Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει κοινή ευρωπαϊκή και διεθνή αντίδραση στην έγκριση του μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης, ενώ υποστηρίζει ότι η απόφαση δεν αλλάζει τα δεδομένα της συμφωνίας.
Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης έφερε την Αθήνα σε διπλωματική κινητοποίηση στην ΕΕ και στον ΟΗΕ. Παράλληλα, κυβερνητικά στελέχη υποστηρίζουν ότι η απόφαση δεν μεταβάλλει την κατάσταση επί της ουσίας, θέση που έχει προκαλέσει ερωτήματα στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας.
Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, ανέφεραν ότι η κύρωση από το λιβυκό κοινοβούλιο, που εδρεύει στη Βεγγάζη, δεν αλλάζει τα δεδομένα της συμφωνίας για την ΑΟΖ, την οποία είχε υπογράψει η κυβέρνηση της Τρίπολης. Η κυβέρνηση επικαλούνταν προηγουμένως την απουσία κύρωσης από τη Βουλή της Λιβύης ως επιχείρημα κατά της ισχύος του μνημονίου.
Η δήλωση του Γεραπετρίτη ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να αποτρέψει την κύρωση προκάλεσε προβληματισμό σε στελέχη της ΝΔ, σύμφωνα με το δημοσίευμα. Ορισμένοι διερωτήθηκαν επίσης γιατί οι διπλωματικοί μηχανισμοί που, όπως είπε ο υπουργός, διαθέτει η χώρα δεν ενεργοποιήθηκαν νωρίτερα.
Αντιδράσεις στην ΕΕ και στον ΟΗΕ
Ο Γεραπετρίτης προανήγγειλε ότι η Αθήνα έχει κινητοποιήσει συμμάχους και εταίρους για να υπάρξει κοινή στήριξη της ελληνικής και κυπριακής θέσης. Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλλας, καταδίκασε την κύρωση σε δήλωση με την οποία συμφώνησαν και τα 27 κράτη μέλη. Είχε προηγηθεί τοποθέτησή της προς τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, ότι το μνημόνιο θίγει κυριαρχικά δικαιώματα κρατών μελών της Ένωσης.
Αλληλεγγύη προς την Ελλάδα και την Κύπρο εξέφρασε και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μετσόλα. Η Αίγυπτος και το Ισραήλ καταδίκασαν επίσης την απόφαση. Το αιγυπτιακό ΥΠΕΞ υποστήριξε ότι το μνημόνιο προσβάλλει τα δικαιώματα της χώρας στην ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα της και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Το Ισραήλ κατηγόρησε την Τουρκία ότι συμβάλλει στην αποσταθεροποίηση της ανατολικής Μεσογείου.
Η Ελλάδα έθεσε το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, επισημαίνοντας τους κινδύνους που, κατά την ελληνική πλευρά, συνεπάγεται για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή η έγκριση του μνημονίου του 2019. Ο Ερντογάν χαρακτήρισε την κύρωση σημαντικό βήμα για τις τουρκικές θέσεις, ενώ ο Φιντάν υποστήριξε ότι η συμφωνία είναι νόμιμη και ότι η Τουρκία δεν συζητά την εφαρμογή της.
Η χρηματοδότηση της Λιβύης και οι μεταναστευτικές ροές
Ο υπουργός Εξωτερικών ανέφερε ότι μέσω της Ελλάδας περνούν τα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα της Λιβύης και η ειρηνευτική αποστολή που βρίσκεται στη χώρα. Η αναφορά συνέδεσε τη διπλωματική πίεση με τη δυνατότητα διακοπής ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Τα κονδύλια αφορούν, μεταξύ άλλων, τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, οι οποίες προς την Ελλάδα από τη Λιβύη έχουν αρχίσει να αυξάνονται ξανά.
Το καλοκαίρι του 2025 είχαν αναπτυχθεί έξω από τα λιβυκά χωρικά ύδατα δύο φρεγάτες και ένα σκάφος υποστήριξης του Πολεμικού Ναυτικού. Η κυβέρνηση είχε αποδώσει στη συγκεκριμένη κίνηση τη μείωση των αφίξεων, ισχυρισμός που έχει αμφισβητηθεί. Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρονται ως παράγοντες οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις προς τη Λιβύη και ο ρόλος της Αιγύπτου. Στη Λιβύη εκτιμάται ότι βρίσκονται 500.000 Σουδανοί πρόσφυγες και 300.000 μετανάστες άλλων εθνικοτήτων.
Δηλώσεις για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου
Στο θέμα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (GSI), ο Φιντάν είχε ζητήσει γραπτή ενημέρωση για τις έρευνες και τις συντεταγμένες. Ο Γεραπετρίτης δήλωσε ότι η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα από την οποία απαιτείται άδεια για το έργο και ότι η ενημέρωση της Τουρκίας θα μπορούσε να γίνει χωρίς να αποτελεί διαδικασία αδειοδότησης.
Ο υπουργός είπε ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη για ενδεχόμενη προσπάθεια παρεμπόδισης των ερευνών με στρατιωτικά μέσα, προσθέτοντας ότι δεν διακρίνει προς το παρόν τέτοια πρόθεση από την Τουρκία. Παράλληλα, διέψευσε ότι διεξάγεται άτυπη διαπραγμάτευση. Στο εσωτερικό της ΝΔ, σύμφωνα με το δημοσίευμα, διατυπώνεται η εκτίμηση ότι έχει υπάρξει επικοινωνία για γραπτή ενημέρωση, ώστε η κάθε πλευρά να υποστηρίξει ότι δεν υποχώρησε.
Οι επιλογές για την Κρήτη
Η κύρωση δίνει στην Τουρκία τη δυνατότητα να επικαλείται ότι το μνημόνιο αποτελεί διεθνή συμφωνία, ενώ οι συνομιλίες Ελλάδας και Λιβύης για καθορισμό ΑΟΖ φαίνεται να έχουν σταματήσει. Στην Αθήνα συζητούνται ως ενδεχόμενα η μονομερής ανακήρυξη ΑΟΖ νοτίως της Κρήτης ή η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στην περιοχή.
Η επέκταση των χωρικών υδάτων στην Κρήτη έχει συζητηθεί στο εσωτερικό της ΝΔ, με το σκεπτικό ότι δεν αφορά το Αιγαίο. Ωστόσο, ο Ιμπραήμ Καλίν, τότε εκπρόσωπος της τουρκικής προεδρίας και σήμερα επικεφαλής της ΜΙΤ, είχε προειδοποιήσει το 2023 για «σοβαρές συνέπειες» σε περίπτωση επέκτασης στην Κρήτη.
