Το Ιράν ανακοίνωσε ότι επτά πετρελαιοφόρα έχουν τυλιχθεί στις φλόγες ή έχουν υποστεί ζημιές κοντά στα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποιούν για ευρύτερη απάντηση σε ενδεχόμενα νέα αμερικανικά πλήγματα.
Η ανακοίνωση της Τεχεράνης για τις ζημιές σε επτά πετρελαιοφόρα συνοδεύτηκε από προειδοποίηση των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) ότι νέες επιθέσεις των ΗΠΑ θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ευρύτερη ιρανική αντίδραση. Τα Στενά του Ορμούζ και οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο των φόβων για νέα στρατιωτική κλιμάκωση.
Το Al Jazeera αναφέρει ότι αναλυτές θεωρούν μάλλον απίθανη μια νέα αμερικανική επίθεση πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου. Η ένταση στη ρητορική των δύο πλευρών, ωστόσο, έχει ενισχύσει τις ανησυχίες για επανέναρξη επιχειρήσεων.
Από τις συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα σε πολλαπλά μέτωπα
Πριν από την έναρξη του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου, οι συνομιλίες ΗΠΑ και Ιράν επικεντρώνονταν κυρίως στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων φορτίων πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, δεν ήταν τότε το βασικό πεδίο αντιπαράθεσης.
Έκτοτε, η σύγκρουση έχει αποκτήσει ευρύτερη περιφερειακή διάσταση. Οι αρχικές αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις δεν οδήγησαν σε αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, ενώ η αντιπαράθεση επεκτάθηκε στον Λίβανο, στον Περσικό Κόλπο και στην Υεμένη.
Η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε επιθέσεις στο βόρειο Ισραήλ μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ στα πρώτα πλήγματα, με αποτέλεσμα ο Λίβανος να εμπλακεί ανοιχτά στον πόλεμο στις αρχές Μαρτίου. Το Ισραήλ βομβάρδισε περιοχές στον νότιο Λίβανο και στα προάστια της Βηρυτού. Σε μία φάση της σύγκρουσης είχε καταλάβει περίπου το ένα πέμπτο της λιβανικής επικράτειας, εκτοπίζοντας περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους. Ισραηλινές δυνάμεις εξακολουθούν να ελέγχουν εκτάσεις κοντά στα νότια σύνορα.
Στη Γάζα, το Ισραήλ συνεχίζει τις επιθέσεις, ενώ περισσότεροι από 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από την ανακοίνωση, τον Οκτώβριο του προηγούμενου έτους, της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός που είχε την υποστήριξη των ΗΠΑ. Η Χαμάς έχει υποστεί σημαντική αποδυνάμωση, σύμφωνα με το υλικό που περιγράφει την εξέλιξη της σύγκρουσης.
Πίεση στις θαλάσσιες οδούς και στις ενεργειακές ροές
Οι απειλές και οι επιθέσεις του Ιράν κατά πλοίων, σε συνδυασμό με τον αμερικανικό αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, έχουν διαταράξει σοβαρά τη ναυσιπλοΐα και έχουν περιορίσει τις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ο ερευνητής του Royal United Services Institute Urban Coningham επισημαίνει ότι τα Στενά του Ορμούζ και οι επιθέσεις στον Περσικό Κόλπο έχουν γίνει κεντρικά ζητήματα στις σχέσεις ΗΠΑ και Ιράν.
Τον Μάρτιο, το CNN μετέδωσε ότι το Πεντάγωνο και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ είχαν υποτιμήσει την πρόθεση του Ιράν να περιορίσει τη διέλευση από τα Στενά και τις συνέπειες μιας τέτοιας κίνησης. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ απέρριψε το δημοσίευμα, λέγοντας ότι ο αμερικανικός στρατός είχε προετοιμαστεί για αυτό το ενδεχόμενο.
Παράλληλα, η επανέναρξη των συγκρούσεων στην Υεμένη μεταξύ των δυνάμεων της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης, που στηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία, και των φιλοϊρανών Χούθι διεύρυνε την κρίση. Οι Χούθι έχουν εξαπολύσει επιθέσεις με πυραύλους και drones κατά αεροδρομίων και πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στη Σαουδική Αραβία. Απειλές κατά πλοίων που συνδέονται με τη χώρα μπορεί να επιβαρύνουν και τη ναυσιπλοΐα στο Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, το πέρασμα ανάμεσα στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν.
Πολιτικό και οικονομικό κόστος στις δύο πλευρές
Στο Ιράν, ο Αλί Χαμενεΐ και ο επικεφαλής της ασφάλειας Αλί Λαριτζανί σκοτώθηκαν στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις. Τον Χαμενεΐ διαδέχθηκε ο γιος του, Μοτζτάμπα, ενώ, σύμφωνα με την περιγραφή της εξέλιξης, η επιρροή των Φρουρών της Επανάστασης ενισχύθηκε. Ο Coningham προειδοποιεί ότι η απουσία μεγάλων διαδηλώσεων στη διάρκεια του πολέμου δεν πρέπει να εκληφθεί ως στήριξη προς την κυβέρνηση. Κατά τον ίδιο, η εξωτερική επίθεση προκάλεσε προσωρινή συσπείρωση απέναντι στις ξένες δυνάμεις.
Στις ΗΠΑ, δημοσκόπηση Reuters/Ipsos κατέγραψε πτώση της δημοτικότητας του Ντόναλντ Τραμπ από 40% λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου σε 31% σε μέτρηση που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα. Το δημοσίευμα αποδίδει την υποχώρηση, μεταξύ άλλων, στις υψηλές τιμές των καυσίμων και στη χαμηλή αποδοχή του πολέμου από την αμερικανική κοινή γνώμη.
Οι οικονομικές πιέσεις είναι επίσης σημαντικές. Η ιρανική κυβέρνηση υπολόγισε τον Απρίλιο τις άμεσες και έμμεσες ζημιές από τις επιθέσεις σε 270 δισ. δολάρια. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το ιρανικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 10,1% σε ετήσια βάση από τις 21 Μαρτίου έως τις 20 Ιουνίου. Οι εξαγωγές ενέργειας έχουν περιοριστεί λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού και το ριάλ έχει χάσει μεγάλο μέρος της αξίας του. Στα τέλη Αυγούστου, η Ουάσιγκτον ξεκίνησε την επιχείρηση «Economic Outcast», με κυρώσεις και ποινές για όσους συναλλάσσονται με το Ιράν.
Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου υπολόγισε τον Σεπτέμβριο ότι έως την 1η Αυγούστου οι πολεμικές επιχειρήσεις είχαν κοστίσει στο αμερικανικό υπουργείο Άμυνας περίπου 38 δισ. δολάρια. Αν συνεχιστούν, το μηνιαίο κόστος εκτιμάται σε 2 έως 3 δισ. δολάρια, ανάλογα με την ένταση των συγκρούσεων.
Στρατιωτική υπεροχή και ενεργειακή αβεβαιότητα
Οι ΗΠΑ έχουν πλήξει στόχους βαθιά μέσα στο Ιράν, χωρίς να ανατρέψουν το πολιτικό σύστημα ή να εξαλείψουν τη δυνατότητα της Τεχεράνης να επιτίθεται σε αμερικανικούς στόχους και ενεργειακές εγκαταστάσεις γειτονικών χωρών. Ο Coningham χαρακτηρίζει βασική δυσκολία της Ουάσιγκτον τη μετατροπή της στρατιωτικής υπεροχής σε πολιτικό και στρατηγικό αποτέλεσμα.
Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν χρησιμοποιήσει drones μαζικής παραγωγής και αποκεντρωμένες δομές, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ενώ οι ζημιές στο ιρανικό ναυτικό έχουν αυξήσει την εξάρτηση της Τεχεράνης από μικρότερα σκάφη και ταχύπλοα. Στα Στενά του Ορμούζ, η δυνατότητα επιθέσεων από τις ακτές και το ενδεχόμενο τοποθέτησης ναρκών συνυπολογίζονται πλέον στα πιθανά σενάρια σύγκρουσης.
Η αναταραχή έχει επηρεάσει τις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Το Brent κόστιζε 72,48 δολάρια το βαρέλι στις 27 Φεβρουαρίου, έφτασε τα 126,41 δολάρια στις 30 Απριλίου και κινούνταν στα 114,47 δολάρια στις πρώτες συναλλαγές της Παρασκευής. Περιορισμένη είναι επίσης η διαθεσιμότητα ντίζελ και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποίησε τον Οκτώβριο ότι τα προβλήματα στην προσφορά μπορεί να συνεχιστούν και μέσα στο 2027.
Παρότι παραγωγοί του Κόλπου έχουν μεταφέρει μέρος των εξαγωγών τους μέσω εναλλακτικών λιμανιών, αγωγών και μεταφορτώσεων από πλοίο σε πλοίο, οι λύσεις αυτές έχουν υψηλότερο κόστος και δεν εξαλείφουν τον κίνδυνο νέων επιθέσεων. Η αποκατάσταση ασφαλούς ναυσιπλοΐας στα κρίσιμα περάσματα της περιοχής έχει έτσι αναδειχθεί σε έναν από τους βασικούς στόχους της σύγκρουσης.
