Η αποτυχημένη απόπειρα ανατίναξης του αγγλικού Κοινοβουλίου το 1605 έγινε αφορμή για την ετήσια Bonfire Night και, αιώνες αργότερα, για τη χρήση της μάσκας του Γκάι Φωκς ως συμβόλου αμφισβήτησης της εξουσίας.
Στις 5 Νοεμβρίου, φωτιές, πυροτεχνήματα και ομοιώματα του Γκάι Φωκς σηματοδοτούν στη Βρετανία τη λεγόμενη Guy Fawkes Night ή Bonfire Night. Η επέτειος παραπέμπει στη Συνωμοσία της Πυρίτιδας, το σχέδιο ομάδας Άγγλων Καθολικών να ανατινάξει το Κοινοβούλιο το 1605. Ο Φωκς, που είχε αναλάβει να φυλάει την πυρίτιδα, συνελήφθη πριν από την έκρηξη.
Η αποτυχημένη συνωμοσία
Η συνωμοσία οργανώθηκε σε περίοδο θρησκευτικών και πολιτικών εντάσεων, όταν οι Καθολικοί στην Αγγλία αντιμετώπιζαν περιορισμούς και κυρώσεις. Επικεφαλής της ομάδας ήταν ο Ρόμπερτ Κέιτσμπι. Οι συνωμότες σχεδίαζαν να σκοτώσουν τον βασιλιά Ιάκωβο Α΄ και όσους θα βρίσκονταν στο Κοινοβούλιο, και κατόπιν να προκαλέσουν εξέγερση με στόχο την εγκατάσταση της πριγκίπισσας Ελισάβετ στον θρόνο.
Μια ανώνυμη επιστολή προειδοποίησε τον λόρδο Μόντιγκλ να μην πάει στο Κοινοβούλιο. Ο βασιλιάς ενημερώθηκε και διέταξε έρευνα στους χώρους κάτω από το κτήριο. Τα ξημερώματα της 5ης Νοεμβρίου 1605, ο Φωκς εντοπίστηκε κοντά σε βαρέλια πυρίτιδας, κρυμμένα κάτω από καυσόξυλα και άνθρακα. Συνελήφθη και, μετά από βασανιστήρια, αποκάλυψε την ταυτότητά του και στοιχεία για τους συνεργούς του.
Ο Φωκς και οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι για εσχάτη προδοσία. Η εκτέλεση του Φωκς έγινε στις 31 Ιανουαρίου 1606, αφού είχαν προηγηθεί βασανιστήρια και δίκη. Μετά την αποκάλυψη της συνωμοσίας, αυξήθηκε η καχυποψία απέναντι στους Καθολικούς και το 1606 θεσπίστηκαν αυστηρότερα μέτρα, μεταξύ των οποίων όρκος υποταγής στον βασιλιά.
Από την επέτειο στη μάσκα
Η 5η Νοεμβρίου ορίστηκε με κοινοβουλευτική πράξη ως ημέρα εορτασμού της διάσωσης του βασιλιά, καθεστώς που διατηρήθηκε έως το 1859. Από το 1673 καταγράφεται το έθιμο της καύσης ομοιωμάτων, συνήθως του Φωκς. Η παράδοση περιλαμβάνει επίσης δημόσιες συγκεντρώσεις και το γνωστό σύνθημα «Remember, remember the 5th of November».
Η εικόνα του Φωκς απέκτησε διαφορετική σημασία μέσα από το κόμικ «V from Venteta» των Άλαν Μουρ και Ντέιβιντ Λόιντ, που δημοσιεύτηκε από το 1982, και την ομώνυμη κινηματογραφική ταινία του 2005. Η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα αυταρχικό, δυστοπικό Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ο πρωταγωνιστής V φορά τη μάσκα του Φωκς και στρέφεται συμβολικά κατά των κέντρων εξουσίας. Η μάσκα χρησιμοποιήθηκε αργότερα και από ακτιβιστές και μέλη του διαδικτυακού κινήματος Anonymous.
Ο ιστορικός και συγγραφέας Σπύρος Αλεξίου επισημαίνει ότι η σύγχρονη πρόσληψη του Φωκς διαφέρει από την ιστορική του δράση ως μέλους μιας συνωμοσίας για την ανατροπή της βασιλικής εξουσίας. Συνδέει την εξέγερση με τη βαθύτερη κοινωνική κρίση και τον αποκλεισμό φτωχών Καθολικών, ενώ περιγράφει τη μάσκα ως σύμβολο που επανερμηνεύεται μέσα σε σύγχρονες διεκδικήσεις. Η ετήσια επέτειος, έτσι, διατηρεί τη σύνδεση με ένα συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός, ενώ η μορφή του Φωκς έχει αποκτήσει και νέες συμβολικές χρήσεις.
