Το σχέδιο αποκατάστασης τεσσάρων πολυκατοικιών για κοινωνική κατοικία συναντά τις ανησυχίες της Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών για την απομάκρυνση κατοίκων και τη συνέχιση των κοινωνικών δομών της γειτονιάς.

Τα Προσφυγικά της λεωφόρου Αλεξάνδρας είναι ταυτόχρονα ιστορικό συγκρότημα κατοικιών, δημόσια περιουσία και τόπος όπου έχει αναπτυχθεί μια αυτοοργανωμένη κοινότητα. Η σχεδιαζόμενη αποκατάσταση τεσσάρων πολυκατοικιών με προορισμό την κοινωνική κατοικία έχει ανοίξει διαφωνία για το μέλλον των σημερινών κατοίκων και των δομών που λειτουργούν στη γειτονιά.

Σύμφωνα με τα έγγραφα της Περιφέρειας Αττικής, το συγκρότημα αποτελείται από οκτώ τριώροφες πολυκατοικίες με 228 διαμερίσματα, από τα οποία τα 177 ανήκουν στην Περιφέρεια. Τα κτίρια κατασκευάστηκαν το 1933-1935, βάσει σχεδίων των Κίμωνα Λάσκαρη και Δημήτρη Κυριακού, για τη στέγαση προσφύγων που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα μετά το 1922.

Από την απειλή κατεδάφισης στην αποκατάσταση

Τα Προσφυγικά βρέθηκαν στο πεδίο των συγκρούσεων του Δεκεμβρίου 1944, ίχνη των οποίων διατηρούνται σε τμήματα των όψεων. Στη δεκαετία του 1990 και ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 επανήλθαν σχέδια κατεδάφισης μεγάλου μέρους του συγκροτήματος. Οι αντιδράσεις κατοίκων, αρχιτεκτόνων και επιστημονικών φορέων συνέβαλαν στη διάσωσή του. Οι δύο πολυκατοικίες χαρακτηρίστηκαν μνημεία το 2003 και οι υπόλοιπες έξι το 2009.

Η αναγνώριση της ιστορικής αξίας δεν συνοδεύτηκε από συνολική αποκατάσταση, ενώ τα κτίρια συνέχισαν να φθείρονται. Το 2025 η Περιφερειακή Επιτροπή Αττικής ενέκρινε προγραμματική σύμβαση για εργασίες σε τέσσερις πολυκατοικίες, με αρχικό προϋπολογισμό 12 εκατομμύρια ευρώ. Σε μεταγενέστερο έγγραφο προς τη Βουλή αναφερόταν εκτιμώμενος προϋπολογισμός 15 εκατομμυρίων ευρώ και χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Αττική 2021-2027». Ο σχεδιασμός προέβλεπε τρεις πολυκατοικίες για κοινωνική κατοικία και μία για τη φιλοξενία ασθενών και συνοδών του νοσοκομείου «Άγιος Σάββας».

Η Περιφέρεια αναφέρει ότι στόχος είναι η αποκατάσταση του μνημείου και η δημιουργία κατοικιών για κοινωνικά ευάλωτους ανθρώπους, ενώ έχει δηλώσει ότι δεν σχεδιάζει κατεδάφιση ή εμπορική αξιοποίηση. Η Κοινότητα Κατειλημμένων Προσφυγικών αμφισβητεί τον σχεδιασμό, υποστηρίζοντας ότι προϋποθέτει την εκκένωση κατοικημένων κτιρίων και μπορεί να διαλύσει τις κοινωνικές δομές της περιοχής.

Οι δομές της γειτονιάς και οι ανησυχίες για εκτοπισμό

Η κοινότητα συγκροτήθηκε γύρω στο 2010, μέσα σε συνθήκες αυξημένης στεγαστικής επισφάλειας και με την παρουσία εγκαταλελειμμένων διαμερισμάτων. Σύμφωνα με τις δικές της καταγραφές και επιτόπια ρεπορτάζ, έχουν αναπτυχθεί περισσότερες από 22 κοινωνικές δομές. Σε αυτές περιλαμβάνονται δομή υγείας, συλλογικός φούρνος, παιδικό στέκι, χώροι εκπαίδευσης και δημιουργικής δραστηριότητας, γυναικεία δομή και χώροι φιλοξενίας ασθενών και συνοδών τους. Ο φούρνος «Μελκίν Ελβάν» λειτουργεί από το 2014.

Οι δομές καλύπτουν, μεταξύ άλλων, ανάγκες σίτισης, φροντίδας και προσωρινής διαμονής. Η φιλοξενία ανθρώπων που μετακινούνται στην Αθήνα για θεραπεία στο «Άγιος Σάββας» συνδέει τη λειτουργία της γειτονιάς με τις ανάγκες ασθενών και συνοδών, οι οποίοι χρειάζονται κατάλυμα και πρακτική υποστήριξη κοντά στο νοσοκομείο.

Ρεπορτάζ των «ΝΕΩΝ» τον Απρίλιο του 2026 υπολόγιζε ότι στο συγκρότημα κατοικούσαν περίπου 400 άνθρωποι και ότι περίπου 270 συμμετείχαν στη συνέλευση της κοινότητας. Κατέγραφε επίσης κατοίκους από 28 εθνικότητες και περίπου 150 διαμερίσματα υπό κατάληψη. Στα Προσφυγικά κατοικούν άνθρωποι με διαφορετικές σχέσεις με την κοινότητα, μεταξύ των οποίων ιδιοκτήτες, ενοικιαστές, πρόσφυγες, μετανάστες, οικογένειες και ηλικιωμένοι.

Η Διεθνής Αμνηστία εξέφρασε στις 3 Ιουνίου 2026 ανησυχία για τον κίνδυνο αναγκαστικής έξωσης περίπου 400 ανθρώπων. Σύμφωνα με την οργάνωση, η σύμβαση του 2025 δεν αναφέρεται στην υφιστάμενη κοινότητα και στις συνέπειες ενδεχόμενης απομάκρυνσής της, ενώ δεν είχε προηγηθεί ουσιαστική συμμετοχή των κατοίκων στον σχεδιασμό, με βάση τις πληροφορίες που είχε λάβει από εκπροσώπους τους. Η οργάνωση επισήμανε την ανάγκη διαβούλευσης, εξέτασης εναλλακτικών λύσεων και εξασφάλισης κατάλληλης κατοικίας για όσους δεν μπορούν να τη βρουν με δικά τους μέσα. Αντίστοιχες ανησυχίες για τον πιθανό εκτοπισμό και τις επιπτώσεις στις δομές κοινωνικής πρόνοιας έχουν καταγραφεί και στο πλαίσιο των Ειδικών Διαδικασιών του ΟΗΕ.

Κινητοποιήσεις και θεσμικές παρεμβάσεις

Στις 5 Φεβρουαρίου 2026 ο Αριστοτέλης Χαντζής ξεκίνησε απεργία πείνας ζητώντας την αναστολή του σχεδιασμού και την προστασία της κοινότητας. Στη συνέχεια συμμετείχε στην κινητοποίηση και η Suzon Doppagne. Στις 24 Ιουνίου, ύστερα από 140 ημέρες, ο Χαντζής ανακοίνωσε τη λήξη της απεργίας πείνας, ενώ η υγεία του είχε επιδεινωθεί σοβαρά.

Την ίδια ημέρα, το Δημοτικό Συμβούλιο Αθηναίων ενέκρινε κατά πλειοψηφία ψήφισμα που ζητούσε από την Περιφέρεια να διακόψει την υλοποίηση της σύμβασης και να ξεκινήσει ουσιαστικό διάλογο. Το ψήφισμα αναγνώριζε την ανάγκη αποκατάστασης των κτιρίων και εξασφάλισης στέγης για τους σημερινούς κατοίκους, ενώ ανέφερε ότι θα μπορούσαν να εξεταστούν εργασίες με ελεγχόμενες μετακινήσεις μέσα στη γειτονιά. Δεν ακύρωνε τις αποφάσεις της Περιφέρειας.

Η αντιπαράθεση αφορά, συνεπώς, όχι μόνο τις τεχνικές εργασίες σε ένα προστατευόμενο συγκρότημα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα διασφαλιστεί η κατοικία όσων ζουν εκεί σήμερα. Το σχέδιο προβλέπει νέες κοινωνικές κατοικίες, ενώ η κοινότητα και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων θέτουν το ζήτημα των πιθανών επιπτώσεων στους σημερινούς κατοίκους και στις συλλογικές υποδομές τους.

Άκου ζωντανά Spi8a