Η NASA ζήτησε από υποψήφιους εργολάβους να προετοιμαστούν για την ανάπτυξη πυρηνικού αντιδραστήρα στη Σελήνη, με στόχο να είναι έτοιμος για εκτόξευση έως τον Δεκέμβριο του 2030. Το ρωσοκινεζικό πρόγραμμα τοποθετείται χρονικά στο 2036, ενώ παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα τεχνολογίας και ασφάλειας.
Η ανάπτυξη πυρηνικών αντιδραστήρων για μελλοντικές σεληνιακές εγκαταστάσεις βρίσκεται στο επίκεντρο των σχεδίων των ΗΠΑ και της Ρωσίας, η οποία συνεργάζεται με την Κίνα. Η NASA επιταχύνει την προετοιμασία δικού της συστήματος, επιδιώκοντας να είναι έτοιμο για εκτόξευση έως τον Δεκέμβριο του 2030.
Στα τέλη Αυγούστου, η αμερικανική υπηρεσία ζήτησε από υποψήφιους εργολάβους να προετοιμαστούν για την ανάπτυξη αντιδραστήρα που θα μπορεί να μεταφερθεί και να εγκατασταθεί κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης. Το σχέδιο προβλέπει λειτουργία για χρόνια χωρίς ανθρώπινη συντήρηση.
Ενέργεια για μελλοντικές βάσεις
Η NASA σχεδιάζει μονάδα ισχύος περίπου 20 κιλοβάτ, η οποία, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του προγράμματος, θα μπορεί να λειτουργεί περίπου πέντε χρόνια χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Η σταθερή παροχή ενέργειας θεωρείται απαραίτητη για μια μόνιμη εγκατάσταση, καθώς η σεληνιακή νύχτα διαρκεί περίπου δύο εβδομάδες γήινου χρόνου και τα ηλιακά πάνελ δεν μπορούν να παρέχουν συνεχή ισχύ σε αυτές τις συνθήκες.
Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πολικές περιοχές, όπου έχει εντοπιστεί παγωμένο νερό. Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την υποστήριξη αστροναυτών, αλλά και για την παραγωγή καυσίμων. Οι ΗΠΑ και η Κίνα επιδιώκουν να δημιουργήσουν μόνιμη ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη, να αξιοποιήσουν τους πόρους της και να τη χρησιμοποιήσουν ως αφετηρία για αποστολές βαθύτερα στο Ηλιακό Σύστημα.
Η Μόσχα έχει αναθέσει στις κρατικές υπηρεσίες της την ανάπτυξη του αντιδραστήρα Selena, που προορίζεται να τροφοδοτεί σταθμούς του κοινού σεληνιακού προγράμματος με την Κίνα. Ο στόχος για το πρόγραμμα έχει τεθεί στο 2036. Ο Selena σχεδιάζεται να παράγει έως 10 κιλοβάτ και να λειτουργεί αυτόνομα για περίπου δέκα χρόνια.
Ανοιχτά τα χρονοδιαγράμματα και τα ζητήματα ασφάλειας
Οι ημερομηνίες αποτελούν στόχους και δεν είναι βέβαιο ότι θα τηρηθούν. Δεν υπάρχει ακόμη πλήρως δοκιμασμένο σύστημα για τη μεταφορά και την ασφαλή εγκατάσταση ενός μεγάλου αντιδραστήρα σε δύσβατο σεληνιακό έδαφος, ενώ δεν έχει εγκατασταθεί έως σήμερα αντιδραστήρας σε περιβάλλον χαμηλής βαρύτητας. Παραμένει επίσης άγνωστο πόση ενέργεια θα χρειάζεται μια μελλοντική βάση, καθώς οι ανάγκες μιας μικρής επιστημονικής εγκατάστασης διαφέρουν από εκείνες ενός μόνιμου οικισμού.
Η NASA και η Ρωσία έχουν αναφέρει ότι οι αντιδραστήρες τους θα παραμένουν απενεργοποιημένοι κατά την εκτόξευση και θα ενεργοποιούνται μετά την άφιξή τους στη Σελήνη. Ωστόσο, η εκτόξευση παραμένει κρίσιμο στάδιο. Το 1978 ο σοβιετικός δορυφόρος Kosmos 954 επανήλθε ανεξέλεγκτα στην ατμόσφαιρα και διέσπειρε ραδιενεργό υλικό σε περιοχή του βόρειου Καναδά. Σε έκρηξη στη Ρωσία το 2019, κατά τη διάρκεια δοκιμών πυραύλου, σκοτώθηκαν τουλάχιστον πέντε εργαζόμενοι. Αμερικανικές εκτιμήσεις συνέδεσαν το περιστατικό με πυρηνικό αντιδραστήρα, τις οποίες η Ρωσία αμφισβήτησε.
Ένα ατύχημα στη Σελήνη δεν θα είχε τις ίδιες επιπτώσεις με ένα στη Γη, καθώς δεν υπάρχει ατμόσφαιρα και άνεμος που θα μετέφεραν ραδιενεργό νέφος. Η χαμηλότερη βαρύτητα, όμως, μπορεί να επιτρέψει σε θραύσματα να διανύσουν μεγαλύτερες αποστάσεις. Η NASA έχει αναφέρει ότι προβλέπεται θωράκιση, χωρίς να έχουν δημοσιοποιηθεί πλήρως οι λεπτομέρειες. Σε σοβαρή βλάβη, μια περιοχή γύρω από τον αντιδραστήρα ενδέχεται να καταστεί απαγορευμένη για αστροναύτες και εξοπλισμό. Τα σημερινά σχέδια προβλέπουν, επίσης, ότι ο ραδιενεργός εξοπλισμός θα παραμείνει στη Σελήνη μετά το τέλος λειτουργίας του.
Η πρόκληση του καυσίμου και η στρατιωτική διάσταση
Η NASA θέλει να χρησιμοποιήσει ουράνιο χαμηλότερου εμπλουτισμού, αλλά οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν σήμερα επαρκείς ποσότητες. Η Ρωσία είναι σημαντικός παραγωγός, ενώ οι ΗΠΑ έχουν απαγορεύσει από το 2024 τις εισαγωγές ρωσικού ουρανίου, λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Ο τελευταίος διαστημικός αντιδραστήρας που δοκίμασε η NASA, το 2018, χρησιμοποιούσε ουράνιο υψηλότερου εμπλουτισμού, επιλογή που προκαλεί ανησυχίες για πιθανή στρατιωτική αξιοποίηση του υλικού.
Παράλληλα με τα σεληνιακά σχέδια, το Πεντάγωνο εξετάζει αντιδραστήρες για διαστημικές εφαρμογές και επέλεξε την εταιρεία Antares για την ανάπτυξη και επίδειξη μικροαντιδραστήρα. Οι μικροαντιδραστήρες θεωρούνται πιθανή λύση για εφαρμογές στο Διάστημα, ωστόσο παραμένουν τεχνικά ερωτήματα σχετικά με την αποβολή θερμότητας, την προστασία τους και τη λειτουργία τους σε ακραίες θερμοκρασίες και χαμηλή βαρύτητα.
Ο πυρηνικός επιστήμονας Julien de Troullioud de Lanversin εκτίμησε ότι «τίποτα δεν είναι σίγουρο αυτή τη στιγμή». Ο Edwin Lyman της Ένωσης Ανησυχούντων Επιστημόνων προειδοποίησε ότι η σύνδεση του διαστημικού ανταγωνισμού με την πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να τον καταστήσει πιο επικίνδυνο. Τα τεχνικά και ζητήματα ασφάλειας, επομένως, παραμένουν βασικές εκκρεμότητες πριν από την υλοποίηση των σχεδίων.
