Στοιχεία του Armed Conflict Location & Event Data, που παρουσίασε ο European Correspondent, καταγράφουν χρήση δακρυγόνων σε 1.520 διαδηλώσεις στην Ευρώπη την περίοδο 2020-2026. Πάνω από τις μισές σημειώθηκαν στη Γαλλία, ενώ η χρήση τους απαγορεύεται ως μέθοδος πολέμου αλλά επιτρέπεται στο πλαίσιο της αστυνόμευσης.
Οι κινητοποιήσεις σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Αλβανία και η Ιταλία, με επίκεντρο τη Γαλλία, συνοδεύτηκαν τις τελευταίες εβδομάδες από αστυνομικές επιχειρήσεις και επεισόδια. Διαδηλώσεις κατά της λιτότητας και του πληθωρισμού βρέθηκαν αντιμέτωπες με δυνάμεις επιβολής του νόμου, ενώ η χρήση δακρυγόνων καταγράφεται σε μεγάλο αριθμό κινητοποιήσεων στην Ευρώπη.
Η εξαίρεση για την αστυνόμευση
Τα δακρυγόνα αναπτύχθηκαν από Γάλλους χημικούς πριν από περίπου έναν αιώνα. Μία από τις πρώτες καταγεγραμμένες χρήσεις τους από αστυνομία εναντίον διαδηλωτών έγινε στη Γαλλία το 1913. Τον επόμενο χρόνο χρησιμοποιήθηκαν και στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πριν η αστυνομία στη Γαλλία και σε άλλα κράτη τα εντάξει ξανά στην αντιμετώπιση διαδηλώσεων.
Το 1992 απαγορεύτηκε ευρέως η χρήση τους ως «μέθοδος πολέμου» βάσει διεθνούς συνθήκης, με εξαίρεση την αξιοποίησή τους από την αστυνομία για την επιβολή του νόμου. Ο φόβος στο πεδίο της μάχης είναι ότι η χρήση ενός μη θανατηφόρου χημικού παράγοντα μπορεί να εκληφθεί ως επίθεση με θανατηφόρα αέρια και να οδηγήσει σε κλιμάκωση.
Παρά την κοινή ονομασία τους, τα δακρυγόνα δεν είναι συνήθως αέριο. Τα κάνιστρα περιέχουν ερεθιστικές ουσίες σε σκόνη ή υγρή μορφή, οι οποίες διαχέονται στον αέρα, συχνά ως λεπτό εκνέφωμα. Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης Anna Feigenbaum, που έχει μελετήσει την ιστορία τους, σημειώνει ότι οι ουσίες αυτές επηρεάζουν ταυτόχρονα πολλές αισθήσεις.
Παραγωγή, εξαγωγές και δαπάνες
Η χρήση δακρυγόνων έχει και εμπορική διάσταση. Ευρωπαϊκά προϊόντα εξακολουθούν να εξάγονται σε χώρες που υπήρξαν αποικίες ευρωπαϊκών κρατών. Η Γαλλία, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, συνεχίζει να πουλά ή να δωρίζει δακρυγόνα στον Λίβανο και τη Σενεγάλη. Η γαλλική εταιρεία Alsetex, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς της χώρας, δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό των εξαγωγών της.
Έκθεση για την αγορά το 2026 αποτιμά την παγκόσμια αγορά δακρυγόνων σε 1,45 δισ. δολάρια και προβλέπει ότι θα φτάσει τα 1,87 δισ. έως το 2030. Οι μεγαλύτεροι παραγωγοί εδρεύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βραζιλία, τη Νότια Κορέα και την Κίνα, ενώ η Γαλλία συγκαταλέγεται στους βασικούς ευρωπαϊκούς παραγωγούς.
Στη Γαλλία, οι παραγγελίες του υπουργείου Εσωτερικών για χειροβομβίδες δακρυγόνων ανήλθαν σε έως 17 εκατ. ευρώ το 2018 και έφτασαν τα 78 εκατ. ευρώ το 2023, σύμφωνα με το γαλλικό μέσο Politis. Η αύξηση ακολούθησε τις διαδηλώσεις κατά της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης και τις συγκρούσεις με περιβαλλοντικούς ακτιβιστές στο Σεντ-Σολίν, το 2023.
Κίνδυνοι για την υγεία
Τα κάνιστρα μπορεί να προκαλέσουν τραυματισμούς όταν εκτοξεύονται ή όταν εκρήγνυνται. Στη Γαλλία, 15χρονος μαθητής έχασε το χέρι του όταν εξερράγη κάνιστρο δακρυγόνου που επιχείρησε να σηκώσει. Η έκθεση στις ερεθιστικές ουσίες μπορεί επίσης να προκαλέσει εγκαύματα στο δέρμα, ερεθισμό στα μάτια, δύσπνοια και ναυτία.
Το CDC προειδοποιεί ότι η έκθεση μπορεί να γίνει απειλητική για τη ζωή ανθρώπων με προϋπάρχοντα νοσήματα όπως άσθμα, ΧΑΠ ή αλλεργίες. Η κοντινή έκθεση και η επαφή με φακούς επαφής ενδέχεται να παγιδεύσουν τις ουσίες και να προκαλέσουν σοβαρή βλάβη στην όραση. Αναφέρονται ακόμη κίνδυνοι για την αρτηριακή πίεση και την καρδιακή λειτουργία. Η συχνή έκθεση ενδέχεται να συνδέεται με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα, βλάβες στην όραση ή την ακοή και επιπτώσεις στην αναπαραγωγική υγεία.
Σε ανακοίνωσή της για τα επεισόδια στο Σεντ-Σολίν, η επιτροπή ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Γαλλίας κατέγραψε ότι η αστυνομία εκτόξευσε 5.015 χειροβομβίδες δακρυγόνων μέσα σε δύο ώρες. Η Feigenbaum περιγράφει ως αιτιολόγηση των αρχών την ανάγκη διατήρησης της τάξης, επισημαίνοντας ότι στην πράξη η χρήση των ουσιών δεν εξελίσσεται πάντοτε με τον τρόπο που αναμένεται.
