Πάνω από ένας στους τρεις ανθρώπους παγκοσμίως εκτέθηκε το 2026 σε εξαιρετικά υψηλή ρύπανση από όζον, σύμφωνα με ανάλυση της υπηρεσίας CAMS. Οι επιπτώσεις ήταν εντονότερες στην Ασία, ενώ καύσωνες και πυρκαγιές συνέβαλαν στην αύξηση των επιπέδων.
Επικίνδυνα υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση από όζον αντιμετώπισε το 34% του παγκόσμιου πληθυσμού το 2026, σύμφωνα με ανάλυση της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus (CAMS). Οι επαναλαμβανόμενοι καύσωνες και οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές, μαζί με τις εκπομπές που συνδέονται με ανθρώπινες δραστηριότητες, συνέβαλαν στην επιβάρυνση.
Η Ασία κατέγραψε τη μεγαλύτερη έκθεση: το 53% των κατοίκων της βρέθηκε αντιμέτωπο με «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα όζοντος κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του έτους. Στη Βόρεια Αμερική, περίπου τα δύο τρίτα του πληθυσμού εκτέθηκαν σε αέρα που χαρακτηρίστηκε «κακός» έως «πολύ κακός», ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 45%.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, το 17% του πληθυσμού εκτέθηκε σε «πολύ κακή» ποιότητα αέρα. Μόνο το 5% ζούσε σε περιοχές με «καλά» επίπεδα όζοντος και το 15% σε περιοχές με «αποδεκτά» επίπεδα. Η αξιολόγηση της CAMS βασίστηκε σε δορυφορικές και επίγειες παρατηρήσεις, καθώς και σε ατμοσφαιρικά μοντέλα.
Πώς σχηματίζεται το όζον
Το όζον κοντά στην επιφάνεια του εδάφους δημιουργείται μέσα από χημικές αντιδράσεις που ενεργοποιούνται από την υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Στη διαδικασία συμμετέχουν οξείδια του αζώτου, τα οποία προέρχονται μεταξύ άλλων από τις μεταφορές, τη βιομηχανία και τις πυρκαγιές, καθώς και πτητικές οργανικές ενώσεις που συνδέονται κυρίως με βιομηχανικές δραστηριότητες και την καύση ορυκτών καυσίμων.
Οι καύσωνες και οι πυρκαγιές που έπληξαν την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική τροφοδότησαν τις αυξημένες συγκεντρώσεις, οι οποίες μεταφέρθηκαν και πέρα από τις περιοχές όπου δημιουργήθηκαν. Η ανάλυση επισημαίνει έτσι τη σύνδεση της κλιματικής αλλαγής με την επιδείνωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Επιπτώσεις στην υγεία και μεταφορά ρύπων
Το όζον μπορεί να εισχωρήσει βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα. Η έκθεση μπορεί να προκαλέσει βήχα και ερεθισμό στα μάτια, να δυσκολέψει την αναπνοή και να επιδεινώσει το άσθμα ή άλλα αναπνευστικά προβλήματα.
Ο Ίαν Μάρναν, από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, ανέφερε ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση συνδέεται με περίπου 180.000 πρόωρους θανάτους ετησίως, από τους οποίους 60.000 αποδίδονται στη ρύπανση από όζον. Η διευθύντρια της CAMS, Λοράν Ρουίγ, σημείωσε ότι οι ατμοσφαιρικοί ρύποι μπορούν να μεταφερθούν σε μεγάλες αποστάσεις, περνώντας από ηπείρους και ωκεανούς.
Η υπηρεσία Copernicus αναγνωρίζει ότι έχουν σημειωθεί βελτιώσεις σε ορισμένες μορφές ρύπανσης, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, αλλά χαρακτηρίζει το όζον σύνθετη παγκόσμια πρόκληση που απειλεί τόσο την υγεία όσο και τα οικοσυστήματα.
