Σε βιβλιοκριτική για το έργο του Ηλία Σκυλλάκου, ο Νίκος Δαμιανάκης περιγράφει ένα πλαίσιο παρέμβασης που, σύμφωνα με τον συγγραφέα του βιβλίου, συνδυάζει στρατιωτικά μέσα με οικονομικές, πολιτικές και πληροφοριακές πιέσεις.
Το βιβλίο «Η Σκιά του Πενταγώνου στη Λατινική Αμερική – από τον Ψυχρό Πόλεμο στον Τραμπ», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος, εξετάζει τις αμερικανικές παρεμβάσεις στην περιοχή από τον Ψυχρό Πόλεμο έως τη σύγχρονη περίοδο. Ο Νίκος Δαμιανάκης, διδάκτορας Κοινωνιολογίας, παρουσιάζει το έργο ως ανάλυση ενός ευρύτερου δικτύου ισχύος και όχι μόνο ως ιστορική καταγραφή στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με την προσέγγιση του Ηλία Σκυλλάκου, όπως την περιγράφει ο Δαμιανάκης, οι επεμβάσεις περιλαμβάνουν διαφορετικά εργαλεία: από πραξικοπήματα και μυστικές επιχειρήσεις έως κυρώσεις, χρηματοπιστωτικές πιέσεις και πληροφοριακές δράσεις. Το βιβλίο συνδέει αυτές τις πρακτικές με τη διατήρηση πολιτικών και οικονομικών συσχετισμών ευνοϊκών για τις ΗΠΑ. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει τη SOUTHCOM, τις αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και τη δυνατότητα ταχείας ανάπτυξης δυνάμεων.
Ιστορικές περιπτώσεις και κοινωνικές συνέπειες
Η βιβλιοκριτική αναφέρεται στη Γουατεμάλα του 1954, όπου η επιχείρηση PBSUCCESS της CIA οδήγησε στην ανατροπή του Jacobo Árbenz. Ο Δαμιανάκης σημειώνει ότι το βιβλίο εξετάζει, πέρα από την ανατροπή, τεχνικές ψυχολογικού πολέμου και παραπληροφόρησης, καθώς και τη σύνδεση της υπόθεσης με εταιρικά συμφέροντα, μεταξύ των οποίων εκείνα της United Fruit Company.
Για τη Χιλή, η ανάλυση εστιάζει στις πολιτικές προσπάθειες να αποτραπεί η ανάληψη της προεδρίας από τον Salvador Allende και στη μυστική δράση της CIA που συνδέθηκε με την FUBELT. Το βιβλίο, σύμφωνα με την παρουσίαση του Δαμιανάκη, εξετάζει επίσης τη συμμετοχή εταιρειών όπως η ITT, η Anaconda και η Kennecott. Μετά το πραξικόπημα, η δικτατορία δημιούργησε, κατά την ανάλυση, τις συνθήκες για αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, στην ιδιοκτησία και στις κοινωνικές υπηρεσίες.
Στη Νικαράγουα της δεκαετίας του 1980, η υποστήριξη των Contras και η υπόθεση Iran-Contra παρουσιάζονται ως παραδείγματα παράλληλων δικτύων χρηματοδότησης και μυστικών επιχειρήσεων. Ο Δαμιανάκης αναφέρει ότι το βιβλίο συνδέει τη στρατιωτική πίεση με την απορρόφηση πόρων από την άμυνα, την επιβάρυνση της κοινωνικής πολιτικής και την παρατεταμένη ανασφάλεια. Η Κούβα εξετάζεται ως περίπτωση όπου η Operation Mongoose και ο οικονομικός αποκλεισμός συνυπάρχουν με την επιβίωση και την αντίσταση της χώρας.
Από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην οικονομική πίεση
Η Βενεζουέλα αποτελεί, κατά την παρουσίαση του βιβλίου, παράδειγμα σύγχρονων μορφών πίεσης, με αναφορές στις κυρώσεις, τη χρηματοπιστωτική διάσταση, την ενεργειακή πολιτική και τη σύγκρουση γύρω από την PDVSA. Ο Δαμιανάκης συνδέει αυτή την ανάλυση με το ερώτημα του ελέγχου των φυσικών πόρων και επισημαίνει ότι η εξάρτηση μπορεί να παραμένει ακόμη και όταν μια κυβέρνηση επιδιώκει μεγαλύτερη εθνική αυτονομία.
Το βιβλίο εξετάζει επίσης τον ρόλο του lobbying, του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος και των τοπικών πολιτικών και οικονομικών ελίτ. Η ανάλυση του Δαμιανάκη υπογραμμίζει πως, στο σχήμα του Σκυλλάκου, η εξωτερική παρέμβαση συνδέεται με εγχώριες συμμαχίες και συμφέροντα. Παράλληλα, γίνεται αναφορά σε οργανισμούς όπως USAID και NED, σε think tanks και ΜΚΟ ως φορείς «soft power».
Ο Δαμιανάκης επισημαίνει, ωστόσο, ότι η έννοια της παρέμβασης χρειάζεται προσεκτική χρήση όταν επεκτείνεται στο πεδίο της ήπιας ισχύος. Κατά την κριτική του αποτίμηση, το έργο είναι ισχυρότερο όταν στηρίζεται σε συγκεκριμένα ιστορικά και θεσμικά παραδείγματα, ενώ η ευρύτητα της θεματολογίας του οδηγεί σε άνιση τεκμηρίωση μεταξύ των επιμέρους ζητημάτων.
Η συνολική ανάγνωση του βιβλίου συνδέει την ιστορική συνέχεια των παρεμβάσεων με τις μεταβαλλόμενες μορφές τους, χωρίς να παρουσιάζει την αμερικανική ισχύ ως απεριόριστη. Η Λατινική Αμερική εμφανίζεται επίσης ως χώρος αντίστασης, με αναφορές στην Κουβανική Επανάσταση, τους Σαντινίστας, τους Ζαπατίστας και εργατικά, αγροτικά και ιθαγενικά κινήματα.
