Στο βιβλίο του «Η Χιλή του Πινοτσέτ, Μία ιστορία από το μέλλον», ο Άρης Καπαράκης εξετάζει την καταστολή της δικτατορίας και τη διατήρηση του οικονομικού της αποτυπώματος μετά την επιστροφή στον κοινοβουλευτισμό.
Η πολιτική και οικονομική κληρονομιά της δικτατορίας του Αουγκούστο Πινοτσέτ εξακολουθεί να επηρεάζει τη Χιλή, υποστηρίζει ο Άρης Καπαράκης. Στο βιβλίο του «Η Χιλή του Πινοτσέτ, Μία ιστορία από το μέλλον», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος, εξετάζει τόσο την καταστολή όσο και τη διατήρηση του οικονομικού πλαισίου που διαμορφώθηκε υπό το καθεστώς.
Καταστολή και καθυστερημένη αντίσταση
Η έρευνα για το βιβλίο ξεκίνησε το 2023, στο πλαίσιο μεταπτυχιακής εργασίας στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, με επιβλέποντα τον καθηγητή Δημήτρη Καλτσώνη. Ο Καπαράκης σημειώνει ότι η σχετική βιβλιογραφία εμπλουτίστηκε και με νέες μελέτες και αποχαρακτηρισμένα διπλωματικά έγγραφα, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από το πραξικόπημα της 11ης Σεπτεμβρίου 1973.
Σύμφωνα με την περιγραφή του συγγραφέα, το καθεστώς επέβαλε εκτεταμένη καταστολή από την πρώτη ημέρα και αντιμετώπιζε τους αντιπάλους του ως «εσωτερικό εχθρό». Ιδιαίτερα έως το 1977, αναφέρει, η δράση του καθεστώτος έλαβε διαστάσεις ευρείας κλίμακας επιχειρήσεων, με κύριο στόχο την Αριστερά και τους υποστηρικτές της κυβέρνησης Αγιέντε, αλλά και όσους ασκούσαν κριτική.
Ο Καπαράκης συνδέει την καθυστερημένη ανάπτυξη μαζικής αντίστασης με τη βία, την προπαγάνδα και τις συνέπειες για την κοινωνία. Αναφέρει ότι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έφυγαν στο εξωτερικό και ότι οι αλλαγές στη νομοθεσία έπληξαν το εργατικό και το αγροτικό κίνημα. Οι εργαζόμενοι, όπως περιγράφει, βρίσκονταν αντιμέτωποι με την ανεργία και χαμηλούς μισθούς, ενώ η διαμαρτυρία μπορούσε να οδηγήσει σε φυλάκιση, βασανιστήρια, εξαφάνιση ή εξορία.
Κατά την ανάλυσή του, τα πολιτικά κόμματα δυσκολεύτηκαν τα πρώτα χρόνια να οργανώσουν ευρεία αντιδικτατορική δράση. Οι μαζικές κινητοποιήσεις που ενισχύθηκαν μετά την οικονομική κρίση του 1981–1982 και εκδηλώθηκαν από το 1983 στηρίχθηκαν αρχικά σε κοινωνικές οργανώσεις, άτυπα δίκτυα και πρωτοβουλίες πολιτών.
Η οικονομική κληρονομιά της δικτατορίας
Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η Χιλή έγινε νεοφιλελεύθερο πείραμα επειδή το καθεστώς συγκέντρωσε σε μεγάλο βαθμό την εξουσία λήψης οικονομικών αποφάσεων και περιόρισε τη δυνατότητα παρέμβασης αντίπαλων συμφερόντων. Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα αναφέρει την προτεραιότητα που δόθηκε στον χρηματοπιστωτικό τομέα και την ενίσχυση των υπηρεσιών έναντι της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας.
Συγκρίνοντας τη Χιλή με την Αργεντινή και τη Βραζιλία της ίδιας περιόδου, ο Καπαράκης αποδίδει τη διαφορετική πορεία στην ισχυρότερη συγκέντρωση εξουσίας στη Χιλή. Κατά την εκτίμησή του, στις άλλες δύο χώρες οι αντιπαραθέσεις ανάμεσα σε ισχυρούς οικονομικούς και θεσμικούς παράγοντες περιόρισαν τη δυνατότητα εφαρμογής μιας σταθερής οικονομικής γραμμής.
Η μετάβαση στον κοινοβουλευτισμό, σύμφωνα με τον συγγραφέα, δεν συνοδεύτηκε από εκτεταμένη απομάκρυνση προσώπων και δομών της δικτατορίας. Ο Πινοτσέτ παρέμεινε αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων έως το 1998, ενώ οι όροι της μετάβασης διασφάλισαν, κατά τον Καπαράκη, τη συνέχεια του οικονομικού πλαισίου και περιόρισαν τα περιθώρια για ριζικές αλλαγές από τις επόμενες κυβερνήσεις.
Ο Καπαράκης αποδίδει μέρος αυτής της συνέχειας και στην επιλογή κυβερνήσεων της κεντροαριστεράς να διαχειριστούν το υφιστάμενο μοντέλο αντί να προχωρήσουν σε βαθιές συνταγματικές και οικονομικές αλλαγές. Συνδέει επίσης την επιστροφή νεοφιλελεύθερων πολιτικών δυνάμεων στο προσκήνιο μετά το 2010, με ορόσημο την εκλογή του Σεμπαστιάν Πινιέρα, και την πρόσφατη νίκη του Χοσέ Αντόνιο Καστ με τη διατήρηση αυτής της πολιτικής επιρροής.
Κατά την ευρύτερη αποτίμησή του, στοιχεία της χιλιανής εμπειρίας, όπως η συγκέντρωση της εκτελεστικής εξουσίας και η παρουσίαση των οικονομικών επιλογών ως τεχνικών αποφάσεων, εμφανίστηκαν αργότερα και σε άλλα πολιτικά εγχειρήματα στη Λατινική Αμερική. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η κληρονομιά της δικτατορίας παραμένει ορατή και επειδή το οικονομικό μοντέλο περιόρισε τη συλλογική διαπραγματευτική ισχύ και ενίσχυσε τη θέση του κεφαλαίου έναντι της εργασίας.
