Το βραβείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου απονεμήθηκε στους Maite Vermeulen και Giacomo Zandonini για την έρευνά τους σχετικά με την εξωτερική διαχείριση της μεταναστευτικής πολιτικής και τις εγκαταστάσεις της Ιταλίας στην Αλβανία.
Η έρευνα των Maite Vermeulen και Giacomo Zandonini για το ολλανδικό μέσο De Correspondent τιμήθηκε με το Βραβείο Daphne Caruana Galizia 2026. Εξετάζει τη μεταφορά και την κράτηση μεταναστών και αιτούντων άσυλο εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με έμφαση στα κέντρα που δημιούργησε η Ιταλία στην Αλβανία και στο ενδιαφέρον άλλων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για παρόμοιες λύσεις.
Η απονομή έγινε την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, στην αίθουσα Τύπου Daphne Caruana Galizia του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο. Παρέστησαν η πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, η αντιπρόεδρος Pina Picierno, αρμόδια για το βραβείο, και μέλη της ανεξάρτητης πανευρωπαϊκής κριτικής επιτροπής.
Δαπάνες και δικαστικές αποφάσεις
Σύμφωνα με την έρευνα, η Ιταλία δαπάνησε 259 εκατ. ευρώ από δημόσιους πόρους κατά τα δύο πρώτα χρόνια λειτουργίας του προγράμματος στην Αλβανία, όπου φιλοξενήθηκαν συνολικά 256 άτομα. Η πληρότητα των κέντρων παρέμεινε χαμηλή, καθώς ιταλικά δικαστήρια απέρριψαν επανειλημμένα την κράτηση, με συνέπεια οι μετανάστες να επιστρέφουν στην Ιταλία.
Το αρχικό σχέδιο αφορούσε άνδρες που είχαν διασωθεί στη θάλασσα και προέρχονταν από χώρες τις οποίες η Ιταλία θεωρούσε ασφαλείς, κυρίως το Μπανγκλαντές και την Αίγυπτο. Δικαστές αμφισβήτησαν τους χαρακτηρισμούς αυτούς. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) έκρινε ότι, με βάση τους κανόνες που ίσχυαν τότε, μια χώρα δεν μπορούσε να θεωρείται ασφαλής αν ορισμένες ομάδες ανθρώπων κινδύνευαν σε αυτήν.
Τον Μάρτιο του 2025, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι ενέκρινε τη μεταφορά ανθρώπων από κέντρα κράτησης στην Ιταλία. Έτσι, οι εγκαταστάσεις στην Αλβανία χρησιμοποιούνται για μετανάστες που περιμένουν να απελαθούν.
Η έρευνα καταγράφει την ψυχολογική επιβάρυνση των κρατουμένων και την περιορισμένη πρόσβασή τους σε νομική συνδρομή. Παρουσιάζει επίσης τη διαφωνία για το αν στα κέντρα εφαρμόζεται η νομοθεσία της ΕΕ. Η Ιταλία επικαλείται τις ευρωπαϊκές διαδικασίες ασύλου, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η διμερής συμφωνία Ιταλίας και Αλβανίας βρίσκεται εκτός της δικαιοδοσίας της ΕΕ. Η Ολλανδία και άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν τη δημιουργία αντίστοιχων κέντρων.
Το βραβείο και η Daphne Caruana Galizia
Το βραβείο θεσπίστηκε το 2020 και απευθύνεται σε επαγγελματίες δημοσιογράφους και ομάδες δημοσιογράφων από όλο τον κόσμο, για έρευνες ή ρεπορτάζ που έχουν δημοσιευτεί ή μεταδοθεί από μέσα ενημέρωσης με έδρα σε κράτος μέλος της ΕΕ. Την τελική επιλογή κάνει ανεξάρτητη επιτροπή με εκπροσώπους του Τύπου, της κοινωνίας των πολιτών και των μεγαλύτερων δημοσιογραφικών ενώσεων της Ευρώπης. Το βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 20.000 ευρώ. Οι υποψηφιότητες φέτος έφτασαν τις 334, αριθμό ρεκόρ.
Στην τελετή, η Ρομπέρτα Μέτσολα αναφέρθηκε στη δολοφονία της Μαλτέζας δημοσιογράφου και στην ανάγκη δικαιοσύνης, σημειώνοντας ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συνεχίσει να στηρίζει τους δημοσιογράφους και την ελευθερία του Τύπου.
Η Daphne Caruana Galizia, δημοσιογράφος, μπλόγκερ και ακτιβίστρια κατά της διαφθοράς, δολοφονήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2017 από έκρηξη βόμβας στο αυτοκίνητό της. Είχε δημοσιεύσει εκτενή ρεπορτάζ για τη διαφθορά, το ξέπλυμα χρήματος και το οργανωμένο έγκλημα. Για τη δολοφονία της έχουν φυλακιστεί πέντε άτομα, ενώ ο ηθικός αυτουργός δεν έχει καταδικαστεί.
