Οι πρεσβευτές των κρατών-μελών εξετάζουν σενάρια μεγάλης επίθεσης και μέτρα άμεσης αντίδρασης, ενώ παραμένουν οι διαφωνίες για τον καταμερισμό αρμοδιοτήτων μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ.
Σενάρια αντιμετώπισης μιας μεγάλης υβριδικής επίθεσης που θα μπορούσε να προκαλέσει ανθρώπινες απώλειες συζητούν οι πρεσβευτές των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι συναντήσεις γίνονται σε περιορισμένη σύνθεση, χωρίς κινητά τηλέφωνα και συνεργάτες, ενώ στο επίκεντρο βρίσκεται και το πώς θα κινηθούν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί σε μια τέτοια κρίση.
Οι συνομιλίες εντάθηκαν μετά τον εντοπισμό drone με εκρηκτικά στο αεροδρόμιο της Λειψίας, τον Αύγουστο. Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες, πρόσφατη συνάντηση των πρεσβευτών επικεντρώθηκε ειδικά σε περιστατικά που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πολλούς θανάτους.
Μέτρα άμεσης αντίδρασης
Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι η συγκρότηση ομάδων ταχείας αντίδρασης, η γρήγορη διάθεση ευρωπαϊκών κονδυλίων στη χώρα που θα πληγεί και ο συντονισμός της δημόσιας επικοινωνίας των ευρωπαϊκών θεσμών.
Ο επίτροπος Δικαιοσύνης της ΕΕ, Μάικλ ΜακΓκραθ, δήλωσε ότι οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες αντιμετωπίζουν αυξανόμενες απειλές και ότι η Ένωση ενισχύει τις δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης και συλλογικής ανταπόκρισης. Από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η ΕΕ έχει κατηγορήσει τη Μόσχα για εντατικοποίηση κυβερνοεπιθέσεων, δολιοφθορών και μυστικών επιχειρήσεων σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Οι ευρωπαϊκές αρχές καταγράφουν σχεδόν καθημερινά περιστατικά που χαρακτηρίζονται υβριδικές ενέργειες, όπως επιθέσεις με drones, ύποπτες πυρκαγιές σε κρίσιμες υποδομές, σχέδια για εμπρηστικούς μηχανισμούς σε εμπορικούς κόμβους και παραβιάσεις εναέριου χώρου. Η διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών, Τέγια Τιιλικάινεν, εκτιμά ότι η χρήση πιο επικίνδυνων μέσων αυξάνει την πιθανότητα θυμάτων, είτε από πρόθεση είτε κατά λάθος.
Ο συντονισμός με το ΝΑΤΟ
Κεντρικό ζήτημα στις διαβουλεύσεις είναι αν η ΕΕ πρέπει να αναλάβει ευρύτερο ρόλο στην ασφάλεια ή αν νέες πρωτοβουλίες θα επικαλύψουν τις αρμοδιότητες του ΝΑΤΟ. Ορισμένες πρωτεύουσες ανησυχούν ότι παράλληλοι μηχανισμοί θα δυσκολέψουν τη λήψη αποφάσεων, ενώ διπλωμάτες εκφράζουν επιφυλάξεις για την ανταλλαγή ευαίσθητων πληροφοριών εντός της Ένωσης, λόγω του κινδύνου διαρροών.
Η Οάνα Λουνγκέσκου, πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ και ερευνήτρια στο RUSI, προειδοποιεί ότι η ασάφεια αρμοδιοτήτων μπορεί να καθυστερήσει την αντίδραση. Προτείνει το ΝΑΤΟ να έχει κυρίως ρόλο στην ανταλλαγή πληροφοριών και τη στρατιωτική αποτροπή, ενώ η ΕΕ να εστιάζει στην πολιτική και μη στρατιωτική διαχείριση. Η ίδια σημειώνει ότι, αν σκοτωθεί πολίτης κράτους-μέλους, θα υπάρξει μεγάλη πίεση για αντίδραση. Η Τιιλικάινεν υπογραμμίζει, από την πλευρά της, ότι οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την εθνική προετοιμασία και ανθεκτικότητα.
Σε περίπτωση μεγάλης υβριδικής επίθεσης, η απόφαση για την αντίδραση παραμένει πρωτίστως στην πληγείσα χώρα. Η ΕΕ διαθέτει ήδη τον Ολοκληρωμένο Μηχανισμό Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων (IPCR), μέσω του οποίου η χώρα που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία μπορεί, έπειτα από αίτημα του πληγέντος κράτους, να συγκαλέσει έκτακτη συνάντηση με ειδικούς από το ΝΑΤΟ, τον ΟΗΕ και άλλους οργανισμούς. Η Γαλλία είχε ενεργοποιήσει το άρθρο 42.7 της ΕΕ μετά τις επιθέσεις στο Παρίσι το 2015, τη μοναδική έως σήμερα εφαρμογή της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής.
Πρόταση για ευρωπαϊκό πρωτόκολλο
Οι συζητήσεις διεξάγονται ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προωθεί ενισχυμένο συντονισμό στον τομέα της ασφάλειας. Στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης πρότεινε ένα πρωτόκολλο έκτακτης ανάγκης, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να συντονίζονται γρήγορα σε μεγάλη κρίση, καθώς και τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας. Οι προτάσεις αναμένεται να περιληφθούν στη νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας, η οποία προβλέπεται να παρουσιαστεί στις αρχές Νοεμβρίου.
Αρκετοί διπλωμάτες, ωστόσο, θεωρούν ότι προτεραιότητα πρέπει να είναι η καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων εργαλείων και όχι η δημιουργία νέων μηχανισμών.
