Τρία χρόνια μετά την επίθεση της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ, οι ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα συνεχίζονται, η ανθρωπιστική βοήθεια παραμένει περιορισμένη και η δεύτερη φάση του σχεδίου ανοικοδόμησης δεν έχει προχωρήσει ουσιαστικά.
Η 7η Οκτωβρίου 2023 σηματοδότησε την πολύνεκρη επίθεση της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ, όπου σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι, κυρίως Ισραηλινοί άμαχοι. Ακολούθησε ο πόλεμος στη Γάζα, με περισσότερους από 74.000 Παλαιστίνιους νεκρούς και χιλιάδες ακόμη να εκτιμάται ότι παραμένουν κάτω από τα ερείπια. Επιτροπή έρευνας του ΟΗΕ, μελετητές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν χαρακτηρίσει τη στρατιωτική εκστρατεία γενοκτονία.
Παρότι οι μεγάλης κλίμακας ισραηλινές επιχειρήσεις έχουν σταματήσει, οι επιθέσεις στη Γάζα συνεχίζονται. Η διεθνής προσοχή έχει περιοριστεί, καθώς άλλες κρίσεις, μεταξύ των οποίων ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, έχουν κυριαρχήσει στην επικαιρότητα. Την ίδια ώρα, η βία από εποίκους στη Δυτική Όχθη παραμένει σε υψηλά επίπεδα.
Εκεχειρία χωρίς ουσιαστική ανοικοδόμηση
Η πρώτη φάση του αμερικανικού σχεδίου 20 σημείων οδήγησε στην επιστροφή των Ισραηλινών ομήρων, με αντάλλαγμα σχεδόν 2.000 Παλαιστίνιους κρατούμενους και συλληφθέντες. Εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένοι επέστρεψαν στον βορρά της Γάζας, ενώ οι ισραηλινές δυνάμεις υποχώρησαν σε μια «κίτρινη γραμμή». Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε το σχέδιο και τη σύσταση του Συμβουλίου Ειρήνης.
Η εκεχειρία, ωστόσο, δεν έβαλε τέλος στις απώλειες. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας, τα στοιχεία του οποίου χρησιμοποιεί ο ΟΗΕ, σχεδόν 1.400 κάτοικοι είχαν σκοτωθεί έως τις 9 Οκτωβρίου 2025, έναν χρόνο μετά την υπογραφή της. Η ανθρωπιστική βοήθεια εξακολουθεί να περιορίζεται, η ανοικοδόμηση δεν έχει ξεκινήσει ουσιαστικά και οικογένειες παραμένουν σε σκηνές ή κατεστραμμένα κτίρια, ενώ πλησιάζει νέος χειμώνας.
Η δεύτερη φάση του σχεδίου έχει σε μεγάλο βαθμό βαλτώσει: η Χαμάς δεν έχει αφοπλιστεί, η σχεδιαζόμενη Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης δεν έχει αναπτυχθεί και η παλαιστινιακή τεχνοκρατική επιτροπή που προβλέπεται να διοικήσει τη Γάζα δεν έχει αναλάβει τον έλεγχο στο πεδίο.
Το Συμβούλιο Ειρήνης παρουσίασε σχέδιο έξι μηνών ύψους 2,45 δισ. δολαρίων για την έναρξη της ανοικοδόμησης. Το ποσό είναι πολύ μικρότερο από τα 71,4 δισ. δολάρια που εκτιμάται ότι απαιτούνται για την αποκατάσταση της περιοχής σε βάθος δεκαετίας. Η πρόοδος συνδέεται με τον αφοπλισμό της Χαμάς, τον οποίο η ισραηλινή κυβέρνηση θέτει ως προϋπόθεση για την ανοικοδόμηση, ενώ η Χαμάς απορρίπτει τους όρους του σχεδίου.
Η Δυτική Όχθη και η εκλογική αναμέτρηση
Τα Ηνωμένα Έθνη κατέγραψαν έως τον Ιούνιο του 2026 κατά μέσο όρο έξι επιθέσεις εποίκων εναντίον Παλαιστινίων την ημέρα, τον υψηλότερο ρυθμό που έχει καταγραφεί. Τον Ιούλιο, οι θάνατοι που συνδέονταν με τέτοιες επιθέσεις είχαν ήδη ξεπεράσει το σύνολο του 2025, ενώ χιλιάδες Παλαιστίνιοι είχαν εκτοπιστεί καθώς επιταχυνόταν η επέκταση των εποικισμών.
Η ισραηλινή εκλογική αναμέτρηση στις 27 Οκτωβρίου αναμένεται να επηρεάσει την πορεία των πολιτικών αποφάσεων για τη Γάζα και τη Δυτική Όχθη. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το κόμμα Yashar του Γκάντι Άιζενκοτ θα μπορούσε να αναδειχθεί πρώτο, αλλά ίσως δυσκολευτεί να σχηματίσει συνασπισμό χωρίς τη στήριξη αραβοϊσραηλινών κομμάτων, την οποία ο ίδιος έχει αποκλείσει.
Μια αλλαγή κυβέρνησης θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερη συνεργασία με τις πρωτοβουλίες για τη Γάζα και σε προσπάθεια περιορισμού της βίας των εποίκων. Δεν θα σήμαινε, ωστόσο, κατ’ ανάγκη αλλαγή στην πολιτική για τα παλαιστινιακά εδάφη: ο Άιζενκοτ έχει αποκλείσει τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους στο προσεχές μέλλον και ένας συνασπισμός υπό την ηγεσία του πιθανότατα θα περιλάμβανε δεξιά κόμματα.
Το ερώτημα που παραμένει είναι αν η διεθνής πίεση θα διατηρηθεί και μετά τις εκλογές, σε μια περίοδο κατά την οποία η δημόσια προσοχή στη Γάζα έχει μειωθεί, χωρίς όμως να έχουν αντιμετωπιστεί οι ανάγκες των κατοίκων ή να έχει αρχίσει η ουσιαστική ανοικοδόμηση.
