Το γερμανικό πολιτικό κατεστημένο μοιάζει τρομοκρατημένο μετά τις κρατιδιακές εκλογές του Βερολίνου, την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2026. Η Die Linke έλαβε το 25,7% των ψήφων, καταγράφοντας το καλύτερο αποτέλεσμα στην ιστορία της στην πόλη. Αναδείχθηκε πρώτο κόμμα και εξέλεξε 47 βουλευτές στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Μαζί με τους Πράσινους και το SPD, μπορεί να σχηματίσει πλειοψηφία 95 εδρών σε ένα κοινοβούλιο 158 εδρών. Το αποτέλεσμα επαναφέρει στο επίκεντρο της βερολινέζικης πολιτικής ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος μπορεί να συνεχίσει να ζει στην πόλη, όταν η κατοικία αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο της διεθνοποιημένης χρηματοπιστωτικής αγοράς ακινήτων;
Φωτογραφία: dielinke.de
Η Die Linke κέρδισε (και) επειδή ασχολήθηκε με μια πολύ πραγματική κρίση. Η κρίση των ενοικίων έχει αναδιαμορφώσει τη ζωή στο Βερολίνο. Καθορίζει το αν οι νέοι μπορούν να φύγουν από το πατρικό τους σπίτι, αν οι εργαζόμενοι μπορούν να ζουν αρκετά κοντά στον χώρο εργασίας τους, αν οι οικογένειες μπορούν να παραμείνουν στις γειτονιές τους και αν οι χαμηλόμισθοι ενοικιαστές εκτοπίζονται όταν αλλάζει ιδιοκτήτη ένα κτίριο. Η Die Linke έδωσε πολιτική μορφή σε αυτή την κρίση. Η προεκλογική της εκστρατεία επικεντρώθηκε σε πλαφόν ενοικίων στις κατοικίες των κρατικών εταιρειών, στην καταπολέμηση της αισχροκέρδειας στα ενοίκια, στη νέα δημοτική οικοδόμηση και, πάνω απ’ όλα, στην κοινωνικοποίηση των μεγάλων εταιρειών κατοικίας.
Η έκταση του αποτελέσματος είναι εντυπωσιακή. Το ποσοστό της Die Linke αυξήθηκε κατά 15 μονάδες σε σύγκριση με το 2023. Η κατοικία έγινε το πεδίο στο οποίο το κόμμα απέκτησε πολιτική αξιοπιστία.
Αυτή η αξιοπιστία στηρίζεται σε μια πολιτική που έχει ήδη δημοκρατική ιστορία στο Βερολίνο. Το 2021, 1.035.950 Βερολινέζοι – το 57,6% των έγκυρων ψήφων – ενέκριναν το δημοψήφισμα Deutsche Wohnen & Co. enteignen. Υποστήριξαν τη μεταφορά του στεγαστικού αποθέματος των μεγάλων ιδιωτικών εταιρειών σε δημόσια ιδιοκτησία, με αποζημίωση. Το δημοψήφισμα, ναι μεν, δεν δημιούργησε αυτομάτως νόμο, έδωσε όμως στο σχέδιο μια σαφή λαϊκή εντολή, την οποία οι δύο μετέπειτα κρατιδιακές κυβερνήσεις αγνόησαν.
Το πρόγραμμα της Die Linke αντιμετωπίζει αυτό το δημοψήφισμα ως ξεκάθαρη εντολή. Η προτεινόμενη κοινωνικοποίηση των μεγάλων εταιρειών κατοικίας θα μετέφερε διαμερίσματα από την κερδοσκοπική ιδιοκτησία σε ένα δημόσιο, μη κερδοσκοπικό και δημοκρατικά ελεγχόμενο πλαίσιο. Το κόμμα προτείνει επίσης πάγωμα των ενοικίων για έναν χρόνο σε περίπου 400.000 διαμερίσματα των κρατικών εταιρειών και, στη συνέχεια, ετήσιες αυξήσεις έως 1%. Προτείνει ακόμη ειδική υπηρεσία για την καταπολέμηση παράνομων αυξήσεων ενοικίων και κατασκευή 7.500 νέων προσιτών κατοικιών τον χρόνο.
Η κοινωνική βάση του αποτελέσματος είναι ευρύτερη από τη συνηθισμένη εικόνα μιας αστικής, μορφωμένης Αριστεράς. Η Die Linke έλαβε 26% μεταξύ των εργατών, 29% μεταξύ των υπαλλήλων και 26% μεταξύ των αυτοαπασχολουμένων. Το ποσοστό της έφθασε στο 32% μεταξύ όσων περιέγραψαν την οικονομική τους κατάσταση ως κακή. Έλαβε 30% μεταξύ ψηφοφόρων με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, διατηρώντας παράλληλα ποσοστό 16% μεταξύ όσων είχαν χαμηλότερη τυπική εκπαίδευση. Έλαβε 28% μεταξύ των γυναικών και 23% μεταξύ των ανδρών.
Η ισχυρότερη στήριξή της προήλθε από τις γενιές για τις οποίες η παλαιότερη υπόσχεση του Βερολίνου – μιας προσιτής και ανοιχτής πόλης – γίνεται ολοένα πιο απίθανη. Η Die Linke έλαβε 43% στις ηλικίες 16–24 ετών, 49% στις ηλικίες 25–34 και 31% στις ηλικίες 35–44. Μεταξύ των γυναικών κάτω των 25 ετών μάλιστα έλαβε 51%. Πρόκειται για φοιτήτριες, ενοικιαστές, εργαζόμενες στην αρχή της επαγγελματικής τους διαδρομής, ανθρώπους που επιχειρούν να δημιουργήσουν νοικοκυριά και οικογένειες που αντιμετωπίζουν αυξήσεις ενοικίων, ελλείψεις στην παιδική φροντίδα και υποβάθμιση των δημόσιων υποδομών.
Η μετακίνηση των ψηφοφόρων δείχνει ότι η Die Linke διεύρυνε τη συμμετοχή, ενώ ταυτόχρονα προσέλκυσε ψηφοφόρους από τα άλλα κόμματα: Κέρδισε 75.000 πρώην μη ψηφοφόρους, 57.000 πρώην ψηφοφόρους των Πράσινων και 39.000 πρώην ψηφοφόρους του SPD. Αυτό συνιστά απώλεια νομιμοποίησης για κόμματα που διακήρυτταν κοινωνική διακυβέρνηση, ενώ επέτρεπαν στην κρίση της κατοικίας να βαθαίνει.
Ο εκλογικός χάρτης του Βερολίνου περιγράφει επίσης την κοινωνική γεωγραφία της πόλης. Η Die Linke επικράτησε σε μια ευρεία ζώνη κεντρικών και εσωτερικών ανατολικών εκλογικών περιφερειών. Η CDU διατήρησε μεγάλο μέρος του εξωτερικού δυτικού και νοτιοδυτικού Βερολίνου. Η ισχύς της AfD συγκεντρώνεται στην ανατολική περιφέρεια της πόλης. Αυτά τα πρότυπα αντανακλούν άνιση πρόσβαση στην κατοικία, στις δημόσιες υπηρεσίες, στις μεταφορές, στη σταθερή εργασία και στην πολιτική εκπροσώπηση. Αποκαλύπτουν επίσης δύο αντιθετικές απαντήσεις στην ανασφάλεια. Η Die Linke τη μετατρέπει σε αίτημα για δημόσια ιδιοκτησία και καθολικά κοινωνικά δικαιώματα. Η AfD τη διοχετεύει στη μνησικακία, στην εθνικιστική προτεραιότητα υπέρ των Γερμανών και στην εχθρότητα προς τους μετανάστες.
Η Ελίφ Εράλπ εκφράζει ένα διαφορετικό Βερολίνο. Γεννημένη το 1981 στη Γερμανία, από Κούρδους Αλεβίτες γονείς που είχαν έρθει ως πολιτικοί πρόσφυγες από την Τουρκία, σπούδασε νομικά και εκπροσωπεί τη Die Linke στο Κοινοβούλιο του Βερολίνου από το 2021. Η πολιτική της δράση έχει επικεντρωθεί στη μετανάστευση, τις διακρίσεις, την αστυνόμευση και τα κοινωνικά δικαιώματα. Εάν εκλεγεί κυβερνώσα δήμαρχος, θα είναι η πρώτη επικεφαλής της κυβέρνησης του Βερολίνου με τουρκική μεταναστευτική καταγωγή. Η εκστρατεία της συνέδεσε άμεσα το δικαίωμα στην κατοικία με το «δικαίωμα στην πόλη».
Η αντιπολίτευση – ακόμη και δυνάμεις που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε κυβέρνηση συνεργασίας – έχει ξεκινήσει, με την υποστήριξη μεγάλου μέρους του μιντιακού κατεστημένου, μια εκστρατεία λάσπης εναντίον της Die Linke, με κύριο θέμα τις κατηγορίες περί αντισημιτισμού. Η συζήτηση αυτή έχει ένα μόνο σημείο αναφοράς. Σε προεκλογική εκδήλωση στο Νόικελν, ο ράπερ Dahabflex ερμήνευσε στίχους όπως «Yalla Yalla Intifada» και «Death to the IDF». Τα συνθήματα αυτά ακούστηκαν σε μια περιοχή με μεγάλο παλαιστινιακό και αραβικό πληθυσμό, εν μέσω της γενοκτονίας στη Γάζα και της συνεχιζόμενης ισραηλινής στρατιωτικής κατοχής. Η κομματική ηγεσία αποστασιοποιήθηκε αμέσως, αναγνωρίζοντας πόσο εύφλεκτο είναι το θέμα στην Γερμανία. Η ίδια η Ελίφ Εράλπ βιάστηκε να καταδικάσει το περιστατικό και δήλωσε ότι οι διοργανωτές όφειλαν να είχαν παρέμβει. Στη συνέχεια, η οργάνωση του Βερολίνου υποχρέωσε την τοπική οργάνωση του Νόικελν να συντονίζει τις μελλοντικές προεκλογικές της εκδηλώσεις με την ηγεσία του κρατιδίου.
Την πιο σαφή απάντηση στην ευρύτερη εκστρατεία απονομιμοποίησης της Die Linke με πρόσχημα έναν υποτιθέμενο αντισημιτισμό την έδωσαν την περασμένη εβδομάδα, 150 Εβραίοι του Βερολίνου. Σε ανοικτή επιστολή τους μετά τις εκλογές, απέρριψαν τον ισχυρισμό ότι η Die Linke και ένας συνασπισμός στον οποίο θα συμμετέχει απειλούν την ασφάλεια των Εβραίων. Υποστήριξαν ότι ο κεντρικός κίνδυνος προέρχεται από την άνοδο της Ακροδεξιάς, ενώ τα αυξανόμενα ενοίκια, η επισφαλής εργασία και η αποδυνάμωση των δημόσιων υπηρεσιών δημιουργούν κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες ευδοκιμεί ο αντισημιτισμός.
Η επόμενη περίοδος θα δείξει κατά πόσο η Die Linke μπορεί να μετατρέψει την εκλογική της εντολή σε σχέδιο διακυβέρνησης, καθώς αντιμετωπίζει πολιτικό μπαράζ. Το SPD και οι Πράσινοι θα επιδιώξουν συμβιβασμούς που μπορεί να μετατρέψουν την κοινωνικοποίηση σε επιτροπές, διαβουλεύσεις και μακρινές υποσχέσεις. Η Die Linke πρέπει να αντισταθεί σε αυτή την πορεία. Οι ψηφοφόροι του Βερολίνου δεν ανέδειξαν το κόμμα πρώτο για να παραχθεί μια πιο προοδευτική εκδοχή του υπάρχοντος στεγαστικού καθεστώτος. Ψήφισαν υπέρ του δημόσιου ελέγχου μιας πόλης που οργανώνεται όλο και περισσότερο γύρω από την ιδιωτική εκμετάλλευση του ενοικίου.
Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από το Βερολίνο, επειδή μια δημοκρατική πλειοψηφία άνοιξε ξανά ένα ερώτημα που η κυρίαρχη γερμανική πολιτική επιχειρεί να κλείσει: η κατοικία αποτελεί κοινωνικό αγαθό και όχι εμπόρευμα. Η Die Linke κέρδισε το επιχείρημα στην κάλπη. Τώρα πρέπει να το κερδίσει και στην κυβέρνηση.
