Οι μαθητικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία παίρνουν πλέον πανεθνικές διαστάσεις, με μπλοκαρίσματα λυκείων, συμμετοχή φοιτητών και έντονη πολιτική αντιπαράθεση γύρω από την κατάσταση της δημόσιας εκπαίδευσης. Η κυβέρνηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί απαντά με όρους «τάξης» και «ασφάλειας», κατηγορώντας τη La France insoumise και την «υπεραριστερά» ότι βρίσκονται πίσω από τις κινητοποιήσεις.
Την ίδια ώρα, οι ίδιοι οι μαθητές μιλούν για υποχρηματοδότηση, ελλείψεις καθηγητών, υποβαθμισμένα κτίρια, υπερφορτωμένα προγράμματα και πίεση από το Parcoursup, το σύστημα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση.
Σύμφωνα με το Le Monde, η κινητοποίηση ξεκίνησε από λύκεια της περιφέρειας του Παρισιού και μέσα σε λίγες ημέρες εξαπλώθηκε σε όλη τη Γαλλία. Την Πέμπτη 1 Οκτωβρίου, η διαμαρτυρία αφορούσε περίπου 1.000 σχολεία, δηλαδή περίπου ένα στα τέσσερα λύκεια της χώρας, ενώ φοιτητικές οργανώσεις μιλούσαν και για κινητοποιήσεις σε πανεπιστημιακούς χώρους. Το ίδιο ρεπορτάζ σημειώνει ότι πρόκειται για το ισχυρότερο κίνημα νεολαίας στη Γαλλία μετά το 2018, χρονιά της μεταρρύθμισης στο λύκειο και στο μπακαλορεά.
Τα αιτήματα που εμφανίζονται στις κινητοποιήσεις είναι συγκεκριμένα. Οι μαθητές ζητούν περισσότερους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους για τη δημόσια εκπαίδευση, αντικατάσταση των απόντων καθηγητών, ανακαίνιση σχολικών κτιρίων, αξιοπρεπείς συνθήκες μάθησης, λιγότερη πίεση από το Parcoursup και περισσότερες θέσεις στην ανώτατη εκπαίδευση. Τα ίδια αιτήματα καταγράφονται από Le Monde, RTL και Banque des Territoires, με αναφορές σε τάξεις υπερφορτωμένες, κτίρια που έχουν εγκαταλειφθεί και καθηγητές που δεν αντικαθίστανται.
Η κυβέρνηση επέλεξε να δώσει στο ζήτημα κυρίως αστυνομική και πολιτική διάσταση. Μετά από διυπουργική σύσκεψη κρίσης, το περιβάλλον του πρωθυπουργού υποστήριξε ότι οι γαλλικές υπηρεσίες πληροφοριών θεωρούν το κίνημα των μπλοκαρισμάτων «οργανωμένη επιχείρηση» της La France insoumise και των «proxys της υπεραριστεράς». Το ίδιο κυβερνητικό επιχείρημα αναπαρήγαγαν Reuters, Euronews, RTL και LCP, ενώ η κυβέρνηση μίλησε για μετατροπή του κινήματος σε «αστική βία».
Η γλώσσα αυτή δείχνει την πολιτική αμηχανία της κυβέρνησης. Αντί να απαντήσει στα αιτήματα των μαθητών, επιχειρεί να εμφανίσει τη διαμαρτυρία ως προϊόν χειραγώγησης. Ο Μανουέλ Μπομπάρ, συντονιστής της La France insoumise, απάντησε ότι η κυβέρνηση «βυθίζεται στη συνωμοσιολογία» και «στην infantilisation των μαθητών», δηλαδή στην αντιμετώπισή τους σαν να μην έχουν δική τους κρίση, δικές τους ανάγκες και δικούς τους λόγους να κινητοποιούνται.
Φυσικά, η κυβέρνηση επικαλείται επεισόδια, συγκρούσεις και φθορές που σημειώθηκαν σε ορισμένα σημεία. Το υπουργείο Εσωτερικών έκανε λόγο για 1.949 συλλήψεις την Πέμπτη, ενώ αναφέρθηκαν τραυματισμοί αστυνομικών, προσωπικού της εκπαίδευσης και μαθητών. Το Le Monde μετέδωσε ότι ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιέζ κάλεσε CRS και κινητές μονάδες χωροφυλακής, ενώ το υπουργείο ανακοίνωσε απαγορεύσεις συγκεντρώσεων γύρω από περίπου 400 σχολεία που έκλεισαν την Παρασκευή.
Τα επεισόδια χρειάζονται σοβαρή αποτίμηση. Δεν μπορούν όμως να γίνουν το πρόσχημα για να χαθεί το βασικό ζήτημα. Η γαλλική νεολαία διαμαρτύρεται επειδή βλέπει το δημόσιο σχολείο να υποβαθμίζεται και το μέλλον της να στενεύει. Το Parcoursup λειτουργεί για πολλούς μαθητές ως μηχανισμός πίεσης και επιλογής. Τα σχολεία αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού. Τα κτίρια σε πολλές περιοχές είναι προβληματικά. Οι εκπαιδευτικές ανισότητες βαθαίνουν. Αυτά δεν είναι συνθήματα κάποιου κόμματος. Είναι καθημερινή εμπειρία μέσα στα σχολεία.
Ακόμη και το Le Monde, σε σχόλιό του, σημείωσε ότι η κυβέρνηση αρνήθηκε ουσιαστικά τη νομιμότητα της μαθητικής έκφρασης, παρουσιάζοντας εξαρχής την κινητοποίηση ως υπόθεση ασφάλειας, «αστικής βίας» και πολιτικής μανούβρας. Αυτή η επιλογή, αντί να ακούσει τους μαθητές, ρίχνει λάδι στη φωτιά και ενισχύει την αίσθηση περιφρόνησης που ήδη καταγγέλλουν οι ίδιοι οι κινητοποιημένοι νέοι.
Η πίεση του κινήματος είχε ήδη ένα πρώτο αποτέλεσμα. Ο υπουργός Παιδείας Εντουάρ Ζεφρέ ανακοίνωσε την απόσυρση σχεδίου για επιβολή τελών εγγραφής σε BTS και προπαρασκευαστικές τάξεις για μη υπότροφους φοιτητές. Η υπαναχώρηση αυτή δείχνει ότι οι κινητοποιήσεις δεν είναι απλώς «αναστάτωση». Μπορούν να αναγκάζουν την κυβέρνηση να αποσύρει μέτρα που θα επιβάρυναν ακόμη περισσότερο οικογένειες και νέους.
Το κίνημα των μαθητών στη Γαλλία αναδεικνύει μια βαθύτερη κοινωνική σύγκρουση. Από τη μία πλευρά βρίσκεται μια νεολαία που ζητά δημόσια εκπαίδευση με προσωπικό, υποδομές και προοπτική. Από την άλλη βρίσκεται μια κυβέρνηση που επιχειρεί να περιορίσει τη συζήτηση στην αστυνόμευση, στην πολιτική στοχοποίηση της ριζοσπαστικής αριστεράς και στην ποινικοποίηση της μαθητικής διαμαρτυρίας.
Η επιλογή αυτή είναι επικίνδυνη. Όταν οι μαθητές λένε ότι δεν ακούγονται, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ΜΑΤ έξω από τα σχολεία. Όταν μιλούν για καθηγητές που λείπουν, για κτίρια που καταρρέουν και για ένα σύστημα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση που τους εξαντλεί, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η θεωρία της «υποκίνησης». Η νεολαία της Γαλλίας δεν χρειάζεται μαθήματα πειθαρχίας. Χρειάζεται σχολεία που να της δίνουν μέλλον.
Οι κινητοποιήσεις αυτές έχουν σημασία και πέρα από τη Γαλλία. Σε όλη την Ευρώπη, η δημόσια εκπαίδευση πιέζεται από περικοπές, ανταγωνισμό, ταξικούς φραγμούς και λογικές αγοράς. Οι μαθητές που μπλοκάρουν λύκεια στη Γαλλία δείχνουν ότι η νεολαία δεν αποδέχεται σιωπηλά μια ζωή με λιγότερα δικαιώματα, λιγότερες δυνατότητες και λιγότερη δημοκρατία.
Η απάντηση δεν βρίσκεται στην καταστολή. Βρίσκεται στην ενίσχυση του δημόσιου σχολείου, στην πρόσληψη προσωπικού, στην ανακαίνιση των υποδομών, στη μείωση της εκπαιδευτικής πίεσης και στην κατάργηση των μηχανισμών που μετατρέπουν τη μόρφωση σε διαρκή ανταγωνισμό.
Οι μαθητές στη Γαλλία δεν είναι πρόβλημα δημόσιας τάξης. Είναι η φωνή μιας γενιάς που απαιτεί να ακουστεί.
