Η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου σηματοδοτεί αλλαγή στάσης της Βεγγάζης απέναντι στην Άγκυρα και προκάλεσε την αντίδραση της Αθήνας.
Η Βουλή της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε στις 20 Οκτωβρίου το μνημόνιο Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η συμφωνία είχε υπογραφεί το 2019 από την Τουρκία και τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης, αλλά δεν είχε έως τώρα εγκριθεί από την αντίπαλη διοίκηση της ανατολικής χώρας.
Κατά την ίδια συνεδρίαση, η Βουλή ανακάλεσε απόφαση του 2020 για διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία. Η εξέλιξη καταγράφεται έπειτα από περίοδο βελτίωσης των σχέσεων Άγκυρας και Βεγγάζης, παρά τη στήριξη που είχε προσφέρει η Τουρκία στην κυβέρνηση της Τρίπολης κατά την επίθεση των δυνάμεων του Χαλίφα Χαφτάρ το 2019-2020.
Αντιδράσεις από Αθήνα και Άγκυρα
Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε την έγκριση, υποστηρίζοντας ότι το μνημόνιο είναι «παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο» και ότι αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, θίγοντας κυριαρχικά δικαιώματα κρατών της περιοχής. Κάλεσε επίσης τη λιβυκή πλευρά να μην προχωρήσει σε ενέργειες που, σύμφωνα με την Αθήνα, υπονομεύουν το διεθνές δίκαιο και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΕ καταδίκασαν επίσης το μνημόνιο, χαρακτηρίζοντάς το «άκυρο και ανίσχυρο». Η Τουρκία χαιρέτισε την απόφαση της λιβυκής Βουλής. Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι η συμφωνία σέβεται τα αμοιβαία δικαιώματα και συμφέροντα των δύο χωρών και δήλωσε ότι η Άγκυρα θα συνεχίσει τη συνεργασία της για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στη Μεσόγειο.
Η διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες συνδέεται και με τις διεκδικήσεις για έρευνα και εκμετάλλευση ενεργειακών πόρων. Η Ελλάδα και η Αίγυπτος υπέγραψαν το 2020 συμφωνία μερικής οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, την οποία αμφισβητεί η Άγκυρα, καθώς επικαλύπτεται με περιοχές που περιλαμβάνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Το 2025 η Ελλάδα ενέκρινε έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης για κοινοπραξία με επικεφαλής την αμερικανική Chevron, προκαλώντας την αντίδραση της Τουρκίας.
Στροφή στις σχέσεις με τη Βεγγάζη
Μετά την ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι το 2011, η Λιβύη διχάστηκε ανάμεσα σε αντίπαλες διοικήσεις στην ανατολική και τη δυτική πλευρά της χώρας. Τα τελευταία χρόνια, Τούρκοι αξιωματούχοι επισκέπτονται τακτικά την ανατολική Λιβύη, ενώ τουρκικές επιχειρήσεις έχουν επενδύσει σε κατασκευές και άλλους τομείς της οικονομίας.
Ο Άνας Ελ Γκομάτι, επικεφαλής του λιβυκού ερευνητικού ινστιτούτου Sadeq Institute, χαρακτήρισε την έγκριση «πλήρη ανατροπή» της προηγούμενης στάσης της ανατολικής Λιβύης και υποστήριξε ότι δείχνει το βάθος των σημερινών σχέσεων Άγκυρας και Βεγγάζης. Κατά τον ίδιο, στην αλλαγή συνέβαλε και η αντικατάσταση, νωρίτερα τον Οκτώβριο, του επί χρόνια προέδρου της λιβυκής Βουλής, Αγκίλα Σάλεχ, τον οποίο θεωρούσαν σύμμαχο της Αιγύπτου.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ, αναπληρωτής του Χαλίφα Χαφτάρ, υποστήριξε ότι η συμφωνία μπορεί να συμβάλει στην προάσπιση των δικαιωμάτων και των οικονομικών συμφερόντων της Λιβύης στη Μεσόγειο. Ο βουλευτής Τάρεκ αλ Τζερούσι δήλωσε ότι θα ενισχύσει τη θέση της χώρας ως πολιτικού, στρατιωτικού και οικονομικού εταίρου μεγάλων δυνάμεων.
Ο Ζαλέλ Χαρσαουί, συνεργάτης του βρετανικού ερευνητικού ινστιτούτου Royal United Services Institute (RUSI), εκτίμησε ότι η επικύρωση ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για διεύρυνση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στην ανατολική Λιβύη. Χαρακτήρισε την κοινοβουλευτική απόφαση σημείο καμπής.
