Η γιγάντια χελώνα επέστρεψε στα Γκαλαπάγκος έπειτα από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες στον ζωολογικό κήπο του Σαν Ντιέγκο και συνέβαλε σημαντικά στην ανασύσταση του πληθυσμού της Εσπανιόλα.
Περίπου 800 νεοσσούς απέκτησε ο Ντιέγκο κατά τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα αναπαραγωγής της γιγάντιας χελώνας Chelonoidis hoodensis. Η συνεισφορά του ήταν σημαντική, αλλά η ανάκαμψη του πληθυσμού στην Εσπανιόλα των Γκαλαπάγκος προήλθε από μια ευρύτερη προσπάθεια διατήρησης.
Ο Ντιέγκο είχε συλλεχθεί από την Εσπανιόλα στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και έζησε σχεδόν 40 χρόνια στον ζωολογικό κήπο του Σαν Ντιέγκο. Το 1977 μεταφέρθηκε σε εγκατάσταση αναπαραγωγής στο νησί Σάντα Κρουζ, όπου συμμετείχε στην προσπάθεια ενίσχυσης του πληθυσμού.
Σύμφωνα με τα αρχεία της San Diego Zoo Wildlife Alliance, ο Ντιέγκο έγινε πατέρας περίπου 800 νεοσσών. Η Galápagos Conservancy υπολογίζει ότι συνέβαλε περίπου στο 40% των χελωνών που εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία και αργότερα απελευθερώθηκαν στην Εσπανιόλα.
Μια προσπάθεια με βάση 15 χελώνες
Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, οι οικολόγοι είχαν εντοπίσει στο νησί μόλις 15 επιζώσες χελώνες, 12 θηλυκές και τρία αρσενικά. Το κυνήγι και η καταστροφή της αυτοφυούς βλάστησης από εισαγόμενες κατσίκες είχαν επιβαρύνει τον πληθυσμό και τον βιότοπό του. Οι χελώνες μεταφέρθηκαν σε ελεγχόμενη εγκατάσταση αναπαραγωγής, ώστε να αποτραπεί η εξαφάνιση του είδους.
Η συμβολή των αρσενικών δεν ήταν ίδια. Γενετική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2004 στο Proceedings of the Royal Society B εξέτασε 134 χελώνες από την Εσπανιόλα και απέδωσε την καταγωγή σχεδόν όλων. Ο Ντιέγκο, καταγεγραμμένος ως E15, συνέβαλε σε μεγάλο ποσοστό των απογόνων, όπως και το αρσενικό E5, ενώ η συμβολή του E3 ήταν μικρότερη.
Μελέτη του 2013 στο Evolutionary Applications κατέγραψε αύξηση του εκτιμώμενου αναπαραγωγικά ενεργού πληθυσμού από 5,5 το 1994 σε 7,6 το 2003 και 7,9 το 2007. Η γενετική ποικιλομορφία εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση, καθώς ο σημερινός πληθυσμός προέρχεται από τα 15 αρχικά ζώα.
Αποκατάσταση του βιότοπου και επιστροφή
Παράλληλα με την αναπαραγωγή, οι αρχές εξάλειψαν τις άγριες κατσίκες από την Εσπανιόλα το 1978. Έτσι, η αυτοφυής βλάστηση και οι κάκτοι του γένους Opuntia μπόρεσαν να ανακάμψουν, δημιουργώντας προϋποθέσεις για την επιβίωση των χελωνών που απελευθερώνονταν.
Τα στοιχεία από τις χελώνες που εξετάστηκαν δείχνουν ότι η αναπαραγωγή στη φύση ξεκίνησε σταδιακά. Το 1994 καμία από τις 134 χελώνες του δείγματος δεν είχε εκκολαφθεί στην Εσπανιόλα. Το ποσοστό των χελωνών που είχαν γεννηθεί στο νησί έφτασε το 2,6% το 2003 και σχεδόν το 24% το 2007.
Στις 15 Ιουνίου 2020, η Διεύθυνση του Εθνικού Πάρκου Γκαλαπάγκος και η Galápagos Conservancy ανακοίνωσαν την ολοκλήρωση του προγράμματος αναπαραγωγής. Ο Ντιέγκο και οι άλλες 14 χελώνες που αποτέλεσαν τη βάση του πληθυσμού τέθηκαν σε καραντίνα, εξετάστηκαν και εξοπλίστηκαν με μικροτσίπ πριν επιστρέψουν στην περιοχή Las Tunas της Εσπανιόλα.
Οι 15 χελώνες επέστρεψαν στο φυσικό τους περιβάλλον με πομπούς GPS και παρακολουθούνται με κάμερες πεδίου που ενεργοποιούνται με την κίνηση. Στην Εσπανιόλα ζουν πλέον περισσότερες από 2.300 χελώνες που προέρχονται από τον αρχικό πληθυσμό.
