Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προσέρχονται στη Σύνοδο Κορυφής με διαφωνίες για το ενεργειακό κόστος και τον επταετή προϋπολογισμό. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητά μεγαλύτερο δημοσιονομικό περιθώριο για προσωρινά μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Η αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας και το ύψος του επταετούς προϋπολογισμού της ΕΕ αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες, η οποία αρχίζει την Πέμπτη. Οι δύο συζητήσεις καταγράφουν σημαντικές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών, ενώ στην ατζέντα περιλαμβάνονται επίσης η Κίνα, η Ουκρανία και η μετανάστευση.
Πιέσεις για μέτρα απέναντι στο ενεργειακό κόστος
Με τις τιμές της ενέργειας να έχουν αυξηθεί μετά τον πόλεμο στο Ιράν και το πετρέλαιο να παραμένει πάνω από τα 100 δολάρια, οι ηγέτες καλούνται να εξετάσουν τρόπους στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η Τζόρτζια Μελόνι έχουν ζητήσει χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να χρηματοδοτήσουν προσωρινά και στοχευμένα μέτρα.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός δήλωσε ότι μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα επέτρεπε πρόσθετες παρεμβάσεις, συμπληρωματικά προς τα εθνικά μέτρα. Παράλληλα, ανέφερε ότι στη Σύνοδο θα θέσει ζητήματα στήριξης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και της ναυτιλίας. Για την τελευταία, υποστήριξε ότι το κόστος μιας ταχείας διαδικασίας απανθρακοποίησης θα μπορούσε να μετακυλιστεί στους καταναλωτές, σε περίοδο υψηλού πληθωρισμού.
Αρκετές χώρες εκφράζουν ανησυχία ότι η υπερβολική χαλάρωση των κανόνων μπορεί να ενισχύσει τη χρήση ορυκτών καυσίμων και να περιορίσει τις επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση. Παράλληλα, Αυστρία, Γερμανία, Ιταλία, Πολωνία, Πορτογαλία και Ισπανία έχουν προτείνει έκτακτο ευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει εξασφαλιστεί επαρκής στήριξη.
Το ελληνικό αίτημα και η ρήτρα διαφυγής
Η επιστολή του Κυριάκου Μητσοτάκη προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία ενδέχεται να μην προχωρήσει. Σύμφωνα με το υλικό, η ελληνική κυβέρνηση εξετάζει εναλλακτικά να ζητήσει τη δυνατότητα να αξιοποιηθεί μέσα στον χειμώνα μέρος του 1 δισ. που συνδέεται με τη ρήτρα διαφυγής στην ενέργεια.
Η ρήτρα, που εγκρίθηκε την περασμένη Παρασκευή, επιτρέπει στην Ελλάδα να χρησιμοποιήσει μέρος των υπερ-πλεονασμάτων της έως το 2028 για ενεργειακές επενδύσεις και υποδομές. Οι πόροι δεν προβλέπεται να δοθούν απευθείας στους πολίτες, αλλά να κατευθυνθούν σε έργα.
Διαφωνίες για τον επταετή προϋπολογισμό
Το απόγευμα της Πέμπτης αναμένεται να συζητηθεί το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Η Ιρλανδία, που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία, έχει προτείνει μείωση κατά 141 δισ. ευρώ σε σχέση με το αρχικό σχέδιο. Οι περικοπές αφορούν κυρίως την έρευνα, την τεχνολογία, την κλιματική δράση, την ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική, ενώ δεν αγγίζουν τη γεωργία και τη συνοχή.
Οι λεγόμενοι «φειδωλοί» —Αυστρία, Δανία, Φινλανδία, Ολλανδία, Σουηδία και Γερμανία— ζητούν βαθύτερες και οριζόντιες μειώσεις. Αντίθετα, οι 17 «φίλοι της συνοχής», μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, θεωρούν ότι οι προβλεπόμενες περικοπές είναι ήδη υπερβολικές. Δεν υπάρχει επίσης συμφωνία για νέους ευρωπαϊκούς φόρους που θα μπορούσαν να αποφέρουν πρόσθετα έσοδα.
Η ελληνική θέση, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, είναι ότι χρειάζεται φιλόδοξος προϋπολογισμός για νέες ανάγκες, όπως η άμυνα, η ασφάλεια, η έρευνα και η καινοτομία, χωρίς περαιτέρω περικοπές στην Πολιτική Συνοχή και την ΚΑΠ. Η Ελλάδα εμφανίζεται ανοικτή σε συζήτηση για νέο πακέτο ιδίων πόρων, υπό την προϋπόθεση ότι το κόστος δεν θα επιβαρύνει δυσανάλογα τις λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες.
Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχει καλέσει τα κράτη-μέλη να περιορίσουν τις διαφωνίες τους, με στόχο συμφωνία έως το τέλος του χρόνου και ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας πριν από τον Ιανουάριο του 2028. Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι ο σχεδιασμός για πιο σύγχρονο και ευέλικτο προϋπολογισμό κινδυνεύει. Η προκήρυξη πρόωρων εκλογών στην Ισπανία προσθέτει, σύμφωνα με το υλικό, έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας.
Κίνα, Ουκρανία και μετανάστευση
Στην ατζέντα της Πέμπτης περιλαμβάνεται και η οικονομική σχέση με την Κίνα. Μετά τις προκαταρκτικές παραχωρήσεις του Πεκίνου για υβριδικά και ηλεκτρικά αυτοκίνητα, σπάνιες γαίες και πρόσβαση ευρωπαϊκών εταιρειών στην αγορά, οι ηγέτες αναμένεται να ζητήσουν από την Κομισιόν να συνεχίσει τον διάλογο και να ενισχύσει τα εμπορικά εργαλεία αντίδρασης, εφόσον χρειαστεί. Στο σχετικό προσχέδιο γίνεται αναφορά στο εμπορικό έλλειμμα, ύψους 1 δισ. ευρώ την ημέρα.
Την Παρασκευή η συζήτηση θα επικεντρωθεί στην Ουκρανία, με συμμετοχή του Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Η αιφνιδιαστική συμφωνία του Ντόναλντ Τραμπ με τον Βλαντιμίρ Πούτιν για τις εξαγωγές ρωσικού diesel και την άρση σχετικών αμερικανικών κυρώσεων έχει προκαλέσει ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Το προσχέδιο συμπερασμάτων αναφέρει ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο «λυπάται» για την προσωρινή άρση των κυρώσεων από τις ΗΠΑ, ενώ στο υλικό σημειώνεται ότι η Ρωσία εντείνει τις επιθέσεις της ενόψει του χειμώνα.
Η μετανάστευση θα είναι το τελευταίο θέμα της Συνόδου. Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι η Ελλάδα υποστηρίζει την προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και έχει εκφράσει ικανοποίηση για τη στήριξη της Κομισιόν στην πρότασή της για ευρωπαϊκό μηχανισμό διαχείρισης έκτακτων καταστάσεων μαζικής εισροής ή εργαλειοποίησης μεταναστευτικής πίεσης.
