Οι νέες ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για την ετοιμότητα σε κρίσεις προβλέπουν βασικά εφόδια για τις πρώτες τρεις ημέρες, εκπαίδευση από μικρή ηλικία και προσβάσιμες προειδοποιήσεις.
Να μπορούν να καλύπτουν τις βασικές ανάγκες τους για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης καλεί τους πολίτες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με νέες κατευθυντήριες γραμμές που παρουσίασε στις 3 Νοεμβρίου 2026 η επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Hadja Lahbib.
Οι οδηγίες περιλαμβάνουν τέσσερις άξονες: αυτάρκεια των πολιτών για τρεις ημέρες, εκπαίδευση ετοιμότητας από μικρή ηλικία, συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία και καλύτερη ενημέρωση για κινδύνους και απειλές.
Βασικά εφόδια και οικογενειακό σχέδιο
Για το πρώτο διάστημα μιας κρίσης προτείνεται η διατήρηση βασικών αποθεμάτων νερού, τροφίμων και φαρμάκων, καθώς και εναλλακτικών μέσων θέρμανσης, ψύξης και φωτισμού. Οι πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρουν επίσης την απόκτηση δεξιοτήτων όπως οι πρώτες βοήθειες και η διαχείριση έκτακτων περιστατικών, μαζί με την κατάρτιση οικογενειακού σχεδίου.
Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι οι 72 ώρες αποτελούν ελάχιστο σημείο αναφοράς και δεν σημαίνουν πως μια κρίση θα έχει οπωσδήποτε λήξει σε τρεις ημέρες ή πως η δημόσια βοήθεια θα καθυστερήσει τόσο. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι διακοπές στην ηλεκτροδότηση, την υδροδότηση, τις επικοινωνίες ή τις αλυσίδες εφοδιασμού μπορεί να συμπέσουν, ενώ οι αρμόδιες υπηρεσίες ενδέχεται να χρειαστούν χρόνο για να οργανώσουν την ανταπόκρισή τους και να φτάσουν σε πληγείσες περιοχές.
Η εκπαίδευση ετοιμότητας προτείνεται να ενταχθεί στα σχολικά προγράμματα, ώστε τα παιδιά να μαθαίνουν να αναγνωρίζουν κινδύνους, να αξιολογούν πληροφορίες και να ζητούν βοήθεια. Οι κατευθυντήριες γραμμές δίνουν ακόμη έμφαση στην προσβασιμότητα των προειδοποιήσεων και των διαδικασιών εκκένωσης για άτομα με αναπηρία, καθώς και στην προστασία από την παραπληροφόρηση και τα deepfakes.
Μη δεσμευτικές οδηγίες για τα κράτη μέλη
Οι κατευθυντήριες γραμμές είχαν αναγγελθεί στο πλαίσιο της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ τον Μάρτιο του 2025. Πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σημειώνουν ότι δεν είναι δεσμευτικές, δεν προβλέπουν κυρώσεις και δεν επιβάλλουν ενιαίο εθνικό σχέδιο. Τα κράτη μέλη εξακολουθούν να έχουν την ευθύνη να διαμορφώνουν τα δικά τους μέτρα, ανάλογα με τους κινδύνους και τις ανάγκες τους.
Η Επιτροπή προτείνει επίσης να καθιερωθεί ετήσια Ημέρα Ετοιμότητας της ΕΕ στις 23 Οκτωβρίου, με την πρώτη να προγραμματίζεται για το 2027. Για την προετοιμασία των οδηγιών πραγματοποιήθηκαν τεχνικές διαβουλεύσεις με εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη και τρεις διήμερες συνεδριάσεις, από τον Μάρτιο έως τον Μάιο του 2026, με ομάδα 150 πολιτών που επιλέχθηκαν τυχαία.
Στην Ελλάδα, αρμόδιες πηγές της Πολιτικής Προστασίας αναφέρουν ότι προς το παρόν δεν υπάρχει αντίστοιχο μέτρο. Υπάρχουν, ωστόσο, γενικές οδηγίες στην επίσημη ιστοσελίδα του υπουργείου για φυσικούς κινδύνους, βιομηχανικά ατυχήματα και Χημικά, Βιολογικά, Ραδιολογικά & Πυρηνικά Περιστατικά (ΧΒΡΠ).
Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ και ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ Ευθύμης Λέκκας αξιολογεί θετικά τις συστάσεις, υποστηρίζοντας ότι μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της τρωτότητας και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας. Αναφέρει ως παράδειγμα την πιθανότητα διακοπής νερού ή ρεύματος στην Αθήνα για τρεις ημέρες και τονίζει ότι η προετοιμασία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πρακτική πρόληψης, όχι ως καλλιέργεια φόβου.
