Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, οι αντιδράσεις του κόσμου ήταν προβλέψιμες. Η πιο έντονη αντίδραση προήλθε από τις ΗΠΑ. Η αντίδραση της Ευρώπης ήταν αρκετά πιο συγκρατημένη, όπως συνήθως συνέβαινε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Τέλος, ο υπόλοιπος κόσμος, αν και καταδίκασε ως επί το πλείστον τη Ρωσία για την προφανή παραβίαση του διεθνούς δικαίου και των κανόνων του ΟΗΕ, δεν έδειξε υπερβολική ανησυχία.
του Μπράνκο Μιλάνοβιτς*
Έκτοτε τα πράγματα έχουν αλλάξει. Οι ΗΠΑ συμμετέχουν ντε φάκτο στον πόλεμο, αλλά έχουν επίσης δείξει την επιθυμία να τερματίσουν τη σύγκρουση με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Αυτό που προκαλεί έκπληξη, όμως, είναι ότι η δίψα για πόλεμο έχει γίνει σχεδόν ακόρεστη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες – κυρίως στις σκανδιναβικές και τις βαλτικές, αλλά πιο πρόσφατα και στη Γερμανία, καθώς και στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ο ρόλος των μικρών χωρών τείνει να περνά απαρατήρητος. Ο σκανδιναβικός-βαλτικός συνασπισμός ουσιαστικά επιζητεί έναν πόλεμο με τη Ρωσία, επικαλούμενος τους δικούς του φόβους και τραύματα από τον ρωσικό/σοβιετικό έλεγχο και κατοχή. Αφήνοντας κατά μέρος τη συζήτηση σχετικά με την εντελώς μονόπλευρη φύση τέτοιων ισχυρισμών, αυτός ο τύπος πολεμοκαπηλείας από μικρές χώρες είναι εξαιρετικά υποκριτικός. Βασίζεται στην ιδέα ότι μπορεί κανείς να υποστηρίζει τον πόλεμο χωρίς να υποστεί τις συνέπειές του, εμπλέκοντας τις μεγάλες δυνάμεις…
Το χειρότερο είναι ότι υπάρχουν σαφή ιστορικά προηγούμενα παρόμοιων πολιτικών στην Ανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, που οδήγησαν σε παγκόσμιες καταστροφές. Η Σερβία πίεζε τη Ρωσία πριν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Πολωνία και η Ουγγαρία συμμετείχαν στον διαμελισμό της Τσεχοσλοβακίας, ο οποίος έστρωσε τον δρόμο στην επιθετικότητα της ναζιστικής Γερμανίας. Το Ισραήλ εκμεταλλεύεται εδώ και αρκετές δεκαετίες στη Μέση Ανατολή τις ΗΠΑ, εντείνοντας το χάος στην περιοχή.
Ο κόσμος βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με μια παρόμοια κατάσταση, όπου αρκετές χώρες –των οποίων ο συνολικός πληθυσμός μόλις που φτάνει τον αριθμό των κατοίκων μιας κινεζικής πόλης δεύτερης κατηγορίας– επιθυμούν να βυθίσουν ολόκληρο τον κόσμο σε μια καταστροφή. Πρόκειται για μια απίστευτα ανεύθυνη πολιτική. Είναι επίσης υποκριτική, διότι βασίζεται στην υπόθεση ότι κάποιος άλλος (στην προκειμένη περίπτωση οι ΗΠΑ) θα πολεμήσει για λογαριασμό τους. Αλλιώς, αν ήταν τόσο πρόθυμοι για πόλεμο και πεπεισμένοι για την ηθική του αξία, γιατί δεν επιτίθενται οι ίδιοι απευθείας στη Ρωσία ώστε να δουν τι θα συμβεί;
Φυσικά, το επιχείρημα υπέρ ενός πολέμου (που θα διεξαχθεί από κάποιον άλλο) είναι ότι η αποδοχή συζητήσεων για κατάπαυση του πυρός με αποδοχή των νέων δεδομένων επί του εδάφους δίνει το πλεονέκτημα στον επιτιθέμενο. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, δεν θα έπρεπε ποτέ να γίνονται διαπραγματεύσεις. Η διπλωματία δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Ο πόλεμος της Κορέας θα έπρεπε να διεξάγεται ακόμα…
Η σκανδιναβική-βαλτική συμμαχία ξεχνά επίσης ότι, αν επιτευχθεί σήμερα κατάπαυση του πυρός, όντως η Ρωσία θα ελέγχει το έδαφος του Ντονμπάς, αλλά καμία χώρα στον κόσμο δεν θα το αναγνωρίσει επίσημα. Δεν πρόσεξαν ότι ούτε καν η Λευκορωσία το αναγνωρίζει; Μια τέτοια ειρήνη, πράγματι εύθραυστη, όχι μόνο βάζει τέλος στη σημερινή σφαγή, αλλά αφήνει ανοιχτή την πιθανότητα μιας ενδεχόμενης μακροπρόθεσμης λύσης μεταξύ της Ρωσίας και της Ουκρανίας. Ούτε ο Πούτιν, ούτε ο Ζελένσκι, ούτε οι κοινωνικές δυνάμεις που τους υποστηρίζουν είναι αιώνιες…
Αυτό, λένε, θα οδηγούσε σε μια «παγωμένη σύγκρουση». Αλλά είναι η απουσία θανάτου χειρότερη από τη συνεχιζόμενη σφαγή; Υπάρχουν δεκάδες παγωμένες συγκρούσεις σε όλο τον κόσμο, από την Κύπρο έως το Κοσσυφοπέδιο, από τη Δυτική Σαχάρα έως τις Μαλβίνες και το Κασμίρ. Μήπως πρέπει να τις ξανανοίξουμε όλες;
Τέλος, η ιδέα ενός ατέρμονου πολέμου ενέχει και τεράστιο κίνδυνο πυρηνικής κλιμάκωσης. Οι άνθρωποι συμπεριφέρονται όμως σήμερα λες και τα πυρηνικά όπλα δεν υπάρχουν… Επομένως, η πολεμοκαπηλεία των σκανδιναβικών και βαλτικών χωρών: α) είναι ανεύθυνη, β) είναι υποκριτική, γ) είναι ανήθικη, και δ) παίζει με την πιθανότητα μιας καταστροφής τεράστιων διαστάσεων.
* Περιληπτική απόδοση αποσπασμάτων άρθρου που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα «Global Inequality and More 3.0» (branko2f7.substack.com).
