Τα 27 αντικειμενικά καλύτερα σημεία πώλησης πανελλαδικά, πολλά εκ των οποίων ανακαινισμένα με χρήματα του κράτους και του Ταμείου Ανάκαμψης, ενοικιάστηκαν από το κράτος σε ιδιώτη για πρώτη φορά στην ιστορία, με κριτήρια που πληρούσε μία μόνο εταιρεία, για το ευτελές ποσό των 50.600 ευρώ τον μήνα για όλα, με εξαετή μίσθωση και δυνατότητα παράτασης για άλλα έξι χρόνια.
Τα κορυφαία εμπορικά πωλητήρια αρχαιολογικών χώρων και μουσείων στην Ελλάδα, το σύνολο των οποίων δέχεται άνω των 20 εκατομμυρίων επισκεπτών το χρόνο, μισθώθηκαν ως ένα ενιαίο πακέτο έναντι ποσών που κάνουν τους ενοικιαστές κατοικιών να κοκκινίζουν από τον θυμό τους.
Για παράδειγμα, πόσο θα κοστίζει το ενοίκιο στο νέο πωλητήριο του αρχαίου Κεραμεικού στο κέντρο της Αθήνας, με θέα τον πανέμορφο αρχαιολογικό χώρο της πιο μεγαλοπρεπούς πύλης της πόλης και με άμεση πρόσβαση από το Θησείο;
Μόλις 255 ευρώ τον μήνα, όσο κάνει μια γκαρσονιέρα στο κάτω μέρος της Ομόνοιας.
Σκανδαλώδες; Περισσότερο από όσο ήδη δείχνει με μια πρώτη ματιά.
Ας ξετυλίξουμε το κουβάρι.
Follow the money
Ποιος είναι ο καταλληλότερος να διαχειριστεί τα περίπου 250 εκατομμύρια που εισπράτουν τα μουσεία και οι αρχαιολογικοί χώροι της τουριστικής μας χώρας; Πώς θα τα διαχειριστεί, για ποιον σκοπό και πόσα θα κερδίσει; Η πολιτική ηγεσία της χώρας έχει απαντήσει με συγκεκριμένες πράξεις.
Μέχρι το 2020 ό,τι είχε να κάνει με τα πωλητήρια (κι όχι μόνο), το διαχειρίζονταν δημόσιος οργανισμός, το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων. Τα έσοδα του ΤΑΠ, που ήταν έσοδα των μνημείων (προέρχονταν από εισιτήρια, πωλητέα είδη, εκμαγεία, εκδόσεις, κινηματογραφήσεις και φωτογραφήσεις κ.ά.), κατευθύνονταν στις ανάγκες των μνημείων, των μουσείων, των απαλλοτριώσεων και της αρχαιολογικής έρευνας.
Από το 2020 κι έπειτα, το Ταμείο αντικαταστάθηκε από τον ΟΔΑΠ (Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων).
Ο ΟΔΑΠ έκανε όσα γνωρίζουμε τα τελευταία χρόνια: πριβέ επισκέψεις των 5.000 ευρώ στην Ακρόπολη, παραχώρηση σε μια αλυσίδα όλων των αναψυκτηρίων, αδιανόητες αυξήσεις στα εισιτήρια, επιβολή ειδικού τέλους στις τουαλέτες και την ιματιοθήκη της Ακρόπολης και άλλων αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας.
Ο ΟΔΑΠ σύντομα θα αποχωρήσει από το προσκήνιο. Τη συνολική αναδιοργάνωση της αρχαιολογικής υπεραξίας που μπορεί να παραχθεί θα την αναλάβει νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, με την επωνυμία «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΑΕ» (Hellenic Heritage Organisation SA).
Μέχρι τότε όμως πρόλαβε να παραχωρήσει τα πωλητήρια, τα “μαγαζιά – γωνία” σε 27 από τους πιο επισκέψιμους αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία σε όλη τη χώρα. Πώς;
Εκτίμηση μισθωτικής αξίας: 381 ευρώ έκαστη
Πριν καθοριστεί το τίμημα για κάθε πωλητήριο έπρεπε κάπως να αποτιμηθεί η αξία αυτών των χώρων. Το ρεπορτάζ της Εστίας αποκαλύπτει κάτι εντυπωσιακό: τον Δεκέμβριο του 2025 ο ΟΔΑΠ προκήρυξε 21 εκτιμήσεις μισθωτικής αξίας, με ανώτατο προϋπολογισμό 8.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ συνολικά. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 381 ευρώ ανά εκτίμηση. Η προθεσμία υποβολής των εκτιμήσεων ήταν πέντε ημέρες. Οι προδιαγραφές ζητούσαν έρευνα αγοράς, συγκριτικά στοιχεία και εξέταση της επισκεψιμότητας και της εποχικότητας.
Πράγματι, η προκήρυξη έχει αυτά τα κριτήρια.
Η Εστία υποστηρίζει ότι δημοσιοποιήθηκαν αποσπάσματα των εκτιμήσεων, χωρίς τους πλήρεις υπολογισμούς από τους οποίους προέκυψαν τα μισθώματα. Κατά το δημοσίευμα, παρότι προβλέπονταν αυτοψίες και έρευνα αγοράς, επτά από τα 27 πωλητήρια αποτιμήθηκαν χωρίς στοιχεία επισκεψιμότητας. Η μελέτη για τις Μυκήνες χρησιμοποίησε αυτούσιο τον πίνακα του Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων (!!) και υπολόγισε 54.718 επισκέπτες τον χρόνο, ενώ η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε 77.863 επισκέπτες στις Μυκήνες μόνο τον Απρίλιο του 2025.
Οι αποκλίσεις φαίνονται και στα μισθώματα: η Αρχαία Αγορά, με 656.202 επισκέπτες, αποτιμήθηκε στα 600 ευρώ τον μήνα και 0,13 ευρώ τεκμαιρόμενες πωλήσεις ανά επισκέπτη. Το Μουσείο Χανίων, με 54.718 επισκέπτες, αποτιμήθηκε στα 1.200 ευρώ τον μήνα και 3,01 ευρώ ανά επισκέπτη.
Ήταν διαγωνισμός για εμπόρους ή για εταιρείες πληροφορικής;
Στον διαγωνισμό που προκηρύχθηκε, και είχε διάρκεια δύο μόνο ημερών μέσα στο καλοκαίρι, συμμετείχε μια εταιρεία: η ένωση Space Hellas–Radiant Technologies. Και τον κέρδισε!
Η σύμβαση υπογράφηκε στις 14 Αυγούστου 2026. Το συμφωνημένο μίσθωμα είναι 50.600 ευρώ τον μήνα για τα 27 πωλητήρια, συν 2% επί των εσόδων. Η τιμή εκκίνησης ήταν 46.030 ευρώ και η μοναδική προσφορά την ξεπέρασε μόλις κατά 4.570 ευρώ τον μήνα. Η μίσθωση διαρκεί έξι χρόνια, με δυνατότητα παράτασης για άλλα έξι.
Η διακήρυξη του ΟΔΑΠ ζητούσε μια εταιρεία με μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 5 εκατ. ευρώ, θετικά ίδια κεφάλαια και εμπειρία τουλάχιστον ενός έτους στη λειτουργία πωλητηρίου αναμνηστικών σε πολιτιστικό χώρο. Απαιτούσε επίσης δικαιώματα αποκλειστικής εμπορικής διανομής προϊόντων τρίτου. Και πρόσθετε έναν όρο που ξεχωρίζει: προηγούμενη υλοποίηση και παράδοση ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος προϋπολογισμού άνω του 1 εκατ. ευρώ, χωρίς ΦΠΑ.
Κάθε όρος μπορεί να παρουσιαστεί χωριστά ως απαίτηση επάρκειας. Όλοι μαζί, όμως, περιγράφουν μια πολύ στενή κατηγορία υποψηφίων: μεγάλη επιχείρηση με εμπειρία σε μουσειακό πωλητήριο, ειδικά δικαιώματα διανομής και έργο πληροφορικής εκατομμυρίου. Προσθέστε την υποχρέωση ανάληψης και των 27 καταστημάτων μαζί.
Πόσοι έμποροι αναμνηστικών μπορούσαν να συμμετάσχουν; Και πόσες εταιρείες πληροφορικής είχαν την απαιτούμενη εμπειρία πωλητηρίου;
Χαρίζονται πωλητήρια – χρυσωρυχεία, φτιαγμένα με δημόσιο χρήμα
Στον κατάλογο των επιμέρους μισθωμάτων που δημοσίευσε η Δημοκρατία, η Ακρόπολη εμφανίζεται με 17.000 ευρώ τον μήνα, η Κνωσός με 7.650 ευρώ, ο αρχαιολογικός χώρος και το μουσείο των Δελφών με 3.000 ευρώ το καθένα. Η Επίδαυρος εμφανίζεται με 1.600 ευρώ, οι Μυκήνες με 1.100 ευρώ, η Αρχαία Αγορά με 650 ευρώ και καθένα από τα δύο πωλητήρια του Κεραμεικού με 255 ευρώ.
Πολλές εγκαταστάσεις κατασκευάστηκαν ή αναβαθμίστηκαν με δημόσια και ευρωπαϊκά κονδύλια. Μόνο το νέο πωλητήριο της Ακρόπολης κόστισε 600.000 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Επομένως, η συζήτηση για το αν το ενοίκιο είναι συμφέρον πρέπει να περιλαμβάνει την προηγούμενη δημόσια επένδυση, τις πωλήσεις κάθε καταστήματος, τα λειτουργικά του έξοδα και το τι θα απέφερε μια διαφορετική μορφή διαχείρισης.
Υπάρχει και το περιεχόμενο του πωλητηρίου. Η αρχαιολόγος Δέσποινα Κουτσούμπα, σε δημόσια τοποθέτηση που περιλαμβάνεται στο υλικό για την υπόθεση, επισημαίνει ότι τα προϊόντα του ΟΔΑΠ αποτελούν μέρος της εικόνας που παίρνει ο επισκέπτης από ένα μνημείο. Θέτει έτσι το ερώτημα ποιος θα επιλέγει και θα ελέγχει τα προϊόντα που θα πωλούνται όταν ο μισθωτής μπορεί να διαθέτει και είδη δικής του επιλογής. Το ζήτημα αφορά τόσο τα έσοδα όσο και τους όρους υπό τους οποίους αξιοποιείται εμπορικά η δημόσια επένδυση.
Τα επιμέρους μηνιαία μισθώματα, όπως τα δημοσίευσε η Δημοκρατία:
Πώς έφτασε το ίδιο σχήμα στα πωλητήρια
Το ρεπορτάζ της Κυριακάτικης Δημοκρατίας περιγράφει μια αλυσίδα προηγούμενων έργων.
α. Η Radiant είχε εμπειρία από πωλητήρια στο Παναθηναϊκό Στάδιο.
β. Το 2023 ανέλαβε μελέτη ροής επισκεπτών στην είσοδο της Ακρόπολης, ύψους 29.884 ευρώ με ΦΠΑ
γ. Το 2024 ανέλαβε δεύτερη μελέτη για χώρους και μουσεία όπου εφαρμόζεται ηλεκτρονικό εισιτήριο, ύψους 39.580 ευρώ.
δ. Η ένωση Space Hellas–Radiant ανέλαβε επίσης την υποστήριξη του ηλεκτρονικού πωλητηρίου του ΟΔΑΠ, έργο περίπου 565.000 ευρώ με ΦΠΑ.
ε. Οι Radiant και Singular Logic συμμετείχαν μαζί με τον ΟΤΕ σε έργο περίπου 27 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ για το σύστημα εισιτηρίων και το ψηφιακό περιβάλλον Hellenic Heritage.
στ. Το 2024 η ένωση ανέλαβε την πιλοτική λειτουργία του πωλητηρίου στα πρώην Ανθοπωλεία της Βουλής, έργο που, μαζί με συμπληρωματική σύμβαση, έφτασε περίπου τις 580.000 ευρώ με ΦΠΑ. Ακολούθησε η εκμίσθωση του ίδιου πωλητηρίου με 2.200 ευρώ τον μήνα.
Όπως αναφέρουν οι βουλευτές της Νέας Αριστεράς με ερώτησή τους στη Βουλή από τις 2 Σεπτεμβρίου: “από την πρώτη ανάθεση του πωλητηρίου του ανθοπωλείου της Βουλής το 2024 έως και την πρόσφατη εκμίσθωση των 27 πωλητηρίων, μεσολάβησαν 12 διαφορετικές διαγωνιστικές διαδικασίες, στις οποίες φέρεται να αναδείχθηκαν ανάδοχοι οι ίδιες εταιρείες, Space Hellas Α.Ε. και Radiant Technologies Α.Ε., ενώ δεν καταγράφεται συμμετοχή άλλων προσφερόντων.”
Η ΕφΣΥΝ στο ρεπορτάζ της παραθέτει επιπλέον στοιχεία: “Η εταιρεία Space Hellas του Σπύρου Μανωλόπουλου, μοναδική μέτοχος της Singular Logic που διεξάγει τις εκλογές, βασική μέτοχος της Radiant Technologies και από το 2019 έως και σήμερα ανάδοχος συνολικά 1.631 δημόσιων συμβάσεων και 737 απευθείας αναθέσεων, είναι αυτή που μαζί με τη Radiant θα διαχειρίζεται εφεξής τα 27 πωλητήρια”
Οι βουλευτές της Νέας Αριστεράς επισημαίνουν, ωστόσο, και τον πυρήνα του ζητήματος: “μέχρι σήμερα δεν έχουν δημοσιοποιηθεί με τρόπο που να επιτρέπει τον ουσιαστικό έλεγχο τα συνολικά έσοδα που παρήγαγαν τα συγκεκριμένα πωλητήρια, ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί εάν το προβλεπόμενο μίσθωμα, σε συνδυασμό με το ποσοστό επί των πωλήσεων, αποτελεί πράγματι την οικονομικά συμφερότερη επιλογή για το Δημόσιο.”
Η Δημοκρατία στο ρεπορτάζ της υποστηρίζει ότι κάθε προηγούμενη σύμβαση ενίσχυε τη θέση του σχήματος στον επόμενο διαγωνισμό: αποκτούσε σχετική εμπειρία, ενώ οι όροι εξακολουθούσαν να απαιτούν αυτή την εμπειρία.
Το ΠΑΣΟΚ έθεσε επίσης κοινοβουλευτικά το ζήτημα των διαδοχικών συμβάσεων και της πρόσβασης των εταιρειών σε δεδομένα για την επισκεψιμότητα και τις πωλήσεις.
Παλιοί δεσμοί αλλά και συγκρούσεις συμφερόντων
Επικεφαλής της Space Hellas είναι ο Σπύρος Μανωλόπουλος. Η «Ελληνικά Αναμνηστικά Α.Ε.» είναι η εταιρεία που συστάθηκε από το επιχειρηματικό σχήμα Space Hellas–Radiant Technologies για τη δραστηριότητα των πολιτιστικών προϊόντων και πωλητηρίων. Παλαιότερο ρεπορτάζ της δημοκρατίαςγια την πορεία της οικογένειας Μανωλόπουλου ανατρέχει στην εταιρεία που ίδρυσε ο πατέρας του, Δημήτρης Μανωλόπουλος, και υποστηρίζει ότι οι οικογένειες Μανωλόπουλου και Μητσοτάκη συνδέονται με παλιές φιλικές και οικονομικές σχέσεις. Το ίδιο δημοσίευμα αναφέρεται σε κοινοβουλευτική ερώτηση του 2014 για έργο ψηφιοποίησης του αρχείου του Ιδρύματος Κωνσταντίνος Κ. Μητσοτάκης από τη Space Hellas. Η δημοκρατία επανέφερε αυτούς τους δεσμούς στο ρεπορτάζ της για τα πωλητήρια.
Η υπόθεση έφτασε όμως και σε διαφορετικό πεδίο: την τεχνική υποστήριξη της μετάδοσης των εκλογικών αποτελεσμάτων.
Στις 21 Σεπτεμβρίου, ο ανεξάρτητος βουλευτής Μάριος Σαλμάς κατέθεσε επίκαιρη ερώτηση προς τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο. Θέτει ζήτημα πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων εάν ανατεθεί ξανά στη SingularLogic, εταιρεία του ομίλου Space Hellas, η πληροφορική υποστήριξη για τη συγκέντρωση, ασφαλή μετάδοση, επεξεργασία και δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων των επόμενων εθνικών εκλογών. Επικαλείται παράλληλα έργο του ΟΔΑΠ ύψους 22 εκατ. ευρώ, στο οποίο συμμετείχε η SingularLogic μαζί με άλλες εταιρείες, και άλλες συμβάσεις του ομίλου με το υπουργείο Πολιτισμού. Ρωτά τον υπουργό αν διαπιστώνει σύγκρουση συμφερόντων και αν αναζητεί εναλλακτική τεχνική λύση.
Τα ερωτήματα που μένουν ανοιχτά, ορθάνοιχτα
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού οφείλει να δημοσιοποιήσει
- τα έσοδα και τα έξοδα κάθε πωλητηρίου πριν από την εκμίσθωση,
- τις πλήρεις εκτιμήσεις
- και τις προβλέψεις εσόδων της σύμβασης.
Χωρίς αυτά τα στοιχεία δεν μπορεί να ελεγχθεί αν τα 50.600 ευρώ τον μήνα και το 2% των πωλήσεων συμφέρουν πραγματικά το Δημόσιο. Αλλιώς: η εικασία είναι πως δεν συμφέρει το Δημόσιο μια τόσο χαμηλή τιμή και η μη δημοσιοποίηση των στοιχείων αυτών είναι επιβαρυντική ως προς την επιβεβαίωσή της.
Πώς τεκμηριώθηκαν οι εκτιμήσεις της μισθωτικής αξίας, ιδίως όπου έλειπαν στοιχεία επισκεψιμότητας ή εμφανίζονται τόσο μεγάλες αποκλίσεις;
Γιατί χρειαζόταν ο μισθωτής των πωλητηρίων να έχει ήδη παραδώσει πληροφοριακό έργο άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ;
Περαιτέρω όμως, τίθεται κι ένα επιπλέον ερώτημα πολιτιστικής, επιμορφωτικής φύσης: ποιος θα ελέγχει πλέον ποια προϊόντα πωλούνται μέσα στα μνημεία και με ποιο κριτήριο επιλέγονται;
Τα μνημεία ανήκουν σε όλους. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει με στοιχεία γιατί η εμπορική αξιοποίησή τους, έπειτα και από δημόσιες επενδύσεις, παραδόθηκε με αυτούς τους όρους σε έναν και μόνο προσφέροντα.
Βασίλης Ρόγγας στην ΕΠΟΧΗ
