Μέσα σε κλίμα πολιτικής έντασης συνεχίζεται η προεκλογική περίοδος στο Μαρόκο ενόψει των εκλογών της 23ης Σεπτεμβρίου, από τις οποίες θα προκύψει η επόμενη κυβέρνηση και ο νέος πρωθυπουργός, που σύμφωνα με το μαροκινό Σύνταγμα διορίζεται από τον βασιλιά. Την ίδια στιγμή, σημαντικό μέρος της νεολαίας απορρίπτει την συμβατική πολιτική, τα κόμματα και τους αιρετούς αξιωματούχους, δημιουργεί έναν δικό του καινούριο λόγο, και μετατοπίζεται σε μορφές αδιαμεσολάβητης πολιτικής με οριζόντιες διαδικασίες και κινηματικές δράσεις. Η Ζαϊνάμπ Ελ Μπερνουσί, μαροκινή καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Παγκόσμιων Σπουδών στην Σάρτζα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, γνωστή για την έρευνά της σχετικά με την Αραβική Άνοιξη και την κατανόηση της πολιτικής χρήσης της έννοιας της αξιοπρέπειας σε διάφορα ζητήματα, και μία από τις σημαντικότερες προοδευτικές φωνές της νέας γενιάς των Αράβων μελετητών διεθνών σχέσεων, μιλάει στην «Εποχή» για τα επίδικα των εκλογών, την στάση της Gen Z, και την επόμενη ημέρα.
-Πως βλέπεις τα πράγματα πλησιάζοντας προς τις εκλογές;
-Στο μαροκινό πολιτικό τοπίο υπάρχει μεγάλη προσδοκία για την αλλαγή του πρωθυπουργού και των υπουργών του. Ο σημερινός πρωθυπουργός Αζίζ Αχανούς το κόμμα του (σημ: είναι το συντηρητικό, φιλοεπιχειρηματικό και φιλελεύθερο National Rally of Independents) και βασικοί υπουργοί ήταν γεράκια της οικονομίας και αυτό έχει δημιουργήσει δυσαρέσκεια. Από τις διαμαρτυρίες των δασκάλων και των γιατρών μέχρι την μίνι εξέγερση της Gen Z (σημ: αναφέρεται στις μεγάλες διαδηλώσεις της μαροκινής νεολαίας το φθινόπωρο του 2025, που διεκδίκησε περισσότερες δαπάνες για την υγεία και τη δημόσια εκπαίδευση, καλύτερους μισθούς, νέες θέσεις εργασίας και πάταξη της διαφθοράς, και άσκησε έντονη κριτική στην κυβέρνηση για τις υπέρογκες δαπάνες που κατευθύνονται σε μεγάλα αθλητικά γεγονότα, όπως το Μουντιάλ του 2030 και το Κύπελλο Εθνών Αφρικής, την ώρα που υποβαθμίζονται οι βασικές κοινωνικές δομές). Ωστόσο, το παλάτι υποστήριξε αυτήν την ηγεσία, επομένως μπορεί να υπάρξει μόνο μια επιφανειακή αλλαγή με τον νέο γραμματέα του κόμματος, ο οποίος είναι νεοφερμένος στην πολιτική σκηνή και μπορεί αυτό να φαίνεται σαν μια αξιοσημείωτη αλλαγή, αλλά και πάλι επιφανειακά. Μια άλλη πιθανότητα είναι να συμμετάσχουν περισσότεροι άνθρωποι στις εκλογές και να επαναφέρουν το μετριοπαθές ισλαμιστικό κόμμα PJD (σημ: εκφράζει κοινωνικό συντηρητισμό, μαροκινό εθνικισμό και λαϊκισμό), που είναι πιο αυτόνομο από το παλάτι και έχει εξυπηρετήσει καλύτερα τα απαραίτητα για τους πολίτες κοινωνικά προγράμματα.
-Μέσα σε ποιες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες γίνονται οι εκλογές;
-Η οικονομία βρίσκεται σε ανοδική πορεία με ανάπτυξη περίπου 4%, η οποία συνάδει με τις αναδυόμενες οικονομίες της αφρικανικής ηπείρου. Η μεταποίηση βρίσκεται σε άνοδο αλλά δεν απασχολεί σημαντικό αριθμό εργαζομένων, πράγμα που σημαίνει ότι η ανεργία των νέων εξακολουθεί να αποτελεί μείζον πρόβλημα στη χώρα. Κοινωνικά, το οικονομικό πλαίσιο σημαίνει μεγάλο αριθμό νέων που περιθωριοποιούνται από τη συμμετοχή στα κοινά, και επίσης έναν υψηλό αριθμό νέων που επιλέγουν την παράτυπη μετανάστευση, όπως συνέβη σε πρωτοφανή αριθμό με την «εισβολή» στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα.
-Ποια είναι τα σημαντικότερα ζητήματα που συζητούνται προεκλογικά στον δημόσιο διάλογο;
-Τα πιο σημαντικά ζητήματα που συζητιούνται μεταξύ των πολιτικών κομμάτων αφορούν τη ρύθμιση των τιμών. Για παράδειγμα, με τον πόλεμο στο Ιράν αποκαλύφθηκε ότι το κράτος δεν διατηρεί αποθέματα πετρελαίου για τον κόσμο και περίμενε ότι αυτό θα το έκαναν τα πρατήρια για να ελέγξουν τις τιμές, κάτι που ήταν μία παράλογη σκέψη. Επιπλέον, οι γιατροί του δημόσιου τομέα ωθούνται σε ιδιωτικά ιατρικά ιδρύματα με λιγότερη εργασιακή ασφάλεια και υψηλότερα κέρδη για τους επενδυτές, καθιστώντας τις ιατρικές θεραπείες πιο ακριβές για τους πολίτες.
-Πως βλέπουν οι νέοι άνθρωποι τις εκλογές; Και σε ποιο βαθμό τα πολιτικά κόμματα ακούν τη φωνή της Gen Ζ;
-Το κίνημα Gen Z έχει εξαπατηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις αρχές, καθώς πολλοί έχουν τιμωρηθεί αυστηρά, συμπεριλαμβανομένης της φυλάκισης. Υπάρχει φόβος αντιποίνων από τις αρχές μεταξύ των νέων εάν εμπλακούν πολιτικά. Ως εκ τούτου, αναμένεται ότι πολλοί δεν θα συμμετέχουν στις εκλογές, καθώς επίσης δεν εμπιστεύονται την πολιτική διαδικασία. Από όλα τα πολιτικά κόμματα, η Αριστερή Ομοσπονδία (σημ: εκλογική συμμαχία δύο αριστερών και δημοκρατικών κομμάτων) και το PJD ήταν τα πιο ενθαρρυντικά για τη νεολαία στα αιτήματά τους ως Gen Z. Κάποιοι έχουν επίσης στρατολογήσει αρκετούς νέους ως μέλη, και έχουν προγράμματα με περισσότερες κοινωνικές παροχές.
-Ποιες προοπτικές υπάρχουν για να ξεπεράσει το Μαρόκο αυτή την πολύπλευρη κρίση που αντιμετωπίζει;
-Υπάρχει πιθανότητα μεγαλύτερης πολιτικής αντίστασης στην επιθετική προσέγγιση του μαροκινού κράτους, εννοώντας τον επιθετικό καπιταλισμό που ευνοεί τους ξένους που έχουν μεγάλα κεφάλαια έναντι των πολιτών, εάν το PJD επιστρέψει στην εξουσία. Σε αντίθεση με την Αριστερή Ομοσπονδία που τείνει να ευνοείται από μια πιο αστική ελίτ, το PJD υιοθετεί ένα ισλαμιστικό σοσιαλιστικό πρόγραμμα που είναι εύκολα κατανοητό από τους μεγαλύτερους ψηφοφόρους, κυρίως επειδή το Ισλάμ είναι ένα πολιτισμικό στοιχείο στο Μαρόκο. Το PJD έχει επίσης περισσότερο μια προσέγγιση αλληλεγγύης στον παγκόσμιο Νότο, που μπορεί να είναι χρήσιμη σε αυτούς τους καιρούς αναδιάταξης της παγκόσμιας τάξης.
