Έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αναφέρει ότι οι διαφορετικές εθνικές πρακτικές και οι ασάφειες στους κανόνες περιορίζουν την αποτελεσματικότητα των εμπορικών κυρώσεων της ΕΕ και δημιουργούν περιθώρια καταστρατήγησης.
Οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών στην εφαρμογή των εμπορικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας, μαζί με ασάφειες στο νομικό πλαίσιο, δυσκολεύουν την επιβολή τους και περιορίζουν τον αντίκτυπό τους. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα έκθεσης του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), η οποία εξετάζει τα μέτρα της ΕΕ και τον τρόπο εφαρμογής τους.
Από τον Φεβρουάριο του 2022 η ΕΕ έχει υιοθετήσει 21 δέσμες κυρώσεων, με στόχο, μεταξύ άλλων, να περιορίσει το εμπόριο στρατηγικών αγαθών και να αποδυναμώσει τη ρωσική πολεμική προσπάθεια. Την εφαρμογή αναλαμβάνουν κυρίως οι εθνικές τελωνειακές αρχές. Ωστόσο, τα κράτη μέλη δεν αξιοποιούν στον ίδιο βαθμό τα συστήματα ανταλλαγής πληροφοριών, ενώ, σύμφωνα με το ΕΕΣ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν παρακολουθεί επαρκώς ούτε την εφαρμογή ούτε τα αποτελέσματά της.
Η έκθεση καταγράφει σημαντική μείωση των εμπορικών συναλλαγών ΕΕ-Ρωσίας, χωρίς να έχει σταματήσει κάθε εμπορική δραστηριότητα. Το 2025 η ΕΕ αντιστοιχούσε στο 10% του ρωσικού εμπορίου αγαθών, αξίας 58 δισ. ευρώ, έναντι 253 δισ. ευρώ το 2021. Το ΕΕΣ αναφέρει επίσης ότι οι κυρώσεις περιόρισαν τις άμεσες εξαγωγές κρίσιμων αγαθών στρατιωτικής χρήσης, αλλά η διοχέτευση προϊόντων μέσω τρίτων χωρών παραμένει πρόβλημα.
Με βάση εκτιμήσεις του Ιουλίου 2026, οι περιορισμοί και οι απαγορεύσεις στις εξαγωγές αγαθών και τεχνολογίας αντιστοιχούσαν σε 49 δισ. ευρώ, ή στο 56% των εξαγωγών της ΕΕ προς τη Ρωσία πριν από το 2022. Για τις εισαγωγές, η επίπτωση υπολογίστηκε σε περίπου 110 δισ. ευρώ, δηλαδή στο 75% των προπολεμικών εισαγωγών από τη Ρωσία.
Ασάφειες και διαφορετικές πρακτικές
Το ΕΕΣ επισημαίνει ότι η τελωνειακή νομοθεσία και οι κανόνες των κυρώσεων δεν χρησιμοποιούν πάντοτε την ίδια ορολογία. Παράλληλα, η διατύπωση ορισμένων μέτρων αφήνει περιθώρια για διαφορετικές ερμηνείες ως προς τις εξαιρέσεις, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η εφαρμογή τους από τις τελωνειακές αρχές.
Κατά την έκθεση, οι αποκλίσεις μπορούν να επιτρέψουν σε επιχειρήσεις να επιλέγουν κράτη μέλη όπου οι έλεγχοι είναι λιγότερο αυστηροί, αυξάνοντας τον κίνδυνο παράκαμψης των κυρώσεων. Η καθοδήγηση της Επιτροπής προς τις εθνικές αρχές δεν είναι νομικά δεσμευτική, ενώ δεν έχουν καθοριστεί κριτήρια για την αξιολόγηση της συνολικής αποτελεσματικότητας των μέτρων. Έτσι, παραμένει δύσκολο να εκτιμηθεί αν επιτυγχάνουν τους στόχους τους ή αν χρειάζονται πρόσθετα μέτρα.
Αναλυτικά η δήλωση του Mihails Kozlovs
«Οι εμπορικές κυρώσεις της ΕΕ θα αποφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, μόνο αν όλα τα κράτη μέλη τις εφαρμόσουν ομοιόμορφα και συντονισμένα», δήλωσε ο Mihails Kozlovs, Μέλος του ΕΕΣ και επικεφαλής του ελέγχου. «Η Επιτροπή έχει καταβάλει επίπονες προσπάθειες για να καθιερώσει το αναγκαίο πλαίσιο και να συντονίσει την εφαρμογή του, ωστόσο οι ασαφείς κανόνες και οι αδυναμίες στην επιβολή περιορίζουν τον αντίκτυπο των κυρώσεων και διευκολύνουν την καταστρατήγησή τους.»
