Η άμισθη φροντίδα από συγγενείς και φίλους αντιστοιχεί στο 58% του κοινωνικού κόστους της άνοιας στις 30 ευρωπαϊκές χώρες υψηλού εισοδήματος που εξέτασε μελέτη. Παράλληλα, η πρόσβαση και το κόστος των υπηρεσιών διαφέρουν σημαντικά ανά χώρα και περιοχή.
Η φροντίδα που προσφέρουν χωρίς αμοιβή συγγενείς και φίλοι αποτελεί το 58% του συνολικού κοινωνικού κόστους της άνοιας στις 30 ευρωπαϊκές χώρες υψηλού εισοδήματος που εξετάστηκαν από τη μελέτη COIN-Eu. Η μελέτη, υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Νευρολογίας, συνυπολόγισε και τον χρόνο που αφιερώνουν οι άνθρωποι του οικείου περιβάλλοντος στη φροντίδα.
Δεν υπάρχει αξιόπιστο πανευρωπαϊκό στοιχείο για το ποσό που πληρώνουν οι οικογένειες από την τσέπη τους. Η ίδια μελέτη εκτίμησε το μέσο ετήσιο κοινωνικό κόστος σε περίπου 25.200 ευρώ ανά άτομο με άνοια στις συγκεκριμένες χώρες, σε τιμές του 2019 προσαρμοσμένες ως προς την αγοραστική δύναμη. Το ποσό περιλαμβάνει τόσο τις επίσημες υπηρεσίες φροντίδας όσο και την αποτίμηση της άμισθης φροντίδας.
Σύμφωνα με την Angela Bradshaw, στέλεχος της Alzheimer Europe a.s.b.l, οι υπηρεσίες φροντίδας για ανθρώπους με άνοια δεν είναι κατά κανόνα δωρεάν. Αν και στις περισσότερες χώρες υπάρχει κάποια δημόσια χρηματοδότηση για κατ’ οίκον και ημερήσια φροντίδα ή για μακροχρόνια περίθαλψη, λίγες καλύπτουν το σύνολο του κόστους σε ευρύ φάσμα υπηρεσιών. Έτσι, το ποσό που αναλογεί στις οικογένειες εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας και τις ανάγκες φροντίδας.
Διαφορές στην πρόσβαση και στις υπηρεσίες
Η πρόσβαση στην κατ’ οίκον φροντίδα, στις υπηρεσίες προσωρινής ανακούφισης των φροντιστών και στη βοήθεια για τον συντονισμό των υπηρεσιών διαφέρει σημαντικά μεταξύ χωρών, αλλά και μεταξύ περιφερειών της ίδιας χώρας. Σε ανασκόπηση του 2026 για τις πολιτικές άνοιας σε 29 χώρες, ο ΟΟΣΑ διαπίστωσε ελλείψεις στις υπηρεσίες προσωρινής ανακούφισης, καθώς και μεγάλες αποκλίσεις στην πρόσβαση σε αυτές και στην ημερήσια φροντίδα. Ελλείψεις στην κατ’ οίκον φροντίδα και στον συντονισμό υπηρεσιών είχαν αναφέρει και οργανώσεις-μέλη της Alzheimer Europe στο Dementia Monitor 2023.
Στον συνολικό δείκτη του European Dementia Monitor 2023, την πρώτη θέση κατέλαβε η Ολλανδία, με τη Σκωτία και την Τσεχία να ακολουθούν. Η κατάταξη βασίστηκε σε αξιολογήσεις των εθνικών οργανώσεων-μελών για τις πολιτικές, τη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα των υπηρεσιών. Όπως εξήγησε η Bradshaw, οι επιδόσεις διαφέρουν ανά τομέα: η Νορβηγία συγκέντρωσε την υψηλότερη βαθμολογία ως προς την οικονομική προσιτότητα των υπηρεσιών φροντίδας.
Ως παράδειγμα υποστήριξης μετά τη διάγνωση αναφέρεται η Σκωτία. Το εθνικό πρότυπο προβλέπει τουλάχιστον έναν χρόνο υποστήριξης για κάθε άνθρωπο που διαγιγνώσκεται πρόσφατα με άνοια, με τη βοήθεια εργαζομένου-συνδέσμου που τον ενημερώνει για τις τοπικές υπηρεσίες και τον βοηθά να σχεδιάσει τα επόμενα βήματα. Αξιολόγηση του 2026 διαπίστωσε ότι το πρόγραμμα βοήθησε τους ανθρώπους να κατανοήσουν τη διάγνωση και να προετοιμαστούν για το μέλλον, αλλά κατέγραψε κενά πρόσβασης, μεταξύ άλλων σε αγροτικές περιοχές.
Παραδείγματα πολιτικών σε τέσσερις χώρες
- Γαλλία:Η στρατηγική για τις νευροεκφυλιστικές παθήσεις της περιόδου 2025-2030 προβλέπει επέκταση υπηρεσιών που προσφέρουν στους φροντιστές προσωρινή ανακούφιση από τα καθήκοντά τους.
- Γερμανία:Η Εθνική Στρατηγική για την Άνοια υποστηρίζει τοπικές συμμαχίες οργανισμών, με στόχο την παροχή συμβουλών και πρακτικής βοήθειας κοντά στον τόπο κατοικίας.
- Ιταλία:Διέθεσε 34,9 εκατομμύρια ευρώ στο Ταμείο για τη νόσο Αλτσχάιμερ και την Άνοια για την περίοδο 2024-2026. Τα περιφερειακά προγράμματα περιλαμβάνουν τη βελτίωση της έγκαιρης αξιολόγησης ανθρώπων με ήπια γνωστική διαταραχή.
- Ισπανία:Το εθνικό κέντρο αναφοράς στη Σαλαμάνκα προσφέρει εξειδικευμένη υποστήριξη σε ανθρώπους με άνοια και στις οικογένειές τους, ενώ εκπαιδεύει επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής φροντίδας.
Για την οικονομική επιβάρυνση της άνοιας πρώιμης έναρξης, η Bradshaw σημείωσε ότι οι συνέπειες για τις οικογένειες μπορεί να γίνουν αισθητές πολλά χρόνια πριν από τη διάγνωση.
