Στις 18 Οκτωβρίου 1981 το ΠΑΣΟΚ κέρδισε τις εκλογές με 48,1% και 172 έδρες. Το πρόγραμμά του περιλάμβανε αλλαγές στην οικονομία, την εξωτερική πολιτική, την υγεία, την παιδεία και το οικογενειακό δίκαιο, από τις οποίες άλλες εφαρμόστηκαν και άλλες δεν προχώρησαν.
Η εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ στις 18 Οκτωβρίου 1981, με 48,1% και 172 έδρες, έφερε για πρώτη φορά το κόμμα στην κυβέρνηση. Το «Συμβόλαιο με τον λαό» και οι προεκλογικές τοποθετήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου περιλάμβαναν προτάσεις για την κοινωνική πολιτική, την οικονομία και τις διεθνείς σχέσεις της χώρας.
Εξωτερική πολιτική και Ευρωπαϊκές Κοινότητες
Πριν από τις εκλογές, το ΠΑΣΟΚ αμφισβητούσε τη συμμετοχή της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ και ζητούσε την απομάκρυνση των αμερικανικών βάσεων και των πυρηνικών όπλων. Στις 4 Οκτωβρίου 1981, σε ομιλία του στο Ηράκλειο, ο Α. Παπανδρέου δεσμεύτηκε να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ για χρονοδιάγραμμα απομάκρυνσης των βάσεων. Ως πρωθυπουργός επανέλαβε τις θέσεις αυτές στις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης, στις 22 Νοεμβρίου. Τον Δεκέμβριο η Ελλάδα ανακοίνωσε στο ΝΑΤΟ «μερική αναστολή» συμμαχικών δεσμεύσεων και επιδίωξη επαναδιαπραγμάτευσης της συμμετοχής της.
Το κόμμα είχε επίσης επικρίνει την ένταξη στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, την οποία θεωρούσε παράγοντα οικονομικής εξάρτησης. Η Ελλάδα είχε γίνει μέλος την 1η Ιανουαρίου 1981. Μετά τις εκλογές, το ΠΑΣΟΚ δεν προχώρησε σε αποχώρηση, αλλά επανέφερε την πρόταση δημοψηφίσματος για το καθεστώς συμμετοχής και επιδίωξε ευνοϊκότερους όρους εφαρμογής των κοινοτικών πολιτικών και μεγαλύτερη προστασία των παραγωγικών κλάδων.
Στο Μεσανατολικό, το πρόγραμμα υποστήριζε το δικαίωμα των Παλαιστινίων στην αυτοδιάθεση και τη δημιουργία κράτους. Τον Δεκέμβριο του 1981 η κυβέρνηση αναβάθμισε το γραφείο της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (ΟΑΠ) στην Αθήνα σε διπλωματική αντιπροσωπεία και αναγνώρισε την ΟΑΠ ως εκπρόσωπο του παλαιστινιακού λαού. Παράλληλα, διατήρησε τις σχέσεις της Ελλάδας με το Ισραήλ.
Παρεμβάσεις στην οικονομία και το κοινωνικό κράτος
Στην οικονομία, το ΠΑΣΟΚ προέβαλλε την αναδιανομή του εισοδήματος, τη στήριξη των αγροτών και την «κοινωνικοποίηση» στρατηγικών επιχειρήσεων. Η πρόταση περιλάμβανε μεγαλύτερη συμμετοχή των εργαζομένων στη λειτουργία των επιχειρήσεων και ενισχυμένο ρόλο του κράτους. Κατά την πρώτη τετραετία της κυβέρνησης, το κράτος παρενέβη σε προβληματικές επιχειρήσεις και διευρύνθηκαν οι κοινωνικές παροχές. Το 1982 θεσπίστηκε η Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή (ΑΤΑ), με στόχο την προστασία των μισθών από τον πληθωρισμό.
Στην υγεία, το πρόγραμμα αντιμετώπιζε την περίθαλψη ως κοινωνικό δικαίωμα και προέβλεπε δημόσιο σύστημα, αποκέντρωση και ανάπτυξη της πρωτοβάθμιας φροντίδας. Ο Νόμος 1397/1983 θέσπισε το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ).
Στην εκπαίδευση, το ΠΑΣΟΚ είχε εξαγγείλει αλλαγές στη διοίκηση σχολείων και πανεπιστημίων, διεύρυνση της πρόσβασης και κατάργηση των πανελλαδικών εξετάσεων για τα ΑΕΙ και της ιδιωτικής εκπαίδευσης. Ορισμένες μεταρρυθμίσεις προχώρησαν: το 1982 καθιερώθηκε το μονοτονικό σύστημα και ο Νόμος 1268/1982 αναδιοργάνωσε τη διοίκηση των πανεπιστημίων. Ακολούθησαν το πλαίσιο για τα Τεχνολογικά Εκπαιδευτικά Ιδρύματα το 1983 και ο Νόμος 1566/1985 για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ο θεσμός του σχολικού επιθεωρητή αντικαταστάθηκε από τον σχολικό σύμβουλο. Οι πανελλαδικές εξετάσεις για τα πανεπιστήμια δεν καταργήθηκαν, ενώ η παραπαιδεία και οι κοινωνικές ανισότητες παρέμειναν.
Σημαντικές αλλαγές έγιναν και στο οικογενειακό δίκαιο. Ο πολιτικός γάμος θεσπίστηκε με τον Νόμο 1250/1982, ενώ ο Νόμος 1329/1983 αναμόρφωσε βασικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα, με στόχο τη νομική ισότητα των δύο φύλων.
Η αποτίμηση των εξαγγελιών
Ο ιστορικός και συγγραφέας Σπύρος Αλεξίου σημειώνει ότι μεγάλο μέρος των προγραμματικών δεσμεύσεων δεν υλοποιήθηκε. Στην αποτίμησή του, οι παρεμβάσεις στην υγεία, την εκπαίδευση και το εισόδημα των εργαζομένων είχαν αισθητό αντίκτυπο στην κοινωνία, ενώ υποστηρίζει ότι η μεταγενέστερη υποχώρηση από βασικές θέσεις του προγράμματος συνέβαλε στην αποτυχία του ΠΑΣΟΚ.
Ο Αλεξίου υποστηρίζει ακόμη ότι οι θέσεις του 1981 για την οικονομική εξάρτηση, τις διεθνείς συμμαχίες και το κοινωνικό κράτος παραμένουν επίκαιρες. Η σύνδεση της συμμετοχής στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες με την αποβιομηχάνιση και την υποχώρηση του αγροτικού τομέα, καθώς και η εκτίμηση για τις συνέπειες της πολιτικής του ΠΑΣΟΚ, αποτελούν μέρος της δικής του πολιτικής αποτίμησης.
