Το Διεθνές Δικαστήριο έκρινε ότι η Μιανμάρ ευθύνεται για γενοκτονία κατά των Ροχίνγκια. Οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι εξετάζουν την απόφαση, ενώ η Κίνα εξέφρασε ανησυχίες για τα όρια της δικαιοδοσίας του δικαστηρίου.

Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ) έκρινε ότι η Μιανμάρ διέπραξε γενοκτονία σε βάρος της μουσουλμανικής μειονότητας των Ροχίνγκια. Η ετυμηγορία, που εκδόθηκε την Πέμπτη με ψήφους εννέα δικαστών υπέρ και έξι κατά, είναι η πρώτη με την οποία το δικαστήριο καταλογίζει σε κράτος ευθύνη για γενοκτονία.

Η απόφαση αναμένεται να έχει σημασία και για άλλες υποθέσεις που εξετάζει το ICJ, μεταξύ των οποίων η προσφυγή της Νότιας Αφρικής κατά του Ισραήλ για τις επιχειρήσεις στη Λωρίδα της Γάζας. Οι αντιδράσεις κυβερνήσεων και διεθνών οργανισμών ανέδειξαν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τον ρόλο και τα όρια των διεθνών δικαστηρίων.

Οι αντιδράσεις ΗΠΑ, Κίνας και Μιανμάρ

Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι η Ουάσινγκτον μελετά την απόφαση και υπογράμμισε ότι πρέπει να αποφεύγεται η πολιτικοποίηση του δικαστηρίου. Παράλληλα, οι ΗΠΑ εξέφρασαν ανησυχία για τις συνεχιζόμενες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε βάρος των Ροχίνγκια και άλλων μειονοτικών ομάδων, ενώ επανέλαβαν τη στήριξή τους στον λαό της Μιανμάρ. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ σημείωσε επίσης ότι οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος χρηματοδότης της ανθρωπιστικής βοήθειας για την προσφυγική κρίση.

Η Κίνα εξέφρασε προβληματισμό για τον τρόπο ερμηνείας και εφαρμογής της δικαιοδοσίας του ICJ. Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Γκούο Τζιακούν, υποστήριξε ότι η διεύρυνση της ερμηνείας της δικαιοδοσίας και η πιθανή υπέρβασή της δεν βοηθούν στην επίλυση των διαφορών. Το Πεκίνο συγκαταλέγεται στους λίγους διεθνείς υποστηρικτές της στρατιωτικής ηγεσίας της Μιανμάρ, η οποία ανέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα το 2021.

Η ηγεσία της Μιανμάρ χαρακτήρισε την ετυμηγορία άδικη, επισημαίνοντας ότι δεν ήταν ομόφωνη. Η εκπρόσωπος της προεδρίας, Κάινγκ Κάινγκ Σόε, δήλωσε ότι η διαφωνία έξι από τους 15 δικαστές αποτελεί λόγο για τον οποίο, κατά την ίδια, η απόφαση δεν είναι δίκαιη. Οι στρατιωτικές αρχές εξακολουθούν να αρνούνται ότι διέπραξαν γενοκτονία και υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις τους αποσκοπούσαν στην αντιμετώπιση ένοπλης οργάνωσης των Ροχίνγκια.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χαιρέτισε την απόφαση και κάλεσε τη Μιανμάρ να την εφαρμόσει πλήρως και χωρίς καθυστέρηση. Εκπρόσωπός της ανέφερε ότι η συμμόρφωση με τις αποφάσεις του ICJ αποτελεί υποχρέωση βάσει του διεθνούς δικαίου. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, χαρακτήρισε την ετυμηγορία επιβεβαίωση της διεθνούς δικαιοσύνης και της ανάγκης να μην υπάρχει ατιμωρησία για τέτοιες πράξεις. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Αυστραλία επίσης ζήτησαν από τη Μιανμάρ να συμμορφωθεί.

Η εκστρατεία του 2017 και οι πρόσφυγες

Η υπόθεση συνδέεται με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 2017 στην πολιτεία Ραχίν, μετά από επίθεση ένοπλης οργάνωσης των Ροχίνγκια. Ο στρατός περιέγραψε την επιχείρηση ως εκστρατεία «εκκαθάρισης». Ακολούθησαν καταγγελίες για μαζικές δολοφονίες, βιασμούς και πυρπολήσεις κατοικιών από τις δυνάμεις ασφαλείας, καθώς και μαζική φυγή αμάχων προς το γειτονικό Μπανγκλαντές.

Το δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό της Μιανμάρ ότι οι επιχειρήσεις είχαν κυρίως αντιτρομοκρατικό χαρακτήρα, καθώς και την επιχειρηματολογία ότι επρόκειτο για τιμωρία ή βίαιο εκτοπισμό χωρίς πρόθεση γενοκτονίας. Βάσει της Σύμβασης του 1948 για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας, απαιτείται να αποδειχθεί πρόθεση καταστροφής μιας προστατευόμενης ομάδας, εν όλω ή εν μέρει. Το ICJ έκρινε ότι η προϋπόθεση αυτή πληρούνταν στην περίπτωση των Ροχίνγκια.

Περίπου 1,2 εκατομμύρια Ροχίνγκια ζουν ως πρόσφυγες στο Μπανγκλαντές, οι περισσότεροι σε υπερπλήρεις καταυλισμούς στην περιοχή Κοξ Μπαζάρ. Οι συνθήκες διαβίωσης είναι δύσκολες, με κινδύνους από πυρκαγιές, μολυσματικές ασθένειες και κατολισθήσεις κατά τους μουσώνες. Η ανεπαρκής αποχέτευση και οι περιορισμοί στην πρόσβαση στην εργασία επιβαρύνουν περαιτέρω την καθημερινότητά τους.

Η υπόθεση της Γάζας και η ισχύς της απόφασης

Η προσφυγή της Νότιας Αφρικής κατά του Ισραήλ αφορά κατηγορίες για παραβίαση της Σύμβασης για τη Γενοκτονία κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Γάζα. Το Ισραήλ απορρίπτει τους ισχυρισμούς και η εκδίκαση της υπόθεσης αναμένεται να διαρκέσει ακόμη χρόνια. Το 2024, το ICJ διέταξε τη λήψη προσωρινών μέτρων, ζητώντας από το Ισραήλ να διασφαλίσει ότι οι ένοπλες δυνάμεις του δεν θα διαπράξουν πράξεις γενοκτονίας σε βάρος των Παλαιστινίων στη Γάζα.

Ενώπιον του δικαστηρίου εκκρεμεί επίσης υπόθεση που έχει κινήσει η Ουκρανία κατά της Ρωσίας. Το ICJ δεν διαθέτει δικό του μηχανισμό για την επιβολή των αποφάσεών του, οι οποίες όμως είναι νομικά δεσμευτικές και έχουν διπλωματικό βάρος. Η απόφαση για τη Μιανμάρ ενδέχεται, επομένως, να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο θα εξετάζονται στο μέλλον αντίστοιχες κατηγορίες στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου.

Άκου ζωντανά Spi8a