Η είδηση ότι ο Ίλον Μασκ αναλαμβάνει ηγετικό ρόλο σε πρόγραμμα του Πενταγώνου για το «μέλλον του πολέμου» είναι αφορμή για κάτι πολύ βαθύτερο από ακόμη ένα επεισόδιο στην παράξενη διαδρομή του πιο γνωστού τεχνοδισεκατομμυριούχου της εποχής μας.
Το πραγματικό θέμα είναι ότι το Πεντάγωνο προετοιμάζει μια νέα μορφή πολέμου. Τεχνητή νοημοσύνη, drones, αυτόνομα συστήματα, δορυφορικές υποδομές και ιδιωτικές εταιρείες τεχνολογίας μπαίνουν στον πυρήνα της στρατιωτικής ισχύος.
Σύμφωνα με την Washington Post, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ ανακοίνωσε ότι ο Μασκ θα συνδιευθύνει το Project Meridian, μια πρωτοβουλία του Πενταγώνου για τη μελέτη του μέλλοντος του πολέμου. Το πρόγραμμα θα εξετάσει τα πεδία μάχης του μέλλοντος και τις τεχνολογίες που θα χρειάζονται οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις για να κυριαρχήσουν σε αυτά.
Την ίδια περίοδο, το Πεντάγωνο ανακοίνωσε τη δημιουργία νέας διοίκησης για τον αυτόνομο πόλεμο, με στόχο την ταχύτερη ανάπτυξη drones, ρομποτικών συστημάτων και τεχνολογιών που στηρίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη. Το Reuters μετέδωσε ότι η λεγόμενη Autonomous Warfare Command αντανακλά τη στροφή των ΗΠΑ από τα ακριβά συμβατικά οπλικά συστήματα προς φθηνότερα, αυτόνομα και AI driven συστήματα, που έχουν ήδη αποδειχθεί κρίσιμα σε πρόσφατες συγκρούσεις.
Οι πόλεμοι του μέλλοντος σχεδιάζονται με σμήνη drones, αλγορίθμους επιλογής στόχων, συστήματα αυτόνομης πλοήγησης, δορυφορικές επικοινωνίες, ρομποτικά μέσα και λογισμικά που επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.
Ο άνθρωπος απομακρύνεται από τη στιγμή της απόφασης, από το βλέμμα πάνω στο θύμα, από την άμεση ευθύνη. Η απόσταση ανάμεσα σε εκείνον που δίνει την εντολή και σε εκείνον που πεθαίνει μεγαλώνει. Έτσι ο πόλεμος παρουσιάζεται όλο και περισσότερο ως τεχνικό πρόβλημα, ως ζήτημα ταχύτητας, δεδομένων και αποτελεσματικότητας.
Η Ουκρανία και η Γάζα έχουν ήδη δείξει αυτή τη νέα πραγματικότητα. Στην Ουκρανία, τα drones έχουν μετατραπεί σε καθημερινό εργαλείο πολέμου, παρακολούθησης και επίθεσης. Στη Γάζα, οι καταγγελίες για χρήση συστημάτων υποβοήθησης στόχευσης με τεχνητή νοημοσύνη άνοιξαν μεγάλη συζήτηση για το αν οι αλγόριθμοι επιταχύνουν την επιλογή στόχων και περιορίζουν ακόμη περισσότερο τον χώρο για ανθρώπινη κρίση, αμφιβολία και λογοδοσία.
Το SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute) σημειώνει ότι η στρατιωτική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης αφορά πλέον και συστήματα υποστήριξης αποφάσεων για στόχευση, σχεδιασμό και ανάλυση πληροφοριών. Η Γάζα και η Ουκρανία δείχνουν ότι το ζήτημα είναι ήδη εδώ.
Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη στο στρατιωτικό πεδίο μπορεί να επιταχύνει τον ρυθμό και την κλίμακα του πολέμου, να αυξήσει την απροβλεψιμότητα και να μειώσει τον ανθρώπινο έλεγχο στη χρήση βίας.
Το ζήτημα της ευθύνης γίνεται όλο και πιο θολό. Όταν ένα αυτόνομο ή ημιαυτόνομο όπλο κάνει λάθος, ποιος λογοδοτεί; Ο προγραμματιστής, η εταιρεία, ο στρατιωτικός διοικητής, ο πολιτικός προϊστάμενος ή ο αλγόριθμος; Η αλυσίδα ευθύνης θολώνει ακριβώς τη στιγμή που η δύναμη του χτυπήματος μεγαλώνει.
Τα αυτόνομα όπλα υπόσχονται ταχύτητα, ακρίβεια και αποτελεσματικότητα. Αυτή είναι η γλώσσα των στρατιωτικών επιτελείων και των εταιρειών που διεκδικούν συμβόλαια. Πίσω από αυτές τις λέξεις βρίσκεται ένας πόλεμος ακόμη πιο αποκομμένος από την κοινωνία. Ένας πόλεμος όπου οι επιθέσεις θα γίνονται πιο γρήγορα από όσο μπορεί να λειτουργήσει η πολιτική κρίση, η νομική ευθύνη και η ανθρώπινη συνείδηση.
Οι υποστηρικτές αυτής της τεχνολογικής στροφής ισχυρίζονται ότι τα νέα όπλα θα μειώσουν τις απώλειες των δικών τους στρατιωτών και θα κάνουν τα χτυπήματα πιο «χειρουργικά». Αυτός ο ισχυρισμός ακούγεται γνώριμος. Κάθε νέα γενιά όπλων παρουσιάστηκε ως πιο ακριβής, πιο έξυπνη, πιο περιορισμένη. Κάθε φορά όμως οι άμαχοι πλήρωσαν το κόστος. Η τεχνολογία δεν κατάργησε τη βαρβαρότητα του πολέμου. Την έκανε πιο αποτελεσματική.
Η εμπλοκή ανθρώπων όπως ο Μασκ και ο Πάλμερ Λάκι της Anduril δείχνει και κάτι ακόμη. Ο πόλεμος ιδιωτικοποιείται τεχνολογικά. Οι μεγάλες εταιρείες γίνονται συνδιαμορφωτές στρατηγικής. Κατέχουν δίκτυα, δορυφόρους, πλατφόρμες, δεδομένα, λογισμικά και τεχνολογίες που μπορούν να κρίνουν την έκβαση μιας σύγκρουσης.
Ο Guardian σημείωσε ότι με την τοποθέτηση τεχνολογικών δισεκατομμυριούχων σε συμβουλευτικούς ρόλους για το μέλλον του πολέμου, το Πεντάγωνο δίνει μεγάλη επιρροή σε ανθρώπους των οποίων οι εταιρείες έχουν ή μπορούν να έχουν άμεσο συμφέρον από αμυντικά συμβόλαια.
Αυτό είναι σύμπλεγμα κράτους, στρατού και τεχνολογικού κεφαλαίου. Είναι μια νέα φάση στρατιωτικοποίησης, όπου η Silicon Valley και οι πολεμικές βιομηχανίες συναντιούνται. Τα όρια ανάμεσα στην καινοτομία, την επιτήρηση και τη θανάτωση γίνονται όλο και πιο ασαφή.
Στο παρελθόν, η πολεμική βιομηχανία πουλούσε αεροπλάνα, πυραύλους και άρματα. Σήμερα πουλά λογισμικό, αισθητήρες, cloud υποδομές, αυτόνομα συστήματα, πλατφόρμες ανάλυσης δεδομένων και τεχνητή νοημοσύνη. Το πεδίο μάχης γίνεται εργαστήριο δοκιμών. Οι πόλεμοι γίνονται αγορά. Οι νεκροί γίνονται δεδομένα εκπαίδευσης για την επόμενη έκδοση του συστήματος.
Αυτό είναι το μέλλον που προετοιμάζεται. Ένας πόλεμος με λιγότερη ορατή ανθρώπινη παρουσία από την πλευρά των ισχυρών και περισσότερα ανθρώπινα θύματα από την πλευρά των αδύναμων. Ένας πόλεμος που μπορεί να εξαπολύεται πιο εύκολα, επειδή το πολιτικό κόστος για τις ισχυρές χώρες μειώνεται. Η κοινωνία θα βλέπει λιγότερα φέρετρα δικών της στρατιωτών και περισσότερες μακρινές εικόνες καταστροφής σε χώρες που θα βαφτίζονται «πεδία επιχειρήσεων».
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη στον πόλεμο δεν μπορεί να εξαντλείται σε κανόνες χρήσης, πρωτόκολλα και τεχνικές εγγυήσεις. Αυτά μπορεί να είναι αναγκαία ως άμεσα φρένα απέναντι στην πιο ανεξέλεγκτη βαρβαρότητα, αλλά δεν απαντούν στην ουσία. Η ουσία είναι ότι οι μεγάλες δυνάμεις, οι στρατιωτικές συμμαχίες και οι πολεμικές βιομηχανίες ετοιμάζουν τους πολέμους του αύριο σαν να είναι φυσικό φαινόμενο.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι να αμφισβητηθεί η ίδια η λογική των ιμπεριαλιστικών και άδικων πολέμων. Να σταματήσει η μετατροπή της επιστήμης σε εργαλείο θανάτου. Να μπει φραγμός στην πολεμική οικονομία που βλέπει κάθε τεχνολογική εξέλιξη ως νέα αγορά εξοπλισμών. Να μη βαφτίζεται «ασφάλεια» η προετοιμασία νέων συγκρούσεων και «καινοτομία» η αυτοματοποίηση της καταστροφής.
Η τεχνητή νοημοσύνη κάνει πιο ορατό ένα παλιό και βαθύτερο πρόβλημα. Όσο οι κοινωνίες αποδέχονται ότι οι πόλεμοι είναι αναπόφευκτοι, οι ισχυροί θα βρίσκουν πάντα νέους τρόπους να τους κάνουν πιο γρήγορους, πιο φθηνούς για τους ίδιους και πιο φονικούς για τους λαούς. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ένας πιο «υπεύθυνος» πόλεμος. Η απάντηση πρέπει να είναι η πάλη για ειρήνη, αφοπλισμό, αποστρατιωτικοποίηση και εξάλειψη των πολέμων που γεννά ο ανταγωνισμός για ισχύ, αγορές, πρώτες ύλες και γεωπολιτικό έλεγχο.
Οι μεγάλες δυνάμεις κινούνται με βάση το ποιος θα αποκτήσει πρώτος πλεονέκτημα. Αυτή είναι η λογική της κούρσας εξοπλισμών. Όποιος φοβάται ότι θα μείνει πίσω, επιταχύνει. Όποιος επιταχύνει, αναγκάζει και τον αντίπαλο να επιταχύνει. Έτσι δημιουργείται ένας κόσμος όπου η ειρήνη γίνεται όλο και πιο εύθραυστη και η καταστροφή όλο και πιο αυτοματοποιημένη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την υγεία, την παιδεία, την πρόβλεψη φυσικών καταστροφών, την οργάνωση δημόσιων υπηρεσιών, την επιστημονική έρευνα. Αντί γι’ αυτό, ένα τεράστιο μέρος της τεχνολογικής και οικονομικής ισχύος κατευθύνεται ξανά στον πόλεμο. Στην επιτήρηση, στη στόχευση, στη θανάτωση.
Αυτή είναι η μεγάλη πολιτική επιλογή της εποχής. Αν οι κοινωνίες θα επιτρέψουν στους στρατούς και στους τεχνολογικούς κολοσσούς να χτίσουν έναν κόσμο όπου ο πόλεμος θα γίνεται πιο γρήγορος, πιο αδιαφανής, πιο απρόσωπος και πιο δύσκολο να σταματήσει ή αν θα αγωνιστούν για άλλες κοινωνίες που δεν θα αφήνουν έδαφος για πολέμους.
Οι πόλεμοι του μέλλοντος σχεδιάζονται τώρα. Χρηματοδοτούνται τώρα. Δοκιμάζονται τώρα.
Και αν δεν υπάρξει διεθνής αντίσταση και αντιπολεμικό κίνημα απέναντι σε αυτή τη νέα στρατιωτικοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, το μέλλον που ετοιμάζουν δεν θα είναι πιο έξυπνο.
Θα είναι απλώς πιο αποτελεσματικό στη βαρβαρότητα.
