Η πρώτη προβολή των Ipsos/CeSID δίνει στη «Φοιτητική Λίστα» 138 έδρες, έναντι 104 για τον συνασπισμό του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Τα επίσημα αποτελέσματα της RIK αναμένονται, ενώ ο Σέρβος πρόεδρος παραδέχθηκε την ήττα του.
Η «Φοιτητική Λίστα», που προέκυψε από το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας στη Σερβία, εμφανίζεται να κερδίζει τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 2026. Σύμφωνα με την πρώτη προβολή των Ipsos/CeSID, την οποία μετέδωσε το N1, συγκεντρώνει περίπου 52% και εξασφαλίζει 138 από τις 250 έδρες. Ο συνασπισμός του Αλεξάνταρ Βούτσιτς καταγράφεται στο 39,3% και στις 104 έδρες.
Ο Βούτσιτς αναγνώρισε την ήττα του το βράδυ της ψηφοφορίας, δηλώνοντας ότι η «Φοιτητική Λίστα» θα έχει καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η εκλογική επιτροπή της Σερβίας, RIK, αναμενόταν να οριστικοποιήσει τα αποτελέσματα.
Από την τραγωδία στο Νόβι Σαντ στις καταλήψεις
Η αφετηρία του κινήματος ήταν η κατάρρευση του τσιμεντένιου στεγάστρου στον πρόσφατα ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, την 1η Νοεμβρίου 2024. Δεκαέξι άνθρωποι σκοτώθηκαν. Μεγάλο μέρος της σερβικής κοινωνίας αντιμετώπισε την τραγωδία ως ένδειξη διαφθοράς και κρατικής αμέλειας, ενώ επικριτές της κυβέρνησης συνέδεσαν τις εργασίες ανακαίνισης με αδιαφανείς δημόσιες συμβάσεις.
Στις 22 Νοεμβρίου, φοιτητές της Σχολής Δραματικών Τεχνών στο Βελιγράδι κατέλαβαν τη σχολή μετά από επίθεση που δέχθηκαν ενώ συμμετείχαν σε σιωπηλή διαμαρτυρία για τα θύματα. Στη συνέχεια, οι καταλήψεις επεκτάθηκαν σε πανεπιστήμια σε όλη τη χώρα.
Οι φοιτητές οργάνωναν τις κατειλημμένες σχολές μέσω ανοιχτών συνελεύσεων, γνωστών ως «plenums», όπου οι συμμετέχοντες μπορούσαν να συζητούν και να ψηφίζουν. Σύμφωνα με το Reuters, και οι δημόσιοι εκπρόσωποι του κινήματος εναλλάσσονταν, ώστε να μην αναδειχθεί ένα μόνιμο κεντρικό πρόσωπο.
Οι αρχικές διεκδικήσεις περιλάμβαναν τη δημοσιοποίηση των εγγράφων για την ανακατασκευή του σταθμού, τον εντοπισμό και τη δίωξη όσων επιτέθηκαν σε διαδηλωτές, την απόσυρση κατηγοριών εις βάρος συλληφθέντων και αύξηση κατά 20% της χρηματοδότησης της ανώτατης εκπαίδευσης. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι είχε ικανοποιήσει τα αιτήματα, ενώ οι φοιτητές διαφώνησαν.
Ένα κίνημα με ευρύτερη συμμετοχή
Κατά τη διάρκεια του 2025, στις κινητοποιήσεις προσχώρησαν, μεταξύ άλλων, αγρότες, ηθοποιοί, καθηγητές, δικαστικοί και πολίτες από διαφορετικούς κοινωνικούς και πολιτικούς χώρους. Στις 15 Μαρτίου πραγματοποιήθηκε στο Βελιγράδι μεγάλη αντικυβερνητική διαδήλωση. Η Archive of Public Gatherings εκτίμησε τη συμμετοχή σε 275.000 έως 325.000 ανθρώπους, ενώ το υπουργείο Εσωτερικών έδωσε χαμηλότερη εκτίμηση, περίπου 107.000. Τον Ιανουάριο του 2025 είχε παραιτηθεί ο τότε πρωθυπουργός, δηλώνοντας ότι στόχος ήταν η αποκλιμάκωση της έντασης.
Οι φοιτητές ζήτησαν πρόωρες εκλογές τον Μάιο του 2025 και αργότερα παρουσίασαν τους κανόνες για τη συγκρότηση του ψηφοδελτίου τους. Επέλεξαν να μην είναι οι ίδιοι υποψήφιοι, αλλά να αναζητήσουν πρόσωπα από διαφορετικούς επαγγελματικούς χώρους. Η λίστα των 250 περιλαμβάνει καθηγητές, γιατρούς, καλλιτέχνες, αγρότες και οικονομολόγους.
Πρώτος στο ψηφοδέλτιο ήταν ο καρδιολόγος από το Νόβι Σαντ Ίλια Σρντάνοβιτς. Η θέση του αυτή δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα αναλάβει την πρωθυπουργία. Μεταξύ των υποψηφίων περιλαμβάνονται επίσης ο πρώην διεθνής μπασκετμπολίστας Ντέγιαν Μποντίρογκα, ο ηθοποιός Τίχομιρ Στάνιτς, ο τραγουδιστής της όπερας Νίκολα Μίκιτς και ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας Ντέγιαν Σόσκιτς. Δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα υποψήφιος πρωθυπουργός.
Οι θέσεις και τα επόμενα βήματα
Το πρόγραμμα της «Φοιτητικής Λίστας» περιλαμβάνει 11 σημεία με έμφαση στην καταπολέμηση της διαφθοράς και στη λειτουργία των θεσμών. Μεταξύ των προτάσεων είναι η δημιουργία ειδικής αστυνομικής μονάδας για υποθέσεις διαφθοράς, αλλαγές στο υπουργείο Εσωτερικών, ο τερματισμός της τοποθέτησης κομματικών στελεχών στις διοικήσεις δημόσιων επιχειρήσεων και η απεξάρτηση της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης από πολιτική επιρροή.
Στις προγραμματικές θέσεις περιλαμβάνονται ακόμη αυστηρότεροι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις, ανεξάρτητος έλεγχος μεγάλων έργων, καλύτερη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης και της υγείας, στήριξη των αγροτών, αύξηση του κατώτατου μισθού και διακοπή του σχεδίου εξόρυξης λιθίου στο Jadar. Το Reuters έχει επισημάνει ότι το κίνημα έχει παρουσιάσει λιγότερες λεπτομέρειες για τη μελλοντική σχέση της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για το Κόσοβο, το μνημόνιο της λίστας το χαρακτηρίζει «αναπαλλοτρίωτο και αναπόσπαστο μέρος» της Σερβίας, σύμφωνα με την υποψήφια Μιλένα Πέτροβιτς. Το κίνημα έχει δηλώσει στο Vreme ότι το σύνθημα «Το Κόσοβο είναι Σερβία» δεν θα αποτελέσει βασικό προεκλογικό μήνυμα και ότι ζητήματα τέτοιας σημασίας δεν πρέπει να αποφασίζονται πίσω από κλειστές πόρτες. Ο υποψήφιος Γιουγκοσλάβ Γκάσιτς έχει υποστηρίξει ότι μια νέα κυβέρνηση θα πρέπει να εξετάσει τις συμφωνίες μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας και να διατηρήσει τους σερβικούς θεσμούς στο Κόσοβο.
Ο Βούτσιτς είχε χαρακτηρίσει επανειλημμένα τις κινητοποιήσεις απόπειρα «έγχρωμης επανάστασης» οργανωμένης από το εξωτερικό. Το Reuters έχει καταγράψει επίσης κατηγορίες του για χρηματοδότηση του κινήματος από παράγοντες στην Κροατία και το Μαυροβούνιο. Οι φοιτητές απέρριψαν τους ισχυρισμούς περί ξένης οργάνωσης ή χρηματοδότησης.
Μετά την ανακοίνωση της ήττας του, υποστηρικτές της «Φοιτητικής Λίστας» κατέβασαν τους φράχτες γύρω από το Ćaciland, τον φιλοκυβερνητικό καταυλισμό στο Pioneers Park, μπροστά από το σερβικό κοινοβούλιο. Η επόμενη πρόκληση για το κίνημα είναι να μεταφέρει τις διεκδικήσεις του από τις συνελεύσεις και τις κινητοποιήσεις στη διακυβέρνηση, ενώ παραμένουν ανοιχτά τόσο το ζήτημα της πρωθυπουργίας όσο και οι επίσημοι εκλογικοί αριθμοί.
