Προσχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει σταδιακή συμμετοχή υποψήφιων προς ένταξη χωρών στην ενιαία αγορά και σε ευρωπαϊκά προγράμματα, με όρους την εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ και τη συνεργασία σε ζητήματα ασφάλειας.
Σταδιακά οικονομικά οφέλη για χώρες που βρίσκονται σε πορεία ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πριν από την ολοκλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, προτείνει προσχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η πρόσβαση στην ενιαία αγορά, στην έρευνα και σε άλλους τομείς συνεργασίας θα εξαρτάται από την ευθυγράμμιση των υποψηφίων με τους ευρωπαϊκούς κανόνες και από τη στάση τους σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας.
Η Επιτροπή εξετάζει να συνδέσει την έκταση της συμμετοχής με την αποδεδειγμένη ικανότητα κάθε χώρας να εφαρμόζει τους κανόνες της Ένωσης. Στους τομείς που αναφέρονται περιλαμβάνονται η έρευνα και η καινοτομία, η βιομηχανική συνεργασία και η πρόσβαση στην αγορά. Το σχέδιο αναφέρει επίσης ότι η στενότερη οικονομική σύνδεση θα μπορούσε να ενισχύσει τις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας και να περιορίσει στρατηγικές εξαρτήσεις.
Τέσσερις χώρες με οδικούς χάρτες
Η Ουκρανία, η Μολδαβία, η Αλβανία και το Μαυροβούνιο προβλέπεται να λάβουν οδικούς χάρτες για την επιτάχυνση της ενταξιακής τους πορείας. Για άλλες υποψήφιες χώρες, όπως η Βόρεια Μακεδονία, το Κόσοβο, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Σερβία και η Τουρκία, το προσχέδιο δεν περιγράφει αντίστοιχη ταχύτερη διαδρομή.
Η συμμετοχή σε ευαίσθητους κλάδους θα συνδέεται με συνεργασία στον έλεγχο επενδύσεων και εξαγωγών, στην εφαρμογή κυρώσεων και στην προστασία τεχνολογιών. Μεταξύ των πεδίων που εξετάζονται είναι οι ημιαγωγοί, οι κβαντικές τεχνολογίες, η βιοτεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και το διάστημα. Αν δεν τηρούνται οι όροι, η πρόσβαση θα μπορεί να περιορίζεται, να αναστέλλεται ή να ανακαλείται.
Ο πρωθυπουργός του Κοσόβου, Άλμπιν Κούρτι, έχει υποστηρίξει ότι η σταδιακή ενσωμάτωση πρέπει να οδηγεί στην πλήρη ένταξη και να μην την υποκαθιστά. Δήλωσε επίσης ότι η χώρα του επιδιώκει μεγαλύτερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, σε χρηματοδότηση και σε κοινά προγράμματα.
Μεταρρυθμίσεις και αλλαγές στη λήψη αποφάσεων
Το προσχέδιο διατηρεί ως τελικό στόχο την πλήρη ένταξη, σημειώνοντας ότι αυτή απαιτεί αξιολόγηση της προόδου και διαρκείς μεταρρυθμίσεις. Προτείνει, παράλληλα, παρακολούθηση και εφαρμογή των κανόνων που θα συνεχίζονται και μετά την ένταξη, ώστε να αντιμετωπίζεται ενδεχόμενη οπισθοδρόμηση στη δημοκρατία ή στο κράτος δικαίου.
Η αξιολόγηση εξετάζει επίσης τρόπους ώστε η Ένωση να λειτουργεί με περισσότερα μέλη και να περιοριστούν καθυστερήσεις που προκαλεί η απαίτηση ομοφωνίας. Μία από τις επιλογές είναι να επεκταθούν οι αποφάσεις που λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία, αξιοποιώντας δυνατότητες που ήδη προβλέπονται στις Συνθήκες. Οι λεγόμενες μεταβατικές ρήτρες θα μπορούσαν, μεταξύ άλλων, να διευκολύνουν αποφάσεις για κυρώσεις και μη στρατιωτικές αποστολές, αλλά η ενεργοποίησή τους απαιτεί ομόφωνη συμφωνία των κρατών-μελών.
Η αξιολόγηση αναμένεται να παρουσιαστεί σε αξιωματούχους της ΕΕ στις 6 Οκτωβρίου. Οι ηγέτες των κρατών-μελών θα συζητήσουν τη διεύρυνση και τα οφέλη που θα μπορούσαν να προσφερθούν στις υποψήφιες χώρες σε σύνοδο στις Βρυξέλλες, στις 15 και 16 Οκτωβρίου.
