Σε τι δεσμεύτηκε ο Βρετανός Πρωθυπουργός για την αντιμετώπιση της οξείας στεγαστικής κρίσης από το συνέδριο των Εργατικών
Ενοίκια που απορροφούν μεγάλο μέρος του εισοδήματος, οικογένειες εγκλωβισμένες σε προσωρινά καταλύματα και κατοικίες που δεν εξασφαλίζουν στοιχειώδεις συνθήκες αξιοπρεπούς διαβίωσης συνθέτουν τη στεγαστική κρίση στη Βρετανία. Σύμφωνα με τη βρετανική Στατιστική Υπηρεσία, το μέσο μηνιαίο ιδιωτικό ενοίκιο στο Ηνωμένο Βασίλειο έφθασε τις 1.400 λίρες τον Αύγουστο του 2026, αυξημένο κατά 3,8% σε έναν χρόνο. Στην Αγγλία διαμορφώθηκε στις 1.459 λίρες.
Η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη για τους νέους. Η επίσημη έρευνα κατοικίας για το 2024–2025 δείχνει ότι τα νοικοκυριά ιδιωτικών ενοικιαστών στην ηλικιακή κατηγορία 16–34 ετών διέθεταν κατά μέσο όρο το 36% του ακαθάριστου εισοδήματός τους για το ενοίκιο. Στο Λονδίνο το ποσοστό έφθανε το 47%.
Για δεκάδες χιλιάδες οικογένειες, όμως, το πρόβλημα αφορά την ίδια την έλλειψη σταθερής κατοικίας. Στις 31 Μαρτίου 2026, στην Αγγλία βρίσκονταν σε προσωρινή στέγαση 135.580 νοικοκυριά, αριθμός που αποτελεί ιστορικό υψηλό. Σε αυτά ζούσαν 177.530 παιδιά. Παράλληλα, το 22% των νοικοκυριών που νοίκιαζαν στον ιδιωτικό τομέα κατοικούσε, το 2024–2025, σε σπίτια που δεν πληρούσαν το επίσημο πρότυπο αξιοπρεπούς κατοικίας, το οποίο εξετάζει την ασφάλεια, την κατάσταση συντήρησης, τις εγκαταστάσεις και τη θερμική άνεση.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο Άντι Μπέρναμ χθες έθεσε τη στέγη στο επίκεντρο της ομιλίας του στο συνέδριο των Εργατικών, στο Λίβερπουλ. Παρουσίασε μια κατεύθυνση ενίσχυσης της δημοτικής κατοικίας, παρέμβασης στην ιδιωτική αγορά και προστασίας του δημόσιου στεγαστικού αποθέματος, συνδέοντάς την με μια ευρύτερη αμφισβήτηση της πολιτικής των τελευταίων σαράντα ετών.
Η αφετηρία του ήταν προσωπική. Αναφέρθηκε στη γιαγιά του, που μετά τον πόλεμο περπάτησε έξω από τη βομβαρδισμένη πόλη για να δώσει προκαταβολή για το σπίτι όπου αργότερα γεννήθηκε ο ίδιος. Εκείνη η κατοικία, είπε, άλλαξε την πορεία της οικογένειάς του. Η ιστορία αυτή έγινε το πέρασμα από την οικογενειακή μνήμη στην πολιτική θέση: «Με ένα καλό σπίτι, όλα είναι δυνατά. Χωρίς αυτό, νιώθεις πως τίποτα δεν είναι δυνατό».
Για τον Μπέρναμ, η ασφαλής κατοικία αποτελεί προϋπόθεση για την υγεία, την ανάπτυξη των παιδιών και τη δυνατότητα σχεδιασμού της ζωής. Αντιπαρέβαλε τη μεταπολεμική οικοδόμηση κατοικιών και δημόσιων υπηρεσιών με τις ιδιωτικοποιήσεις που ακολούθησαν από τη δεκαετία του 1980. Ο κοινός πλούτος που είχε δημιουργηθεί για τους πολλούς, υποστήριξε, αντιμετωπίστηκε ως ευκαιρία για τους λίγους.
Στον πυρήνα των εξαγγελιών του βρίσκεται αυτό που περιέγραψε ως το μεγαλύτερο πρόγραμμα κατασκευής δημοτικών κατοικιών από τη μεταπολεμική περίοδο, με επικεφαλής την Άντζελα Ρέινερ. Οι δήμοι θα υποστηριχθούν ώστε να κατασκευάζουν ξανά κατοικίες, αξιοποιώντας αναξιοποίητη δημόσια γη. Η επιλογή της δημοτικής ιδιοκτησίας έχει πολιτική σημασία: ο στόχος, όπως τον διατύπωσε, είναι να αποκατασταθεί ισχυρότερος δημοκρατικός έλεγχος στο στεγαστικό απόθεμα.
Για να παραμείνουν αυτές οι κατοικίες διαθέσιμες, δεσμεύθηκε να αλλάξει το λεγόμενο Right to Buy, το «Δικαίωμα Αγοράς». Πρόκειται για το καθεστώς που επιτρέπει στους δικαιούχους ενοίκους δημοτικών κατοικιών να αγοράζουν το σπίτι τους. Ο Μπέρναμ δήλωσε ότι το δικαίωμα θα διατηρηθεί για τις υφιστάμενες κατοικίες, αλλά θα καταργηθεί για τις νέες που θα κατασκευαστούν, ώστε να μπορούν να στεγάσουν και τις επόμενες γενιές. Στο κείμενο της ομιλίας δεν όρισε συγκεκριμένο αριθμητικό στόχο νέων κατοικιών.
Η αύξηση του δημόσιου αποθέματος θα στηριχθεί και στην αξιοποίηση υπαρχόντων ακινήτων. Ο Μπέρναμ εξήγγειλε νέες εξουσίες στους δήμους για να αναλαμβάνουν τον έλεγχο κενών κατοικιών και να τις εντάσσουν στο δημόσιο στεγαστικό απόθεμα.
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στις ενοικιαζόμενες κατοικίες που βρίσκονται σε κακή κατάσταση και βλάπτουν την υγεία των ενοίκων τους. Επέκρινε ιδιοκτήτες που εισπράττουν ενοίκια μέσω του συστήματος επιδομάτων, αλλά αρνούνται να επενδύσουν στη συντήρηση των ακινήτων. Σύμφωνα με την εξαγγελία του, θα προηγούνται προειδοποιήσεις για βελτίωση των συνθηκών. Αν οι ιδιοκτήτες δεν συμμορφώνονται, θα διευκολύνεται η απόκτηση των κατοικιών από τους δήμους, με νέα νομοθεσία εφόσον χρειαστεί.
«Δεν επιτρέπουμε να πωλούνται τρόφιμα που βλάπτουν την υγεία. Γιατί να το επιτρέπουμε με τις κατοικίες;», ήταν η χαρακτηριστική διατύπωσή του. Η παρέμβαση αυτή συνδέει τη στεγαστική πολιτική με την προστασία της δημόσιας υγείας και με την ευθύνη του ιδιοκτήτη για το αγαθό που διαθέτει προς ενοικίαση.
Παράλληλα με τη δημοτική κατοικία, ο Μπέρναμ υποσχέθηκε ευκολότερη πρόσβαση στην αγορά πρώτου σπιτιού. Το πρόγραμμα Your First Home θα μειώσει την απαιτούμενη προκαταβολή, ώστε να μπορούν να αγοράσουν κατοικία και όσοι δεν στηρίζονται οικονομικά από τους γονείς τους. Στην ομιλία δεν παρουσίασε συγκεκριμένα ποσά ή αναλυτικά κριτήρια συμμετοχής.
Δεσμεύθηκε επίσης να καταθέσει πριν από τα Χριστούγεννα νομοσχέδιο για τη μεταρρύθμιση του leasehold. Στο βρετανικό αυτό καθεστώς, κάποιος αγοράζει το δικαίωμα κατοχής και χρήσης ενός ακινήτου για ορισμένο, συνήθως μεγάλο, χρονικό διάστημα, χωρίς να αποκτά την πλήρη κυριότητα της γης. Ο Μπέρναμ υποσχέθηκε προστασία των κατόχων αυτών των δικαιωμάτων από τις οικονομικές επιβαρύνσεις που υφίστανται.
Η στεγαστική παρέμβαση εντάχθηκε και στο οικονομικό του επιχείρημα. Υποστήριξε ότι μια νέα γενιά δημοτικών κατοικιών μπορεί να εξοικονομήσει δισεκατομμύρια από τα στεγαστικά επιδόματα μέσα σε μια δεκαετία. Παρουσίασε έτσι την επένδυση στη δημόσια κατοικία ως μέσο κοινωνικής προστασίας και περιορισμού των μελλοντικών δημόσιων δαπανών.
Τέλος, συνέδεσε την προστασία της κατοικίας με τη φροντίδα στην τρίτη ηλικία. Αναφερόμενος στην εξάντληση των οικογενειακών αποταμιεύσεων για τη φροντίδα της γιαγιάς του, υποστήριξε ότι η προτεινόμενη Εθνική Υπηρεσία Φροντίδας πρέπει να προστατεύει τα σπίτια και τις οικονομίες των ανθρώπων, προσφέροντας φροντίδα με επίκεντρο τις ανάγκες τους.
Απόσπασμα από την ομιλία του:
“Με ένα καλό σπίτι, όλα είναι δυνατά. Χωρίς αυτό, νιώθεις πως τίποτα δεν είναι εφικτό.
Τα παιδιά δεν μπορούν να κάνουν ένα καλό ξεκίνημα στη ζωή. Οι οικογένειες δεν μπορούν να έχουν καλή υγεία, σωματική και ψυχική. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι βρίσκονται σε αυτή τη θέση, στις λίστες αναμονής για κατοικία — σχεδόν ακριβώς όσες ήταν οι κατοικίες που χάσαμε μέσω του «Δικαιώματος Αγοράς» τη δεκαετία του 1980.
Δεν θα ησυχάσω μέχρι να ζούμε σε μια Βρετανία όπου όλοι θα έχουν μια στέγη πάνω από το κεφάλι τους κάθε βράδυ και κανείς δεν θα αναγκάζεται να κοιμάται στον δρόμο.
Την πρώτη μου ημέρα σε αυτή τη θέση, στα σκαλιά της Ντάουνινγκ Στριτ, έθεσα ως άμεση αποστολή να πάψει να αναγκάζεται οποιοσδήποτε να κοιμάται στον δρόμο. «Όλοι μέσα». Η νέα, μόνιμη εθνική πολιτική μας.
Να επαναφέρουμε τις σωστές αρχές και προδιαγραφές στο επίκεντρο αυτής της χώρας. Να θέσουμε τη φροντίδα για τους ανθρώπους, που έμαθα από τη μητέρα και τον πατέρα μου, στο επίκεντρο της λειτουργίας του βρετανικού κράτους.
Και, στη συνέχεια, το μεγαλύτερο πρόγραμμα κατασκευής δημοτικών κατοικιών από τη μεταπολεμική περίοδο, με επικεφαλής την Άντζελα Ρέινερ.
Μιλώ συγκεκριμένα για δημοτικές κατοικίες, επειδή πρέπει να αποκαταστήσουμε ισχυρότερο δημοκρατικό έλεγχο στο στεγαστικό μας απόθεμα.
Θα βοηθήσουμε τους δήμους να χτίσουν ξανά και θα κάνουμε την κατασκευή οικονομικά προσιτή, αξιοποιώντας αναξιοποίητη δημόσια γη. Θα μεταρρυθμίσουμε το «Δικαίωμα Αγοράς» [Right to Buy: το δικαίωμα των ενοίκων να αγοράζουν τη δημοτική κατοικία τους]. Δεν θα το αφαιρέσουμε από κανέναν που κατοικεί ήδη σε υφιστάμενη κατοικία. Θα το καταργήσουμε, όμως, για τις νέες κατοικίες που θα χτίσουμε, ώστε αυτές να παραμείνουν διαθέσιμες στις επόμενες γενιές.
Ξαναχτίζοντας τον κοινό μας πλούτο. Αποκαθιστώντας το δημόσιο στεγαστικό απόθεμα στο επίπεδο που βρισκόταν κάποτε, όχι μόνο κατασκευάζοντας νέες κατοικίες, αλλά παρεμβαίνοντας και στις ιδιωτικές ενοικιαζόμενες κατοικίες.
Πηγαίνετε σε σχεδόν οποιαδήποτε πόλη της Βρετανίας και θα δείτε πολλά άδεια σπίτια. Θα δώσουμε στους δήμους την εξουσία να αναλάβουν τον έλεγχό τους και να τα εντάξουν ξανά στο δημόσιο στεγαστικό απόθεμα.
Σε πάρα πολλούς βρετανικούς δρόμους θα δείτε επίσης ενοικιαζόμενες κατοικίες σε κακή κατάσταση. Σπίτια που βλάπτουν την υγεία των ανθρώπων που ζουν μέσα τους και υποβαθμίζουν τους γύρω δρόμους.
Και το χειρότερο; Συχνά ανήκουν σε απόντες ιδιοκτήτες, που πληρώνονται μέσω του συστήματος επιδομάτων, αλλά αρνούνται να επανεπενδύσουν οτιδήποτε στη συντήρηση του ακινήτου.
Ήρθε η ώρα να μπει τέλος σε αυτό. Οι ιδιοκτήτες που νοικιάζουν τις κατοικίες με τις χειρότερες συνθήκες θα λαμβάνουν προειδοποιήσεις να τις βελτιώσουν. Αν αρνούνται, θα διευκολύνουμε πολύ περισσότερο τους δήμους να αποκτούν αυτές τις κατοικίες και θα νομοθετήσουμε, εφόσον χρειαστεί.
Δεν επιτρέπουμε να πωλούνται τρόφιμα που βλάπτουν την υγεία. Γιατί να το επιτρέπουμε με τις κατοικίες; Από εδώ και πέρα, δεν θα το επιτρέπουμε.
Αυτό εννοώ όταν μιλώ για ανάκτηση του ελέγχου μαζί με τις κοινότητές μας.
Θέλω, όμως, επίσης να επιστρέψουμε σε μια Βρετανία όπου οι νέοι που ξεκινούν τη ζωή τους θα μπορούν να αγοράσουν ένα σπίτι, όπως έκαναν η μητέρα και ο πατέρας μου. Όπως έκανα κι εγώ.
Τα έχουν βρει δυσκολότερα από εμάς. Δουλεύουν σκληρά, πληρώνουν λογαριασμούς, προσπαθούν να αποταμιεύσουν, αλλά βλέπουν το φοιτητικό τους δάνειο να μη μικραίνει ποτέ.
Σήμερα τους λέω ότι επαναφέρουμε την ελπίδα πως μπορείτε να αποκτήσετε ένα δικό σας σπίτι.
Το πρόγραμμα «Το πρώτο σας σπίτι» θα μειώσει το ποσό της προκαταβολής που χρειάζεστε. Θα ανοίξει τον δρόμο προς την ιδιοκατοίκηση σε όσους δεν έχουν πίσω τους την «τράπεζα της μαμάς και του μπαμπά».
Και δεσμευόμαστε ότι δεν θα ξεχάσουμε τις υποσχέσεις μας προς τους κατόχους δικαιωμάτων μακροχρόνιας μίσθωσης [leaseholders: όσους έχουν αγοράσει πολυετές δικαίωμα κατοχής ενός ακινήτου, χωρίς πλήρη κυριότητα της γης]. Θα καταθέσουμε πριν από τα Χριστούγεννα νομοσχέδιο για τη μεταρρύθμιση αυτού του καθεστώτος, που έχει καθυστερήσει πάρα πολύ.
Στα εκατομμύρια των ανθρώπων που βρίσκονται σε αυτό το καθεστώς σε ολόκληρη τη χώρα, δίνω τον λόγο μου. Οι ημέρες που σας απομυζούν μέχρι την τελευταία δεκάρα πλησιάζουν στο τέλος τους.
Σύνεδροι, αυτή είναι η ρήξη που κάνουμε με τη λανθασμένη λογική των τελευταίων σαράντα ετών.
Να μη βλέπουμε τη στέγη μόνο ως μια αγορά με νικητές και χαμένους, αλλά ως ένα βασικό αγαθό που όλοι χρειάζονται για μια καλή ζωή.“
