Η σαρωτική άνοδος της Αριστεράς στις εκλογές της Κυριακής 20 Σεπτεμβρίου αλλάζει τον πολιτικό χάρτη του Βερολίνου. Το Die Linke, με επικεφαλής την Έλιφ Εράλπ, αναδείχθηκε για πρώτη φορά ισχυρότερη πολιτική δύναμη στην πόλη-κρατίδιο, συγκεντρώνοντας 25,7% των ψήφων. Σχεδόν διπλασίασε το ποσοστό του σε σύγκριση με το 2023, κερδίζοντας επιπλέον 13,5 ποσοστιαίες μονάδες.
Η νεανική εξέγερση των ενοικιαστών: Πώς η Αριστερά κέρδισε το Βερολίνο
Πίσω του έμεινε η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) με 18,8%, καταγράφοντας απώλειες 9,5 μονάδων. Η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) ανέβηκε στο 16,3%, οι Πράσινοι περιορίστηκαν στο 14,3% και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) κατέρρευσε στο ιστορικά χαμηλό 12,1%. Η Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ έμεινε εκτός κοινοβουλίου με 4,7%, όπως και οι Φιλελεύθεροι με 2,5%. Η συμμετοχή έφθασε το 74,2%.
Το αποτέλεσμα αποτελεί ιστορική τομή. Το Βερολίνο, που επί δεκαετίες διοικούσε το SPD και από το 2023 η CDU, έδωσε την πρώτη θέση σε μια Αριστερά ανανεωμένη ηλικιακά, κοινωνικά και πολιτισμικά. Η πιθανότερη κυβερνητική λύση είναι ένας συνασπισμός Die Linke–Πρασίνων–SPD, με την Εράλπ να διεκδικεί τη δημαρχία και την πρωθυπουργία του κρατιδίου.
Ποια είναι η Έλιφ Εράλπ
Η 45χρονη νομικός γεννήθηκε το 1981 στο Μόναχο. Οι γονείς της, σοσιαλιστές και συνδικαλιστές, εγκατέλειψαν την Τουρκία μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980. Η μητέρα της ήταν ήδη οκτώ μηνών έγκυος όταν, με τη βοήθεια της Διεθνούς Αμνηστίας, η οικογένεια ζήτησε άσυλο στη Γερμανία.
Η Εράλπ μεγάλωσε αρχικά στο Μόναχο, κατόπιν στο Ντόρτμουντ και από τα οκτώ της χρόνια στο Αμβούργο. Σπούδασε Νομική και από το 2010 εργάστηκε ως σύμβουλος νομικής πολιτικής της κοινοβουλευτικής ομάδας του Die Linke στην ομοσπονδιακή Βουλή. Εντάχθηκε επίσημα στο κόμμα το 2017 και από το 2021 είναι βουλεύτρια στο κοινοβούλιο του Βερολίνου. Είναι παντρεμένη, μητέρα δύο παιδιών και ζει ως ενοικιάστρια στο Κρόιτσμπεργκ.
Η κοινωνική και οικογενειακή της διαδρομή τής επέτρεψε να προσωποποιήσει τη μεταμόρφωση του Die Linke: από κόμμα με ισχυρότερες ρίζες στην πρώην Ανατολική Γερμανία σε μια νεότερη, περισσότερο γυναικεία, πολυπολιτισμική Αριστερά των μεγάλων πόλεων. Μαζί με τη Χάιντι Ράιχινεκ και την Ινές Σβέρντνερ ανήκει στη νέα γυναικεία ηγετική γενιά του κόμματος.
Στη δική της περιφέρεια, στο Φρίντριχσαϊν–Κρόιτσμπεργκ, κέρδισε απευθείας έδρα με το εντυπωσιακό 50,4%, έναντι 17,2% της υποψήφιας των Πρασίνων.
Το ενοίκιο ως κοινωνική σύγκρουση
Η νίκη δεν στηρίχθηκε σε μια αόριστη αντιδεξιά ή αντισυστημική ψήφο. Το Die Linke επέλεξε ένα συγκεκριμένο πεδίο σύγκρουσης: τη στέγη.
Οι τιμές των ενοικίων αυξάνονται εδώ και περίπου δεκαπέντε χρόνια, εκτοπίζοντας κατοίκους από τις γειτονιές τους και επιβαρύνοντας όχι μόνο τα φτωχότερα στρώματα αλλά και μεγάλο μέρος της μισθωτής μεσαίας τάξης. Για το Die Linke, το στεγαστικό δεν παρουσιάστηκε ως τεχνικό πρόβλημα προσφοράς και ζήτησης, αλλά ως ζήτημα εξουσίας: ποιος ελέγχει τη γη και τις κατοικίες, οι κάτοικοι ή οι μεγάλοι όμιλοι ακινήτων;
Το 37% των Βερολινέζων θεωρεί πλέον ότι η Αριστερά διαθέτει τις καλύτερες λύσεις για την προσιτή κατοικία. Το αντίστοιχο ποσοστό της SPD είναι μόλις 11%, της CDU 8% και των Πρασίνων 6%. Η Αριστερά προηγείται επίσης στην κοινωνική δικαιοσύνη με 32%.
Το κεντρικό της σύνθημα ήταν:
«Berlin bezahlbar machen» — «Να κάνουμε το Βερολίνο προσιτό».
Στις αφίσες και στις παρεμβάσεις της εμφανίστηκαν επίσης τα συνθήματα:
- «Mietabzocke stoppen» — «Να σταματήσει η ληστεία των ενοικίων».
- «Hol dir dein Stück vom Kuchen» — «Πάρε το κομμάτι της πίτας που σου ανήκει».
- «Das Rote Rathaus muss endlich wirklich rot werden» — «Το Κόκκινο Δημαρχείο πρέπει επιτέλους να γίνει πραγματικά κόκκινο».
- «Eat the rich», γραμμένο ακόμη και στην ποδιά που φορούσε η Εράλπ μοιράζοντας γεύματα των τριών ευρώ σε μια “λαϊκή καντίνα” στο Κρόιτσμπεργκ.
Τι προβλέπει το πρόγραμμα
Η πιο συγκρουσιακή δέσμευση είναι η εφαρμογή του δημοψηφίσματος του 2021, στο οποίο περίπου το 59% είχε ταχθεί υπέρ της κοινωνικοποίησης των κατοικιών που ελέγχουν εταιρείες με περισσότερα από 3.000 διαμερίσματα. Πρόκειται για περίπου 220.000 κατοικίες που θα περάσουν, με αποζημίωση, υπό δημόσιο ή κοινωνικό έλεγχο.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης:
- πλαφόν στα ενοίκια των περίπου 400.000 κατοικιών που ανήκουν στις δημοτικές εταιρείες·
- πάγωμα των εξώσεων από τις δημοτικές κατοικίες·
- δημιουργία Υπηρεσίας Προστασίας Ενοικιαστών και ειδικής ομάδας κατά της αισχροκέρδειας στα ενοίκια·
- υποχρέωση των μεγάλων ιδιοκτητών να διαθέτουν τουλάχιστον το ένα τρίτο των νέων μισθώσεων σε δικαιούχους κοινωνικής κατοικίας·
- κατασκευή 75.000 νέων κοινωνικών κατοικιών σε διάστημα δέκα ετών μέσω δημοτικού προγράμματος·
- περιορισμό της κερδοσκοπίας στη γη και στην κατοικία·
- φθηνότερα εισιτήρια στις δημόσιες συγκοινωνίες και βελτίωση λεωφορείων, τραμ και αστικών τρένων·
- φθηνά δημοτικά γεύματα στις γειτονιές·
- υπεράσπιση των κοινωνικών υπηρεσιών, των σχολείων, του πολιτισμού και των πανεπιστημίων από τις περικοπές·
- υψηλότερη φορολόγηση εκατομμυριούχων και επαναφορά του φόρου περιουσίας, από τον οποίο η πόλη υπολογίζεται ότι θα μπορούσε να αντλήσει περισσότερα από πέντε δισεκατομμύρια ευρώ·
- περισσότερες δωρεάν ημέρες αποκομιδής ογκωδών αντικειμένων και ενίσχυση της καθαριότητας.
Στο σχέδιο των «πέντε πρώτων ενεργειών» της, η Εράλπ δεσμεύτηκε για άμεσο πλαφόν στα δημοτικά ενοίκια, ειδική ομάδα κατά της στεγαστικής αισχροκέρδειας, δωρεάν ημέρα αποκομιδής ογκωδών απορριμμάτων, περιοδείες και ανοιχτές συνομιλίες με τους κατοίκους των συνοικιών, καθώς και πρωτοχρονιάτικη υποδοχή στο δημαρχείο αφιερωμένη στους άστεγους.
Η ίδια συνόψισε τη λογική του σχεδίου ως εξής: το Βερολίνο δεν πρόκειται να αλλάξει μέσα σε μία νύχτα, πρέπει όμως οι κάτοικοί του να αισθανθούν γρήγορα ότι «άρχισε μια διαφορετική πολιτική».
Ποιοι ψήφισαν Αριστερά
Η ηλικιακή τομή είναι εντυπωσιακή. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Infratest Dimap:
Στους κάτω των 30 ετών, η υποστήριξη έφθασε περίπου στο 55% μεταξύ των γυναικών και στο 40% μεταξύ των ανδρών. Η Αριστερά απέσπασε συνολικά τέσσερις μονάδες περισσότερο στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες.
Η εικόνα αντιστρέφεται στις μεγαλύτερες ηλικίες. Στους άνω των 70 ετών η CDU συγκέντρωσε περίπου 33%, η SPD 21% και η Αριστερά 14–15%. Όσο νεότερος είναι ο ψηφοφόρος, τόσο πιθανότερο είναι να θέλει κυβέρνηση υπό το Die Linke· όσο μεγαλύτερος, τόσο περισσότερο στρέφεται προς τη CDU.
Τα στοιχεία εκπαίδευσης και επαγγέλματος χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση. Η Αριστερά πέτυχε το υψηλότερο ποσοστό της μεταξύ ψηφοφόρων με απολυτήριο που επιτρέπει πανεπιστημιακές σπουδές, ενώ ισχυρή υπήρξε η παρουσία της μεταξύ φοιτητών, νέων μισθωτών και εργαζομένων των αστικών υπηρεσιών. Αντίθετα, η AfD εμφάνισε μεγαλύτερη δύναμη μεταξύ ψηφοφόρων χαμηλότερης τυπικής εκπαίδευσης και η CDU μεταξύ μεγαλύτερων ηλικιών και πιο παραδοσιακών κοινωνικών ομάδων.
Επομένως, δεν πρόκειται για επιστροφή στην παλιά εικόνα ενός αποκλειστικά βιομηχανικού εργατικού κόμματος. Πρόκειται για τη συγκρότηση ενός νέου αστικού κοινωνικού μπλοκ: νέες γυναίκες, ενοικιαστές, μισθωτοί, φοιτητές, μορφωμένα αλλά οικονομικά επισφαλή στρώματα και κάτοικοι με μεταναστευτική καταγωγή. Το κοινό τους στοιχείο δεν είναι αναγκαστικά το επάγγελμα, αλλά η ανασφάλεια της ζωής στην ακριβή μητρόπολη.
Το Die Linke κέρδισε επίσης περίπου 53.000 ψήφους καθαρά από τους Πράσινους. Η επιτυχία του δείχνει ότι ένα τμήμα της νεανικής, μορφωμένης και προοδευτικής ψήφου μετακινήθηκε από την κλιματική και πολιτισμική πολιτική προς μια περισσότερο υλική ατζέντα ενοικίων, μισθών και αναδιανομής.
Από τις οθόνες στις πόρτες
Καθοριστική ήταν και η οργάνωση της εκστρατείας. Εμπνευσμένο από τις καμπάνιες του Μπέρνι Σάντερς, το Die Linke πραγματοποίησε μαζική εξόρμηση πόρτα-πόρτα. Οι εθελοντές εκπαιδεύονταν, χωρίζονταν σε ζευγάρια και επισκέπτονταν πολυκατοικίες, προσφέροντας ακόμη και δωρεάν έλεγχο των κοινοχρήστων και των στεγαστικών επιβαρύνσεων.
Η πρακτική αυτή δεν είχε μόνο εκλογικό αποτέλεσμα. Έδωσε σε χιλιάδες νέους μια πρώτη εμπειρία συλλογικής πολιτικής δράσης έξω από τα κοινωνικά δίκτυα. Το κόμμα έφθασε τα 19.000 μέλη στο Βερολίνο, ενώ σε ολόκληρη τη Γερμανία είχε ήδη υπερδιπλασιάσει τα μέλη του, από περίπου 60.000 στα τέλη του 2024 σε 123.000 στα τέλη του 2025. Ο μέσος όρος ηλικίας τους έπεσε στα 38,6 χρόνια.
«Η αγάπη και η δικαιοσύνη νίκησαν το μίσος»
Στη μετεκλογική συγκέντρωση, μέσα σε συνθήματα «Έλιφ, Έλιφ», χειροκροτήματα και κομφετί, η Εράλπ δήλωσε:
«Γράψαμε μαζί ιστορία. Από σήμερα αλλάζουμε μαζί το Βερολίνο».
Ευχαρίστησε τα μέλη, τους εθελοντές και τους ψηφοφόρους, λέγοντας ότι εξέφρασαν την ελπίδα για «ένα καλύτερο, προσιτό Βερολίνο, στο οποίο όλοι οι άνθρωποι θα μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια».
Η πιο πολιτική φράση της ομιλίας της ήταν:
«Στην πόλη μας, η αγάπη και η δικαιοσύνη νίκησαν το μίσος. Αυτό το δείξαμε σήμερα όλοι μαζί και αυτό το μήνυμα ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο».
Στις πρώτες συνεντεύξεις της ξεκαθάρισε ότι θέλει να γίνει κυβερνώσα δήμαρχος, ότι θεωρεί το αποτέλεσμα εντολή για «θεμελιώδη πολιτική αλλαγή» και ότι η κοινωνικοποίηση των μεγάλων εταιρειών κατοικίας θα αποτελέσει μέρος των διαπραγματεύσεων για τον σχηματισμό κυβέρνησης. «Θα διώξουμε την κερδοσκοπία από το Βερολίνο», υποσχέθηκε.
Η δυσκολία αρχίζει μετά τη νίκη
Η εκλογική πρωτιά δεν εξασφαλίζει αυτομάτως την εφαρμογή του προγράμματος. Το SPD αντιτίθεται στην κοινωνικοποίηση των κατοικιών, την οποία στελέχη του υπολογίζουν ότι μπορεί να κοστίσει περίπου 20 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι Πράσινοι ζητούν σαφέστερες δεσμεύσεις απέναντι στον αντισημιτισμό, εξαιτίας επίμαχων περιστατικών σε τμήματα της βερολινέζικης Αριστεράς. Η Εράλπ έχει καταδικάσει δημόσια τις σχετικές εκδηλώσεις και δηλώνει ότι θα ενισχύσει την προστασία της εβραϊκής ζωής, μαζί με την προστασία των μουσουλμάνων και των Παλαιστινίων κατοίκων.
Υπάρχει και μια πολιτική αντίφαση. Ενώ το 59% είχε υπερψηφίσει την κοινωνικοποίηση στο δημοψήφισμα του 2021, σε σημερινή δημοσκόπηση μόλις 37% δηλώνει υπέρ και 51% κατά. Παρ’ όλα αυτά, περίπου το 72% των ψηφοφόρων της Αριστεράς εξακολουθεί να την υποστηρίζει.
Ακριβώς εδώ θα κριθεί η νέα ηγεσία: εάν θα χρησιμοποιήσει την εκλογική της δύναμη για να μετακινήσει τους πιθανούς εταίρους της ή εάν η είσοδος στην κυβέρνηση θα οδηγήσει στην υποχώρηση των αιτημάτων που έκαναν τη νίκη δυνατή.
Το βέβαιο είναι ότι η κάλπη του Βερολίνου έστειλε ένα ευρύτερο μήνυμα. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή συζήτηση κυριαρχείται από την άνοδο της Ακροδεξιάς, η Αριστερά απέδειξε ότι μπορεί να κερδίσει όταν μετατρέπει την καθημερινή ανασφάλεια σε σαφή κοινωνική σύγκρουση, οργανώνεται στις γειτονιές και μιλά συγκεκριμένα για το ποιος κατέχει την πόλη.
