Σε ανάλυσή του με αφετηρία τη θεωρία του Ντέιβιντ Χάρβεϊ, ο Διονύσιος Σκλήρης εξετάζει πώς οι αμυντικές δαπάνες και η σύγκρουση Ευρωπαϊκής Ένωσης–Ρωσίας μπορούν, κατά την ερμηνεία του, να αναδιατάξουν κεφάλαια και δημόσιους πόρους.
Η εντεινόμενη αντιπαράθεση Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ρωσίας εξετάζεται από τον Διονύσιο Σκλήρη μέσα από μια μαρξιστική οπτική της καπιταλιστικής συσσώρευσης. Αντλώντας από το έργο του Βρετανού γεωγράφου Ντέιβιντ Χάρβεϊ, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η στρατιωτικοποίηση μπορεί να λειτουργήσει ως προσωρινή διέξοδος για κεφάλαια που δυσκολεύονται να βρουν επαρκώς κερδοφόρες επενδύσεις.
Οι αμυντικές δαπάνες ως πεδίο επενδύσεων
Στην ανάλυση, η έννοια της υπερσυσσώρευσης περιγράφει την ύπαρξη κεφαλαίων και παραγωγικών δυνατοτήτων που δεν αξιοποιούνται με ικανοποιητική κερδοφορία. Ο Σκλήρης υποστηρίζει ότι οι κρατικές στρατιωτικές παραγγελίες μπορούν να δημιουργήσουν σταθερή ζήτηση για οπλικά συστήματα, τεχνολογία και υποδομές, περιορίζοντας παράλληλα τον επιχειρηματικό κίνδυνο μέσω δημόσιων συμβάσεων.
Ως παράδειγμα αναφέρει το πρόγραμμα ReArm Europe/Readiness 2030, το οποίο προβλέπει δυνατότητα κινητοποίησης έως 800 δισεκατομμυρίων ευρώ για την άμυνα. Κατά τον συγγραφέα, η σημασία της επανεξοπλιστικής προσπάθειας δεν περιορίζεται στη στρατιωτική της λειτουργία, καθώς επηρεάζει και την κατεύθυνση των επενδύσεων και των κρατικών πόρων.
Αναδιάταξη κεφαλαίων και κοινωνικές επιπτώσεις
Ο Σκλήρης συνδέει επίσης την αντιπαράθεση με τη μεταβολή των οικονομικών σχέσεων στην Ευρώπη. Αναφέρεται στη διακοπή ενεργειακών δεσμών, στην ανασυγκρότηση εφοδιαστικών αλυσίδων και στην άνιση επίδραση αυτών των αλλαγών σε επενδύσεις και επιχειρήσεις. Επικαλείται ακόμη την έννοια της «συσσώρευσης μέσω υφαρπαγής» του Χάρβεϊ, εξετάζοντας πώς κυρώσεις, δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων και αλλαγές στον έλεγχο πόρων μπορούν να επηρεάσουν την ιδιοκτησία και την πρόσβαση σε υποδομές.
Στο κοινωνικό επίπεδο, επισημαίνει ότι οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες μπορούν να χρηματοδοτηθούν μέσω φορολογίας, δημόσιου δανεισμού ή μεταφοράς πόρων από άλλες δημοσιονομικές χρήσεις. Κατά την εκτίμησή του, οι επιλογές αυτές ενδέχεται να επιβαρύνουν εργαζομένους μέσω πιέσεων στο πραγματικό εισόδημα, φορολογικών βαρών ή περιορισμών στις κοινωνικές υπηρεσίες, ενώ παράλληλα διευρύνουν τις κρατικές παραγγελίες σε συγκεκριμένους παραγωγικούς κλάδους.
Η καταστροφή στην Ουκρανία, αναφέρει, συνδέεται με ανθρώπινες απώλειες και εκτεταμένες υλικές ζημιές, ενώ η μελλοντική ανοικοδόμηση μπορεί να αποτελέσει πεδίο επενδύσεων. Ο συγγραφέας σημειώνει ότι ο τρόπος οργάνωσής της θα επηρεάσει το ποιος θα ελέγχει τα περιουσιακά στοιχεία και ποιο ρόλο θα έχουν οι ιδιωτικές επενδύσεις και ο δημόσιος έλεγχος.
Η πρόταση για κοινωνική επένδυση
Ο συγγραφέας δεν παρουσιάζει τον πόλεμο ως αναπόφευκτη κατάληξη των καπιταλιστικών αντιφάσεων. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι η στρατιωτική παραγωγή και η καταστροφή μπορούν να μεταβάλουν προσωρινά τις συνθήκες κερδοφορίας, χωρίς να αίρουν τις βαθύτερες οικονομικές αντιθέσεις και ενδεχομένως δημιουργώντας νέες ανισότητες και δημόσια χρέη.
Ως εναλλακτική κατεύθυνση προτείνει τη μεταφορά παραγωγικών δυνατοτήτων σε τομείς όπως η υγεία, η κατοικία, οι μεταφορές και η ενεργειακή μετάβαση. Παράλληλα, θέτει ζητήματα δημοκρατικής εποπτείας των εξοπλιστικών δαπανών, διαφάνειας στις συμβάσεις και εγγυήσεων απασχόλησης και εισοδήματος για εργαζομένους που θα επηρεάζονταν από αλλαγές στην παραγωγή.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Σκλήρης περιγράφει ένα πανευρωπαϊκό αντιπολεμικό κίνημα ως πιθανή σύνδεση της διεθνούς ασφάλειας με την οικονομική δημοκρατία και τον έλεγχο της χρήσης των δημόσιων πόρων. Κατά την ανάλυσή του, η ειρήνη αφορά τόσο την αποτροπή μιας σύγκρουσης όσο και το ποιος αποφασίζει για τις επενδύσεις και τον σκοπό της παραγωγής.
