Ορισμένοι Ρώσοι μεγιστάνες σκέφτονται διακριτικά την επόμενη μέρα, ενώ αναλυτές θεωρούν λιγότερο πιθανή την εγκαθίδρυση δημοκρατικών θεσμών από την επιστροφή της ολιγαρχίας ή τη συνέχιση του αυταρχισμού.

Το ενδεχόμενο μιας Ρωσίας χωρίς τον Βλαντίμιρ Πούτιν απασχολεί, σύμφωνα με αναλυτές που παρακολουθούν την επιχειρηματική ελίτ της χώρας, ορισμένους από τους πλουσιότερους Ρώσους. Δεν διαφαίνεται άμεση αποχώρηση του προέδρου, ωστόσο, όπως εκτιμά ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι, έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο κάποιοι μεγιστάνες σκέφτονται το πολιτικό μέλλον.

Η στάση τους απέναντι στον Πούτιν αποτυπώθηκε στη συνάντηση που έγινε στο Κρεμλίνο στις 24 Φεβρουαρίου 2022, λίγες ώρες μετά την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία. Περίπου 40 επιχειρηματίες άκουσαν τον πρόεδρο να τους καλεί να συνεργαστούν με την κυβέρνηση για τη στήριξη της παραγωγής, της οικονομίας και των θέσεων εργασίας. Κανείς από τους παρευρισκόμενους δεν μίλησε στο βίντεο που δημοσιοποίησε το Κρεμλίνο.

Η ισχύς των επιχειρηματιών έχει περιοριστεί σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1990, όταν ορισμένοι ολιγάρχες ασκούσαν επιρροή στην πολιτική. Ο εξόριστος πολιτικός και αναλυτής Ντμίτρι Νεκράσοφ υποστηρίζει ότι σήμερα ο πλούτος τους εξαρτάται από τις σχέσεις τους με τον Πούτιν και δεν τους προσφέρει ανάλογη πολιτική δύναμη. Παράλληλα, οι δυτικές κυρώσεις έχουν περιορίσει τη δυνατότητά τους να ταξιδεύουν και να χρησιμοποιούν περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό, σύμφωνα με τον Μπιλ Μπράουντερ.

Μετά την εισβολή, το Κρεμλίνο διατήρησε τους μεγιστάνες υπό έλεγχο, σύμφωνα με την περιγραφή των εξελίξεων. Επιχειρηματίες που επέκριναν τον πόλεμο είδαν περιουσίες να κατάσχονται, ενώ όσοι παρέμειναν πιστοί στην κυβέρνηση έλαβαν κρατικές συμβάσεις για πολεμικές προμήθειες. Η εξάρτηση από κρατικά συμβόλαια και κυβερνητική εύνοια, εκτιμά ο Νεκράσοφ, μπορεί να αποτρέψει κάποιους από το να διεκδικήσουν μεγαλύτερο ρόλο σε μια μετα-Πούτιν περίοδο.

Τρία πιθανά σενάρια

Οι αναλυτές περιγράφουν τρεις πιθανές κατευθύνσεις για τη χώρα, εφόσον προκύψει κενό εξουσίας. Η δημοκρατική μετάβαση θεωρείται το λιγότερο πιθανό ενδεχόμενο, καθώς, σύμφωνα με την εξόριστη δημοσιογράφο και αναλύτρια Αλεξάντρα Προκοπένκο, οι θεσμοί που στηρίζουν τη δημοκρατική λειτουργία έχουν αποδυναμωθεί.

Ένα δεύτερο σενάριο είναι να συνεχιστεί η αυταρχική διακυβέρνηση υπό νέο ηγέτη. Η Προκοπένκο εκτιμά, πάντως, ότι ένας διάδοχος αρχικά θα έχει μικρότερη ισχύ και λιγότερους πόρους από τον Πούτιν. Το τρίτο ενδεχόμενο είναι να ενισχυθούν ξανά οι επιχειρηματικές ελίτ και η χώρα να στραφεί προς ένα ολιγαρχικό μοντέλο που θα θυμίζει τη δεκαετία του 1990. Ο Νεκράσοφ περιγράφει αυτό το ενδεχόμενο ως διακυβέρνηση από μια μικρή ομάδα ισχυρών πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων.

Η επιστροφή της επιρροής τους είναι, σύμφωνα με την Προκοπένκο, αυτό που θα επιθυμούσαν αρκετοί μεγιστάνες. Όπως λέει, νοσταλγούν μια περίοδο κατά την οποία είχαν λόγο στην πολιτική και οι περιουσίες τους δεν κινδύνευαν να κατασχεθούν. Ο Νεκράσοφ αναφέρει ότι ορισμένοι επιχειρούν ήδη να καλλιεργήσουν σχέσεις με αξιωματούχους των υπηρεσιών ασφαλείας ή υπουργούς, μια κίνηση που, όπως υποστηρίζει, ενέχει σημαντικό κίνδυνο.

Η δημόσια παρέμβαση του Μέλνιτσενκο

Μια σπάνια δημόσια παρέμβαση ήρθε από τον επιχειρηματία Αντρέι Μέλνιτσενκο, ο οποίος παραχώρησε συνέντευξη στο περιοδικό The Economist και δημοσίευσε άρθρο. Επανέλαβε θέσεις του Κρεμλίνου για τον πόλεμο και τη σύγκρουση με τη Δύση, αλλά τάχθηκε επίσης υπέρ της αλλαγής της μονοπρόσωπης διακυβέρνησης και της ανάπτυξης περισσότερων σχέσεων με τον υπόλοιπο κόσμο.

Η Προκοπένκο εκτίμησε ότι η παρέμβασή του απευθυνόταν και σε άλλους πλούσιους επιχειρηματίες, καλώντας τους να μιλήσουν. Ο Οστρόφσκι, που του πήρε τη συνέντευξη, θεωρεί ότι ο Μέλνιτσενκο δεν εξέφραζε μόνο προσωπικές απόψεις. Κανένας άλλος μεγιστάνας, πάντως, δεν βγήκε δημόσια να τον υποστηρίξει.

Οι αναλυτές δεν προβλέπουν άμεση κίνηση εναντίον του Πούτιν. Ο Μπράουντερ και ο Αμερικανός χρηματοδότης Μάικ Κάλβεϊ εκτιμούν ότι οι επιχειρηματίες θα απέφευγαν μια τέτοια σύγκρουση, καθώς θα κινδύνευαν με φυλάκιση και απώλεια των περιουσιών τους. Το αν θα μπορέσουν να ανακτήσουν πολιτική επιρροή μετά την αποχώρηση του Πούτιν θα εξαρτηθεί, σύμφωνα με τον Νεκράσοφ, και από το πόσο ανεξάρτητοι είναι οικονομικά από το κράτος.

Άκου ζωντανά Spi8a