνα. Δεν είναι γνωστό πώς το θραύσμα βρέθηκε κοντά στη βάση του μεταγενέστερου ναού, ούτε υπάρχουν στοιχεία πέρα από τις οικογενειακές αναμνήσεις για τις συνθήκες υπό τις οποίες απομακρύνθηκε από την Ακρόπολη.
Η επιστροφή του προσθέτει ένα εύρημα της Ακρόπολης στην εθνική συλλογή, χωρίς να επηρεάζει την ευρύτερη διαφορά της Ελλάδας με το Βρετανικό Μουσείο για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
