Αρχαιολογική έρευνα τοποθετεί την ταφή σε πέτρινο μνημείο της βόρειας Δυτικής Σαχάρας κυρίως μεταξύ 4.407 και 4.230 ετών πριν από σήμερα. Είναι η πρώτη απόλυτη χρονολόγηση τύμβου αυτού του τύπου στην Ατλαντική Σαχάρα.
Η ταφή σε έναν τύμβο με δύο μακριές σειρές λίθων στη βόρεια Δυτική Σαχάρα χρονολογείται κυρίως πριν από 4.407 έως 4.230 χρόνια. Η μελέτη αποτελεί την πρώτη απόλυτη χρονολόγηση τέτοιου μνημείου στην Ατλαντική Σαχάρα και προσθέτει στοιχεία για τις ταφικές πρακτικές της Ύστερης Νεολιθικής περιόδου.
Το εύρημα προέκυψε από αναλύσεις ανθρώπινων οστών που εντοπίστηκαν κάτω από ασβεστολιθικές πλάκες. Την έρευνα πραγματοποίησε ομάδα του Πανεπιστημίου της Χιρόνα σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού της Σαχάρας.
Μνημείο μήκους 54,5 μέτρων
Ο τάφος βρίσκεται κοντά στο Wadi Lawash el Telli, στην περιοχή Sluguilla Lawash, γνωστή για τις βραχογραφίες της. Το μνημείο αποτελείται από έναν κεντρικό σωρό πέτρινων πλακών και δύο σειρές λίθων που εκτείνονται από αυτόν. Έχει συνολικό μήκος 54,5 μέτρα, ενώ ο κεντρικός τύμβος έχει διαστάσεις 12,5 επί 10 μέτρα.
Οι κατασκευαστές χρησιμοποίησαν τοπικό ασβεστόλιθο χωρίς κονίαμα. Οι περισσότερες πέτρες έχουν μήκος μικρότερο του ενός μέτρου. Η τοποθεσία βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 600 μέτρων, σε άνυδρο και χαλικώδες τοπίο, όπου η ανθρώπινη παρουσία συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις σπάνιες έντονες βροχοπτώσεις.
Τα ευρήματα και η χρονολόγηση
Η ανασκαφή έγινε από τις 5 έως τις 8 Απριλίου 2018. Οι εργασίες περιορίστηκαν στο μισό του ταφικού συμπλέγματος, λόγω των συνθηκών στην απομακρυσμένη περιοχή και των ισχυρών ανέμων. Το υπόλοιπο τμήμα παραμένει ανέπαφο για μελλοντική έρευνα.
Κάτω από τις εξωτερικές πέτρες βρέθηκαν μεγάλες ασβεστολιθικές πλάκες και, από κάτω, ανθρώπινος σκελετός. Το σώμα είχε τοποθετηθεί ανάσκελα, με το κεφάλι προς τον νότο και τα πόδια διπλωμένα προς τα δυτικά. Τα οστά διατηρήθηκαν σε κακή κατάσταση και ανακτήθηκαν μόνο θραύσματα από τα άκρα, οστά δακτύλων και δύο γομφίοι.
Η φθορά των δοντιών υποδεικνύει ότι το άτομο ήταν περίπου 25 έως 35 ετών. Το φύλο του δεν ήταν δυνατό να προσδιοριστεί, καθώς δεν διατηρήθηκε η λεκάνη. Στον τάφο βρέθηκαν επίσης τέσσερις χάντρες από τσόφλι αυγού στρουθοκαμήλου.
Οι αρχικές προσπάθειες χρονολόγησης δεν απέδωσαν, επειδή τα οστά δεν είχαν αρκετό κολλαγόνο. Το 2025 οι ερευνητές ανέλυσαν το ανόργανο μέρος τους στο εργαστήριο CIRAM. Δύο δείγματα έδωσαν εύρη 4.417–4.160 και 4.405–4.100 ετών πριν από σήμερα, με τις μετρήσεις να συγκλίνουν κυρίως στο διάστημα 4.407–4.230 ετών.
Ένδειξη αλλαγής στις ταφικές πρακτικές
Η χρονολόγηση τοποθετεί τον τύμβο προς το τέλος της πρώτης φάσης κατασκευής λίθινων ταφικών μνημείων στην περιοχή, κατά την Ύστερη Νεολιθική περίοδο. Συμπίπτει χρονικά με ταφές σε σχήμα ημισελήνου, γεγονός που υποδεικνύει ότι διαφορετικοί τύποι μνημείων μπορεί να υπήρχαν την ίδια περίοδο.
Παλαιότερες ταφές στην περιοχή είχαν απλούστερες, χαμηλές πέτρινες κατασκευές. Η εμφάνιση μεγαλύτερων και πιο σύνθετων μνημείων πριν από περίπου 4.500 χρόνια δείχνει μεταβολή στις ταφικές πρακτικές, όμως οι λόγοι της παραμένουν αδιευκρίνιστοι. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χρειάζονται περισσότερες ανασκαφές και συγκριτικές μελέτες.
