Ο υπεύθυνος ανθρωπιστικών υποθέσεων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα μιλά για τις καταστροφές, τον εκτοπισμό και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όσοι επιστρέφουν στις κοινότητές τους.
Σπίτια και καταστήματα κατεστραμμένα, δρόμοι με περιορισμένη πρόσβαση και άνθρωποι που επιστρέφουν χωρίς νερό, ηλεκτρικό ρεύμα ή σταθερό εισόδημα. Αυτή είναι η εικόνα που περιγράφει ο Μήτσος Παπανικολάου από την πρόσφατη αποστολή του στον Λίβανο με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, όπου εργάστηκε ως Υπεύθυνος Ανθρωπιστικών Υποθέσεων από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο του 2026.
Με βάση τη Βηρυτό και τακτικές επισκέψεις στον νότο, ο Παπανικολάου διαπίστωσε ότι η επιστροφή στα σπίτια δεν συνεπάγεται απαραίτητα ασφάλεια ή αποκατάσταση της καθημερινότητας. Ανέφερε ότι γύρω από τη Nabatiyeh οι εχθροπραξίες συνεχίζονταν, ενώ κάτοικοι δεν μπορούσαν να γυρίσουν στις εστίες τους.
Εκτοπισμός και δύσκολες συνθήκες επιστροφής
Σύμφωνα με στοιχεία που παρέθεσε ο ΠΟΥ από το Υπουργείο Δημόσιας Υγείας του Λιβάνου, από τις 2 Μαρτίου έως τις 10 Σεπτεμβρίου 2026 είχαν καταγραφεί 4.383 νεκροί και 12.406 τραυματίες. Όταν η κλιμάκωση στον νότο κορυφώθηκε, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι είχαν εκτοπιστεί στο εσωτερικό της χώρας, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου, ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης κατέγραφε 329.686 ανθρώπους που παρέμεναν εκτοπισμένοι, ενώ περισσότεροι από 877.000 είχαν επιστρέψει στον νότο. Ο Παπανικολάου σημειώνει ότι αρκετοί επέστρεψαν σε περιοχές με κατεστραμμένες υποδομές, περιορισμένη πρόσβαση σε σχολεία και υπηρεσίες υγείας και ελλείψεις σε πόσιμο νερό και ηλεκτρικό ρεύμα. Για κάποιους, η επιστροφή συνδέθηκε και με το δυσβάσταχτο κόστος της παραμονής μακριά από το σπίτι.
Η οικονομική πίεση είναι επίσης μέρος της καθημερινότητας, σύμφωνα με την περιγραφή του. Ο ίδιος αναφέρει αυξήσεις σε ενοίκια, καύσιμα, τρόφιμα και υπηρεσίες, σε συνδυασμό με χαμηλούς μισθούς και ανεργία που, όπως λέει, έχει προκαλέσει ο πόλεμος. Στη Βηρυτό συνάντησε καταφύγια για εσωτερικά εκτοπισμένους και άκουγε drones πάνω από την πόλη, ενώ στον νότο οι κάτοικοι διατηρούσαν συχνά αποσκευές στα αυτοκίνητά τους για την περίπτωση νέας κλιμάκωσης.
Ανάγκες και επιθέσεις στην υγειονομική περίθαλψη
Ο Παπανικολάου περιγράφει ως βασική ανάγκη την προστασία της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας. Στη συνέχεια, αναφέρει την επείγουσα περίθαλψη, τα φάρμακα για χρόνιες παθήσεις, τη φροντίδα εγκύων, την ψυχολογική υποστήριξη και την πρόσβαση σε στέγη, νερό, τροφή και μέσα βιοπορισμού. Τονίζει ότι οι ανάγκες αφορούν επίσης Σύρους και Παλαιστίνιους πρόσφυγες και μετανάστες που ζουν στη χώρα.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, από τις 2 Μαρτίου έως τα μέσα Σεπτεμβρίου είχαν επιβεβαιωθεί 215 επιθέσεις κατά της υγειονομικής περίθαλψης στον Λίβανο, με 135 νεκρούς και 416 τραυματίες. Σε 163 από τις επιθέσεις επηρεάστηκε υγειονομικό προσωπικό. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ανέφεραν ότι στις 12 Μαΐου ισραηλινό drone έπληξε τρεις διασώστες που περιέθαλπαν τραυματία από προηγούμενη επίθεση. Δύο διασώστες σκοτώθηκαν και ένας τραυματίστηκε.
Πληρώματα ασθενοφόρων είπαν στον Παπανικολάου ότι περιόριζαν τον χρόνο παραμονής τους στα σημεία των πληγμάτων και καθυστερούσαν διακομιδές, φοβούμενα νέα πλήγματα. Ο ίδιος αναφέρει ακόμη ότι μέλη του τοπικού προσωπικού των Γιατρών Χωρίς Σύνορα είχαν χάσει συγγενείς ή σπίτια, ενώ παράλληλα φρόντιζαν ανθρώπους που είχαν πληγεί.
Μια καθημερινότητα ανάμεσα στην απώλεια και τη ζωή
Στη Βηρυτό, ο Παπανικολάου έβλεπε καφέ και εστιατόρια γεμάτα κόσμο, ενώ στον νότο η καθημερινότητα, όπως την περιγράφει, επηρεαζόταν από την ανασφάλεια, τα κλειστά καταστήματα και την αβεβαιότητα για το αν είναι ασφαλές να επιστρέψει κανείς. Σε αστικές περιοχές της Nabatiyeh είδε κτίρια που είχαν καταστραφεί από ισραηλινά πλήγματα, με άλλα κτίρια γύρω τους να παραμένουν άθικτα.
Ανάμεσα στις ιστορίες που θυμάται είναι εκείνη μιας γυναίκας άνω των 85 ετών, με κινητικές δυσκολίες, της οποίας το σπίτι στον νότο είχε καταστραφεί. Η γυναίκα ζούσε μόνη και στηριζόταν στη βοήθεια οργανώσεων και άλλων εκτοπισμένων. Ο Παπανικολάου αναφέρεται επίσης σε συνάδελφό του που έχασε μέλη της οικογένειάς της από ισραηλινό πλήγμα και συνέχισε να υποστηρίζει ανθρώπους που είχαν τραυματιστεί σε αντίστοιχες επιθέσεις.
Η έκθεση φωτογραφίας «Land Matters» των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, σε συνεργασία με τον φωτογράφο Παναγιώτη Ρόντο, παρουσιάζει ιστορίες για τον εκτοπισμό, τη σχέση των κατοίκων του νότιου Λιβάνου με τη γη τους και την προσπάθεια ανοικοδόμησης. Φιλοξενείται έως τις 31 Οκτωβρίου στο Newman Cinema, στη Σεβαστουπόλεως 117, στην Αθήνα, και είναι ανοιχτή καθημερινά κατά τη διάρκεια των προβολών. Από τις αρχές Νοεμβρίου και για περίπου έναν μήνα θα μεταφερθεί στο βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone, στην Αθήνα.
