Από τις διαμαρτυρίες για τη στέγη και τη διαφθορά έως τις κινητοποιήσεις για τη Γάζα, πολιτικοί επιστήμονες εντοπίζουν κοινές αιτίες και αυξημένη συμμετοχή νέων, χωρίς να θεωρούν ότι τα κινήματα έχουν παντού την ίδια μορφή.
Κινητοποιήσεις με διαφορετικές αφετηρίες και αιτήματα καταγράφονται σε ευρωπαϊκές χώρες, ενώ αντίστοιχες διαμαρτυρίες εμφανίζονται και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Τρεις πολιτικοί επιστήμονες που εξετάζουν τις εξελίξεις εντοπίζουν ως κοινά σημεία την πίεση από το κόστος ζωής, τις κοινωνικές ανισότητες και τη δυσαρέσκεια για τη λειτουργία των θεσμών. Σημειώνουν, παράλληλα, την ενεργή παρουσία νέων, χωρίς να περιγράφουν το κύμα διαμαρτυρίας ως αποκλειστικά νεανικό.
Κοινές πιέσεις, διαφορετικές διεκδικήσεις
Η Λουκία Κοτρωνάκη, επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, χαρακτηρίζει σπάνια την έκταση και τη διεθνή διάδοση των κινητοποιήσεων. Κατά την ίδια, οι διαμαρτυρίες συνδέονται με ευρύτερη αμφισβήτηση των κοινωνικών και πολιτικών όρων που επηρεάζουν την καθημερινότητα.
Ως ένα από τα ηθικά εναύσματα του κύκλου κινητοποιήσεων, η Κοτρωνάκη αναφέρει την αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους, τις αντιπολεμικές διαμαρτυρίες και την αντίθεση στον πόλεμο στη Γάζα. Εκτιμά ότι αυτές οι δράσεις συνέβαλαν στη διαμόρφωση κλίματος αμφισβήτησης, πριν οι διεκδικήσεις πάρουν διαφορετική μορφή σε κάθε χώρα.
Στην Αλβανία, σύμφωνα με την ίδια, οι αντιδράσεις για την εγκατάσταση resort συνένωσαν κατοίκους, τοπικές πρωτοβουλίες, περιβαλλοντικές οργανώσεις και φοιτητές. Στη Σερβία, το δυστύχημα στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ και οι θάνατοι που προκάλεσε λειτούργησαν ως αφορμή για την πολιτικοποίηση νέων ανθρώπων.
Η Κοτρωνάκη συνδέει τις ευρωπαϊκές κινητοποιήσεις και με την επιβάρυνση της καθημερινής ζωής. Όπως υποστηρίζει, το κόστος επιβίωσης αποτελεί κοινό σημείο αναφοράς, ενώ η κοινωνική δυσπραγία συναντά αιτήματα για δημοκρατία και αντιμετώπιση της διαφθοράς.
Στέγη, εργασία και πολιτική συμμετοχή
Η Δανάη Κολτσίδα, πολιτική επιστήμονας και σύμβουλος του δικτύου transform! europe., περιγράφει μια διεύρυνση του υλικού και πολιτικού αποκλεισμού. Κατά την ανάλυσή της, η ανισότητα, η κρίση του κόστους ζωής, η γεωπολιτική αστάθεια και η περιθωριοποίηση κοινωνικών ομάδων συνθέτουν το υπόβαθρο των διαμαρτυριών.
Η Κολτσίδα αναφέρει ως παραδείγματα τους αγώνες για τη στέγη στην Ισπανία, τις μαθητικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία, τις διαμαρτυρίες κατά της διαφθοράς στην Αλβανία και στη Σερβία, καθώς και τις αντιφασιστικές κινητοποιήσεις στη Γερμανία. Στην Ιταλία, σημειώνει τις διαδηλώσεις συνδικάτων και την άρνηση εργαζομένων σε λιμάνια να συμμετέχουν, όπως λέει, σε αλυσίδα που συνδέεται με τον πόλεμο στη Γάζα. Εκτιμά ότι, παρά τις διαφορετικές αφετηρίες, τα κινήματα αντιδρούν σε οικονομικό και πολιτικό αποκλεισμό.
Για την Κολτσίδα, η οργάνωση των κοινωνικών δεσμών και η σύνδεση των αιτημάτων για εργασία, παιδεία και στέγη με ζητήματα δημοκρατίας και δικαιωμάτων μπορούν να περιορίσουν την επιρροή της ακροδεξιάς. Αναφέρει επίσης ότι η στάση της απέναντι σε κοινωνικά αιτήματα δεν είναι ενιαία: ως παράδειγμα επικαλείται την καταψήφιση από την ακροδεξιά στην Ισπανία κυβερνητικής πρότασης για τα δικαιώματα των ενοικιαστών.
Η θεσμική διαδρομή στη Σερβία
Ο Αντώνης Γαλανόπουλος, πολιτικός επιστήμονας και project coordinator του Ινστιτούτου Eteron, ξεχωρίζει την οργανωτική πορεία των φοιτητών στη Σερβία. Όπως εξηγεί, οι φοιτητικοί σύλλογοι συνέβαλαν στη συνεχή οργάνωση των κινητοποιήσεων, μέσα από συνελεύσεις, καταλήψεις και επαναλαμβανόμενες δράσεις.
Ο Γαλανόπουλος σημειώνει ότι η φοιτητική λίστα επιδίωξε να μεταφέρει τα αιτήματα στον θεσμικό και πολιτικό χώρο, καθώς οι συμμετέχοντες έκριναν ότι οι υπάρχουσες πολιτικές δυνάμεις δεν μπορούσαν να τα εκπροσωπήσουν. Στα αιτήματα περιλαμβάνονταν η διαφάνεια, η λογοδοσία, ο έλεγχος των δημόσιων συμβάσεων και η ελευθερία του Τύπου. Για την επιλογή υποψηφίων, σύμφωνα με τον ίδιο, οι φοιτητές αξιοποίησαν τις συνελεύσεις τους και επέλεξαν πρόσωπα χωρίς ενεργή προηγούμενη πολιτική δράση.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι δεν έχουν αποσαφηνιστεί ακόμη τα πολιτικά πρόσωπα που θα εκφράσουν την επιτυχία της λίστας ούτε οι θέσεις της σε όλα τα πεδία πολιτικής. Ως εκ τούτου, αναφέρει ότι μένει να φανεί πώς θα διαμορφωθεί η κυβερνητική πλατφόρμα και η λειτουργία της κυβέρνησης.
Οι κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί
Η Κολτσίδα υπογραμμίζει ότι στις κινητοποιήσεις συμμετέχουν, πέρα από μαθητές και φοιτητές, και συνδικάτα. Κατά την εκτίμησή της, οι εθνικές κυβερνήσεις αποτελούν τον πρώτο αποδέκτη των αιτημάτων και σε ορισμένες περιπτώσεις απαντούν με καταστολή ή απαξίωση των διαμαρτυριών. Εξαιρεί την Ισπανία, όπου θεωρεί ότι ορισμένα αιτήματα για τη στέγη κινούνται προς κατεύθυνση συγγενή με κυβερνητική νομοθετική πρόταση, χωρίς να ταυτίζονται πλήρως.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, χαρακτηρίζει θετικές ως πρόθεση την Πράξη για την Προσιτή Στέγη και την Πράξη για τις Ποιοτικές Θέσεις Εργασίας, αλλά ανεπαρκείς ως προς την έκταση και τον χρόνο εφαρμογής τους. Υποστηρίζει επίσης ότι οι αυξημένες δαπάνες για εξοπλισμούς περιορίζουν τους διαθέσιμους πόρους για τη στήριξη της εργασίας, τις δημόσιες υπηρεσίες, την κοινωνική κατοικία και τις υποδομές.
