Το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC) καλεί τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών να ξεκαθαρίσει ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων χωρών, προειδοποιώντας για επιπτώσεις σε ενεργειακές επενδύσεις και ζητήματα ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Να απορρίψουν δημόσια οι ΗΠΑ το τουρκολιβυκό μνημόνιο και να δηλώσουν ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων χωρών, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, ζητά το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC) από τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
Σε επιστολή του, το HALC ασκεί κριτική στην πρόσφατη τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, την οποία χαρακτηρίζει ασθενέστερη από τη θέση που είχε εκφράσει η Ουάσιγκτον το 2019, όταν είχε αποκαλέσει τη συμφωνία «αντιπαραγωγική και προκλητική». Κατά την οργάνωση, η απουσία σαφούς αμερικανικής θέσης για τη νομική ισχύ του μνημονίου μπορεί να εκληφθεί από την Άγκυρα και την Τρίπολη ως σιωπηρή αποδοχή των διεκδικήσεών τους.
Η παρέμβαση ακολούθησε την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου. Στις 21 Οκτωβρίου η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη στήριξη των 27 κρατών μελών, επανέλαβε ότι η συμφωνία παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι «άκυρη και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη». Το HALC αναφέρει επίσης ότι ανάλογες αντιρρήσεις έχουν εκφράσει η Αίγυπτος και το Ισραήλ.
Στις 22 Οκτωβρίου το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε καλέσει σε επίλυση των θαλάσσιων διαφορών μέσω διαπραγματεύσεων καλής πίστης και σε διμερή διάλογο Ελλάδας και Τουρκίας, ως συμμάχων στο ΝΑΤΟ.
Επενδύσεις και θαλάσσιες διεκδικήσεις
Η επιστολή εστιάζει στις δραστηριότητες αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στις θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Κρήτη. Αναφέρεται στις συμβάσεις που υπέγραψε τον Φεβρουάριο η Chevron για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές στην Ελλάδα, με συμμετοχή 70%, μεταξύ των οποίων τα οικόπεδα «Νότια Κρήτη 1» και «Νότια Κρήτη 2».
Σύμφωνα με την επιστολή, η Λιβύη έχει διαμαρτυρηθεί επισήμως για τις ελληνικές έρευνες, ενώ το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει υποστηρίξει ότι τα οικόπεδα της Chevron επικαλύπτονται με τη θαλάσσια ζώνη που αποδίδει στη Λιβύη το μνημόνιο. Το HALC αναφέρεται επίσης στην ExxonMobil, η οποία έχει δικαιώματα έρευνας ως διαχειρίστρια σε δύο θαλάσσια οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης, όπου έχουν γίνει σεισμικές έρευνες από το 2022.
Το HALC συνδέει τις επενδύσεις αυτές με την προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο και με την ευρύτερη αμερικανική ενεργειακή στρατηγική στην περιοχή. Υποστηρίζει ότι η αμφισβήτηση των θαλάσσιων ορίων δημιουργεί αβεβαιότητα για τις αμερικανικές εταιρείες που σχεδιάζουν έρευνες μεγάλου βάθους και καλούνται να διαθέσουν σημαντικά κεφάλαια.
Αναφορά στη βάση της Σούδας
Η οργάνωση επικαλείται και τη σημασία της αμερικανικής ναυτικής εγκατάστασης στη Σούδα για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο. Κατά το HALC, η αμφισβήτηση της θαλάσσιας δικαιοδοσίας γύρω από την Κρήτη επιβαρύνει το περιβάλλον ασφάλειας της βάσης και ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο αμερικανικά αμυντικά συμφέροντα.
Το HALC καλεί τον Ρούμπιο να επιβεβαιώσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων ζωνών που παράγουν τα νησιά. Ζητά ακόμη να καταστεί σαφές προς την Άγκυρα και την Τρίπολη ότι οι μονομερείς διεκδικήσεις δεν πρέπει να εμποδίζουν τις νόμιμες ερευνητικές δραστηριότητες αμερικανικών εταιρειών, καθώς και να υπάρξει συντονισμός των ΗΠΑ με την ΕΕ και τους περιφερειακούς εταίρους για κοινή θέση.
«Η Τουρκία και η Λιβύη δεν πρέπει να αφεθούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα εις βάρος ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ, των αμερικανικών συμφερόντων ασφαλείας και των αμερικανικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται νόμιμα στα ελληνικά ύδατα», αναφέρει το HALC, ζητώντας η αμερικανική θέση να είναι τουλάχιστον εξίσου σαφής με εκείνη της Ευρώπης.
