Η ρωσική οικονομική ελίτ παραμένει δημόσια σιωπηλή, ενώ ορισμένοι μεγιστάνες φέρονται να προετοιμάζονται για την επόμενη ημέρα. Αναλυτές περιγράφουν ως ένα από τα πιθανά ενδεχόμενα την επιστροφή της ολιγαρχικής επιρροής.

Η προοπτική της Ρωσίας μετά τον Βλαντίμιρ Πούτιν απασχολεί πλέον, έστω χαμηλόφωνα, τμήματα της οικονομικής ελίτ της χώρας. Αναλυτές περιγράφουν τρία πιθανά σενάρια για την επόμενη ημέρα, με την επαναφορά ενός συστήματος ισχυρών επιχειρηματικών και πολιτικών φατριών να αποτελεί την εκδοχή που, σύμφωνα με τον εξόριστο αναλυτή Ντμίτρι Νεκράσοφ, προτιμούν οι μεγιστάνες.

Δεν διαφαίνεται άμεση αποχώρηση του Ρώσου προέδρου. Ωστόσο, η πιθανότητα αλλαγής στην ηγεσία έχει οδηγήσει ορισμένους επιχειρηματίες να καλλιεργούν σχέσεις με κρατικούς αξιωματούχους και στελέχη των υπηρεσιών ασφαλείας. Παράλληλα, η δημόσια στάση τους παραμένει επιφυλακτική, καθώς ο φόβος αντιποίνων εξακολουθεί να επηρεάζει τη συμπεριφορά τους.

Τρία ενδεχόμενα για τη διαδοχή

Το πρώτο σενάριο είναι η δημοκρατική αλλαγή, την οποία η εξόριστη δημοσιογράφος Αλεξάντρα Προκοπένκο θεωρεί λιγότερο πιθανή. Η ίδια υποστηρίζει ότι η εξοικείωση της ρωσικής κοινωνίας με τη βία έχει απομακρύνει τη χώρα από τις συνήθεις δημοκρατικές διαδικασίες.

Μια δεύτερη εκδοχή είναι να συνεχιστεί το αυταρχικό σύστημα υπό νέο πρόεδρο, ο οποίος αρχικά θα είχε μικρότερη ισχύ. Το τρίτο ενδεχόμενο, όπως το περιγράφει ο Νεκράσοφ, είναι η επιστροφή σε ένα μοντέλο αντίστοιχο με εκείνο της δεκαετίας του 1990, όπου οι ισχυρές ομάδες της ελίτ θα μοιράζονται την εξουσία σε συνεργασία με επιχειρηματικά συμφέροντα.

Σε περίπτωση παραίτησης ή θανάτου του Πούτιν, πρωθυπουργός είναι ο Μιχαήλ Μισούστιν, ο οποίος, σύμφωνα με το υλικό, δεν έχει προεδρικές φιλοδοξίες. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να αφήσει περιθώριο για ανταγωνισμό γύρω από την εξουσία, χωρίς να προδικάζει ποια από τις τρεις εκδοχές θα επικρατήσει.

Πλούτος χωρίς πολιτική αυτονομία

Η σημερινή θέση των μεγιστάνων έχει διαμορφωθεί από τη σχέση τους με το Κρεμλίνο. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, οι ιδιωτικοποιήσεις της δεκαετίας του 1990 δημιούργησαν μια τάξη επιχειρηματιών με τεράστιο πλούτο και πολιτική επιρροή. Όταν ο Πούτιν ανέλαβε την προεδρία το 2000, περιόρισε τη δυνατότητά τους να παρεμβαίνουν στην πολιτική.

Ο επενδυτής Μπιλ Μπράουντερ, πρώην μεγάλος ξένος επενδυτής στη Ρωσία, έχει περιγράψει τους μεγιστάνες ως υποτακτικούς στις συναντήσεις τους με τον πρόεδρο. Η δημόσια σιωπή τους φάνηκε και σε συνάντηση στο Κρεμλίνο τον Φεβρουάριο του 2022, όπου περισσότεροι από 36 επιχειρηματίες άκουσαν τον Πούτιν να ζητά συνεργασία για τη στήριξη της παραγωγής, της οικονομίας και των θέσεων εργασίας.

Μετά την έναρξη του πολέμου, επικριτές της εξουσίας είδαν περιουσίες να δημεύονται, ενώ επιχειρηματίες που παρέμειναν πιστοί στο Κρεμλίνο εξασφάλισαν μεγάλα πολεμικά συμβόλαια. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Forbes που παρατίθενται, η Ρωσία έχει 155 δισεκατομμυριούχους, με συνολική περιουσία σχεδόν 700 δισ. δολαρίων. Οι δυτικές κυρώσεις, ωστόσο, έχουν περιορίσει την πρόσβασή τους σε περιουσιακά στοιχεία και υποδομές εκτός Ρωσίας, μεταξύ άλλων σε ιδιωτικά τζετ και ευρωπαϊκά λιμάνια.

Ο Αρκάντι Οστρόφσκι, αναλυτής του Κρεμλίνου στον Economist, εκτιμά ότι έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οι πλουσιότεροι Ρώσοι σκέφτονται το μέλλον της χώρας. Ο ίδιος αναφέρει ότι πολλοί βιώνουν αδιέξοδο και δεν βλέπουν προοπτική μετά τον πόλεμο.

Σπάνιες δημόσιες διαφοροποιήσεις

Μία από τις σπάνιες δημόσιες τοποθετήσεις ήρθε από τον επιχειρηματία Αντρέι Μελνιτσένκο, ο οποίος δραστηριοποιείται στον κλάδο των λιπασμάτων. Σε συνέντευξή του στον Economist, επανέλαβε τη ρωσική ρητορική για τη Δύση, αλλά τάχθηκε επίσης υπέρ του τερματισμού της μονοπρόσωπης διακυβέρνησης και της επανασύνδεσης της Ρωσίας με τον υπόλοιπο κόσμο.

Η δημόσια κριτική παραμένει επικίνδυνη, σύμφωνα με τον Μπράουντερ, ο οποίος προειδοποιεί ότι όποιος αμφισβητήσει τον Πούτιν μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με βίαιη αντίδραση. Ο Αμερικανός επενδυτής Μάικ Κάλβεϊ εκτιμά ότι μια εξέγερση θα μπορούσε να οδηγήσει τους συμμετέχοντες στη φυλακή και στην απώλεια των περιουσιών τους.

Η σιωπή των μεγιστάνων έχει ιστορικό προηγούμενο. Ο Μιχαήλ Χοντορκόφσκι πέρασε δέκα χρόνια στη φυλακή, αφού κατηγόρησε τον Πούτιν για διαφθορά. Σε αυτό το περιβάλλον, η επιθυμία για ανάκτηση πολιτικής επιρροής συνυπάρχει με τον φόβο για τις συνέπειες οποιασδήποτε ανοιχτής αμφισβήτησης.

Άκου ζωντανά Spi8a