Οι ανατιμήσεις σε καύσιμα και ενέργεια συμπιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ κινητοποιήσεις καταγράφονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Αναλυτές συνδέουν την ανησυχία για την αγοραστική δύναμη με την ενίσχυση λαϊκιστικών και ακροδεξιών κομμάτων.
Η άνοδος του κόστους ενέργειας και διαβίωσης έχει βγάλει πολίτες στους δρόμους σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν πιέσεις για τον πληθωρισμό, την ανάπτυξη και τις δημόσιες δαπάνες. Η κρίση επιβαρύνθηκε από τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο και προκάλεσε αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές και στο εμπόριο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η σύγκρουση έχει επιβαρύνει την ευρωπαϊκή οικονομία κατά περίπου 100 δισεκατομμύρια ευρώ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, το φυσικό αέριο ανατιμήθηκε κατά 140%, ενώ η τιμή του ντίζελ διπλασιάστηκε.
Κινητοποιήσεις από τη Γαλλία έως την Ιβηρική
Στη Γαλλία, διαμαρτυρίες που ξεκίνησαν με αφορμή τις ελλείψεις στις σχολικές υποδομές στα βόρεια προάστια του Παρισιού εξελίχθηκαν σε εκτεταμένες ταραχές. Καταγράφηκαν λεηλασίες και πυρπολήσεις, μεταξύ των οποίων ο εμπρησμός ιστορικού δημαρχείου του 19ου αιώνα στη Λιμόζ.
Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναγνώρισε ότι οι πολίτες έχουν δίκαια αιτήματα για την ακρίβεια, καταδικάζοντας παράλληλα τις καταστροφές και τις λεηλασίες. Στη Νάντη, ο 21χρονος διαδηλωτής Κεντέν Λεβιλού ανέφερε ότι το αυξημένο κόστος τροφίμων και καυσίμων προκαλεί έντονη ανησυχία, ιδίως σε όσους αμείβονται με τον κατώτατο μισθό.
Στην Ιταλία, διαδηλωτές στο Μιλάνο διαμαρτυρήθηκαν για την ακρίβεια και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, ενώ σημειώθηκαν συγκρούσεις με την αστυνομία. Στην Τζέλα της Σικελίας, αγρότες ανέφεραν ότι η αύξηση των καυσίμων καθιστά ασύμφορη τη λειτουργία των μηχανημάτων τους. Ο εκπρόσωπος των αγροτών στην επαρχία Καλτανισέτα, Αρκάντζελο Γκαμπίνο, είπε ότι το κόστος έχει υπερδιπλασιαστεί. Απεργιακά μπλόκα φορτηγατζήδων, αγροτών και χαλυβουργών διέκοψαν τις μεταφορές στη νότια Ιταλία, με τοπικές ελλείψεις καυσίμων και ανησυχία για τον ανεφοδιασμό των σούπερ μάρκετ.
Στη Λισαβόνα, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν για τους χαμηλούς μισθούς και τη στεγαστική κρίση, ασκώντας πίεση στην κεντροδεξιά κυβέρνηση της Πορτογαλίας. Στην Ισπανία, η έξωση της Μαρικάρμεν προκάλεσε κινητοποιήσεις για την έλλειψη κατοικίας και τα υψηλά ενοίκια, ενώ ακολούθησε προκήρυξη πρόωρων εκλογών. Διαμαρτυρίες έγιναν επίσης στο Βέλγιο. Στην Αλβανία, οι κινητοποιήσεις αφορούσαν τη διαφθορά, την ανεργία και την κατάσταση της εκπαίδευσης.
Πίεση στα κόμματα ενόψει εκλογών
Ο πολιτικός επιστήμονας Ζιλ Ιβαλντί, από το Sciences Po, εκτιμά ότι η ανησυχία για την αγοραστική δύναμη έχει γίνει βασικός παράγοντας ανόδου του λαϊκισμού στην Ευρώπη. Πολιτικοί τόσο της σκληρής Δεξιάς όσο και της σκληρής Αριστεράς υποστηρίζουν ότι η αποκατάσταση ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία θα μπορούσε να μειώσει τις τιμές, αμφισβητώντας την ευρωπαϊκή γραμμή στήριξης της Ουκρανίας.
Στη Γαλλία, όπου οι προεδρικές εκλογές είναι προγραμματισμένες για τον Απρίλιο, η Μαρίν Λεπέν του «Εθνικού Συναγερμού» και ο Ζαν-Λικ Μελανσόν έχουν αναδείξει τις τιμές των καυσίμων στην πολιτική τους ατζέντα. Ο Ιβαλντί υποστηρίζει ότι η ακρίβεια ευνοεί τη Λεπέν, η οποία έχει προτείνει μεγάλη μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα. Η πρόταση έχει απήχηση, σύμφωνα με το υλικό, σε αγροτικές και ημιαστικές περιοχές όπου το αυτοκίνητο θεωρείται αναγκαίο. Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, τα ποσοστά της Λεπέν καταγράφουν άνοδο, ενώ εκείνα του Μακρόν υποχώρηση.
Στη Γερμανία, η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) προηγείται στις εθνικές δημοσκοπήσεις μετά τις επιδόσεις της σε τοπικές εκλογές. Το κόστος ζωής παραμένει η μεγαλύτερη ανησυχία των πολιτών για πέμπτη συνεχή χρονιά, ενώ ο πληθωρισμός έφτασε σε υψηλό τριετίας τον Σεπτέμβριο και οι τιμές ενέργειας σημείωσαν άνοδο 14,9%. Η AfD ζητά την αποκατάσταση των ενεργειακών δεσμών με τη Μόσχα και χαρακτηρίζει αυτοκαταστροφική τη στήριξη του Βερολίνου προς την Ουκρανία.
Ο Γιαν Στέκελ, καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου, συνδέει τις υψηλές τιμές ενέργειας με τη συσπείρωση ψηφοφόρων υπέρ της AfD. Όπως εξηγεί, τα λαϊκιστικά κόμματα αποδίδουν το ενεργειακό κόστος σε κυβερνητικές επιλογές που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, ενώ οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να εξηγήσουν την πολυπλοκότητα των γεωπολιτικών αιτιών.
Ανάλογες θέσεις καταγράφονται και αλλού. Στην Ιταλία, το νέο ακροδεξιό «Εθνικό Μέλλον», υπό τον πρώην στρατηγό Ρομπέρτο Βανάτσι, τάσσεται υπέρ της επανέναρξης των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, ασκώντας πίεση στην πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι. Στην Πολωνία, η ακροδεξιά «Συνομοσπονδία του Πολωνικού Στέμματος» αξιοποιεί την ανησυχία για τους λογαριασμούς ενέργειας. Ο ηγέτης της, Γκρέγκορζ Μπράουν, έχει ζητήσει την επιστροφή στις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και αερίου.
