Το κύμα απειλητικών μηνυμάτων, τα οποία μέχρι στιγμής έχουν αποδειχθεί ψευδή, έχει προκαλέσει εκτροπές πτήσεων, εκκενώσεις και αναστάτωση σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Οι αντιδράσεις διαφέρουν από κράτος σε κράτος, ενώ δεν έχει εξακριβωθεί ποιος βρίσκεται πίσω από τα μηνύματα.
Περισσότερες από 50 πτήσεις, χιλιάδες σχολεία, τηλεοπτικοί σταθμοί και τουλάχιστον ένα κρουαζιερόπλοιο έχουν βρεθεί στο επίκεντρο απειλών για εκρηκτικούς μηχανισμούς σε ευρωπαϊκές χώρες. Οι περισσότερες απειλές διακινήθηκαν με ηλεκτρονικά μηνύματα και μέχρι τώρα όλες έχουν αποδειχθεί ψευδείς.
Η διαχείριση των περιστατικών διαφέρει ανά χώρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις πτήσεις άλλαξαν προορισμό, ενώ η Ουγγαρία και η Γαλλία απογείωσαν μαχητικά για να συνοδεύσουν αεροσκάφη που είχαν δεχθεί απειλές. Η διαφορετική αντιμετώπιση έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση για κοινές διαδικασίες και ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών στην Ευρώπη.
Εκκλήσεις για συντονισμό
Ο διευθύνων σύμβουλος της Wizz Air, Γιόζεφ Βαράντι, ζήτησε εναρμόνιση των μέτρων ασφαλείας και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο δημιουργίας κεντρικού ευρωπαϊκού φορέα για τέτοιου είδους περιστατικά. Όπως είπε, συναντήθηκε πρόσφατα με αξιωματούχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για να προωθήσει καλύτερο συντονισμό. Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι η ασφάλεια συνδέεται με την εθνική κυριαρχία και ότι τα κράτη μπορεί να είναι απρόθυμα να μεταβιβάσουν σχετικές αρμοδιότητες.
Ο Γκρεγκουάρ Ρος, διευθυντής των προγραμμάτων Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας στο Chatham House, υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να χρησιμοποιούν διαφορετικά εργαλεία και πρότυπα. Ως πρώτο βήμα πρότεινε κοινά κριτήρια αξιολόγησης των απειλών, με βάση διασταυρωμένες πληροφορίες και τα χαρακτηριστικά κάθε περιστατικού. Κατά τον ίδιο, η Europol, οι αστυνομικές αρχές και οι υπηρεσίες πολιτικής αεροπορίας χρειάζεται να ανταλλάσσουν και να συγκρίνουν τεχνικά δεδομένα.
Η επιλογή των αρχών έχει άμεσες συνέπειες στη λειτουργία υπηρεσιών και στην καθημερινότητα. Ένα μήνυμα μπορεί να προκαλέσει κινητοποίηση δυνάμεων ασφαλείας, εκτροπή αεροσκάφους ή εκκένωση δημόσιου κτιρίου, με επιβάρυνση των δημόσιων πόρων και αναστάτωση για πολίτες και εργαζομένους.
Σχολεία και αεροδρόμια στο επίκεντρο
Στην Ιταλία, περίπου 6.300 σχολεία έλαβαν απειλές την Τετάρτη και άλλα 3.778 την Πέμπτη. Εκατοντάδες σχολικές μονάδες εκκενώθηκαν, ενώ άλλες συνέχισαν τη λειτουργία τους. Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι κάλεσε τους γονείς να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους και πρότεινε νέα πρωτόκολλα, ώστε η εκκένωση να μην αποφασίζεται μόνο βάσει μαζικού μηνύματος, χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την απειλή.
Απειλητικά μηνύματα έλαβαν επίσης σχολεία στη Σκωτία, τη Βόρεια Ιρλανδία και τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας. Η αστυνομία εκτίμησε ότι πιθανότατα επρόκειτο για φάρσες και οι εγκαταστάσεις δεν εκκενώθηκαν. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα αεροδρόμια Χίθροου και Μπέρμιγχαμ παρέμειναν σε λειτουργία, αφού οι αρμόδιες αρχές έκριναν τις απειλές μη αξιόπιστες, σύμφωνα με τον Ρος. Ο ίδιος προειδοποίησε ότι οι εκκενώσεις μπορούν να εντείνουν τον φόβο.
Άγνωστη η προέλευση των μηνυμάτων
Η χρήση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου δυσχεραίνει τον εντοπισμό των υπευθύνων. Ορισμένα μηνύματα έφεραν την υπογραφή της ρωσικής υπερεθνικιστικής ομάδας «Male State», όμως οι αρχές εξετάζουν αν οι αναφορές αυτές είναι παραπλανητικές. Οι εταιρείες κυβερνοασφάλειας Proofpoint και Abnormal Security διαπίστωσαν ότι πολλά μηνύματα στάλθηκαν από νόμιμους λογαριασμούς που είχαν παραβιαστεί από άγνωστα πρόσωπα.
Δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής επαρκή στοιχεία που να συνδέουν τη Ρωσία με το κύμα απειλών, ενώ παραμένει άγνωστο αν όλα τα περιστατικά έχουν κοινή προέλευση. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε προσοχή στην απόδοση ευθύνης, σημειώνοντας ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν. Ο Ρος επίσης προειδοποίησε ότι η σύνδεση κάθε απειλής με τη Μόσχα χωρίς αποδείξεις μπορεί να ενθαρρύνει άλλους πιθανούς δράστες.
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, το ζητούμενο είναι να αξιολογούν κάθε περιστατικό με σοβαρότητα, χωρίς ένα ανώνυμο μήνυμα να οδηγεί αυτομάτως σε διακοπή λειτουργίας. Η ανταλλαγή πληροφοριών και κοινά κριτήρια εκτίμησης κινδύνου προβάλλουν ως προτάσεις για πιο συντονισμένη αντιμετώπιση, καθώς τα περιστατικά εκτείνονται πέρα από τα εθνικά σύνορα.
