Συνέντευξη στο libre παραχώρησε ο Νίκος Βούτσης, πρώην πρόεδρος της Βουλής και στέλεχος της Νέας Αριστεράς, στις 3 Οκτωβρίου και εξέφρασε τις απόψεις του σε σημαντικά ζητήματα της πολιτικής πραγματικότητας αλλά και για την ανάγκη διεξόδου από την σημερινή κατάσταση της αριστεράς.
Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη, όπως την δημοσίευσε ο ίδιος ο Νίκος Βούτσης στον προσωπικό του λογαριασμό.
• Κύριε Πρόεδρε πρόσφατο δημοσίευμα της Wall Street Journal αναφέρεται σε φερόμενες δηλώσεις της Πρέσβειρας των ΗΠΑ, Κίμπερλι Γκιλφόιλ, και στη λεκτική αντιπαράθεση που ακολούθησε με τον Υπουργό Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου. Η κυβέρνηση διέψευσε την ύπαρξη τέτοιου διαλόγου. Εσείς πώς αξιολογείτε, υπό το πρίσμα της θεσμικής σας εμπειρίας, τέτοιου είδους παρεμβατικές τοποθετήσεις από συμμάχους και πόσο ευάλωτη καθίσταται η ελληνική δημοκρατική νομιμότητα απέναντι σε γεωπολιτικές πιέσεις;
Πολύ εύστοχη είναι η διατύπωση του ερωτήματός σας γιατί από πράξεις και παραλείψεις, από επιλογές της κυβέρνησης Μητσοτάκη η ελληνική δημοκρατική νομιμότητα έχει καταστεί πράγματι ευάλωτη σε γεωπολιτικές πιέσεις. Για την τεκμηρίωση αυτής της οδυνηρής πραγματικότητας δεν αναφέρομαι κυρίως στο συμβάν με την κ. Γκιλφόιλ για το οποίο η κυβέρνηση δεν μπορούσε παρά να βγάλει διάψευση και το οποίο από μόνο του φωτίζεται από την κατάσταση στη Ρουμανία που ακόμη και μέχρι τώρα ταλαιπωρούνται για να βρεθεί πολιτική διέξοδος λόγω επεμβάσεων διαφόρων παραγόντων.
Αναφέρομαι κυρίως στη στρατηγική πρόσδεση με το Ισραήλ έτσι όπως η σημερινή κυβέρνηση την εννοεί μέχρι του ορίου να αναθέτει την άμυνα του Αιγαίου σε χώρα μη μέλος του ΝΑΤΟ με αποκλειστική πρόσβαση στη διαχείριση των κωδικών των οπλικών συστημάτων της. Όπως επίσης μόλις χθες δημοσιοποιήθηκε η πίεση του ελληνικού Υπουργείου Παιδείας προς τα ελληνικά πανεπιστήμια για να συνάψουν συνεργασίες με τα ισραηλινά.
Συνεχείς άλλωστε είναι οι παρεμβάσεις που σχετίζονται με τη στρατηγική προώθηση του «κάθετου άξονα» για το ακριβό φυσικό αέριο των ΗΠΑ προς τις χώρες των Βαλκανίων και τη λοιπή Ευρώπη. Το ίδιο με την υποχρέωση που αναλήφθηκε και υλοποιήθηκε από ελληνικής πλευράς για την ευθεία συμμετοχή σε πολεμική εμπλοκή για την υπεράσπιση των εγκαταστάσεων της ARAMCO με συστοιχία PATRIOT και πολυμελές προσωπικό.
Αυτά τα λίγα παραδείγματα δείχνουν το πόσο επικίνδυνη και εθνικά εσφαλμένη είναι η πολιτική του «πρόθυμου συμμάχου», αντί της πολυετούς εθνικής πολιτικής για πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.
Επιλογή που προωθείτο με συμμαχίες που πιστοποιούν το ρόλο της χώρας μας σ’ αυτή την κρίσιμη περιοχή με απόλυτη προσήλωση στη διασφάλιση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στα πλαίσια του διεθνούς δικαίου. Παραδοσιακές επιλογές που έχουν ως στόχο την ειρήνη και την ανάπτυξη των φιλικών δεσμών με όλες τις χώρες της ευρύτερης περιοχής μας και που λειτουργούν ως γέφυρα επιπλέον με την Ε.Ε.
• Παρά τα κυβερνητικά μέτρα στήριξης, η ακρίβεια εξακολουθεί να ροκανίζει το εισόδημα των πολιτών. Κατά την άποψή σας, ποια είναι τα βασικά δομικά μέτρα που παραλείπει η κυβέρνηση και τα οποία θα μπορούσε να προτάξει μια συνεκτική αριστερή εναλλακτική πρόταση για την ανακούφιση της κοινωνίας;
Η κυβέρνηση της ΝΔ ακολουθεί για παραπάνω από επτά χρόνια μια ακραία νεοφιλελεύθερη πολιτική που έχει οδηγήσει την ελληνική κοινωνία σε κοινωνία των ¾ με συνεχή επιδείνωση μάλιστα των δεικτών που ορίζουν την ποιότητα και την τάση για μια αξιοβίωτη ζωή, δηλαδή το δείκτη της αγοραστικής δύναμης, την πραγματική μείωση των εισοδημάτων, τη δραματική επιβάρυνση από την ακριβή ενέργεια και τη στεγαστική κρίση. Αυτή η κατάσταση όπως από όλους περιγράφηκε και στην πρόσφατη ΔΕΘ δεν είναι εισαγόμενη όπως προ ετών η κυβέρνηση προπαγάνδιζε, αλλά είναι αποτέλεσμα των ταξικών επιλογών που ακολουθήθηκαν στη λήψη κρίσιμων αποφάσεων.
Αναφέρομαι στην εποχή της πανδημίας όπου μαζί με την τραγωδία υπήρξε για πρώτη φορά η δυνατότητα, χωρίς δανεισμό, να υπάρξει στήριξη και ανάπτυξη του ΕΣΥ και ευρύτερα του κοινωνικού κράτους. Αναφέρομαι στις διαδοχικές πολεμικές συγκρούσεις αυτών των ετών και τα ζητήματα που ανέκυψαν σε πολλούς τομείς από τον κρίσιμο τομέα της ενέργειας μέχρι αυτόν των εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Αναφέρομαι επίσης και κυρίως στις επιλογές που έγιναν για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης και Ανθεκτικότητας που ήταν μια μεγάλη ευκαιρία για την προώθηση ενός νέου παραγωγικού μοντέλου, στο οποίο όλοι ομνύουν, για τη μη στήριξη της κοινωνίας απέναντι σε πολλαπλά κρισιακά φαινόμενα, για λαθεμένες προτεραιότητες που υπονόμευσαν τον εκσυγχρονισμό και την ασφάλεια των υποδομών της χώρας και που αγνόησαν την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις η κυβέρνηση έκανε σταθερά επιλογές υπέρ των μεγάλων παλαιότερων και νέων επιχειρηματικών ομίλων. Υπέρ της στήριξης και ασυδοσίας των καρτέλ των τραπεζών, των εταιρειών ενέργειας, των πολυκαταστημάτων τροφίμων, των κατασκευαστικών ομίλων. Επιλογές που επέτρεψαν την ασύδοτη «τουριστική» εκμετάλλευση, τη συνεχή επιβάρυνση με αδιαφανείς προμήθειες εξοπλιστικών προγραμμάτων. Και όλα αυτά, τις περισσότερες φορές, με διάθεση των κονδυλίων μέσω απευθείας αναθέσεων σε όλους τους τομείς της κυβερνητικής λειτουργίας.
Οι προτάσεις από τα κόμματα της δημοκρατικής αντιπολίτευσης έχουν κατατεθεί πολλές φορές εδώ και χρόνια και ιδιαίτερα η Αριστερά έχουμε επιμείνει για τη ριζική μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης για τα καύσιμα και το ΦΠΑ σε βασικά είδη διατροφής, την κατάργηση του χρηματιστηρίου ενέργειας, το πλαφόν για τη στέγη και τη δημιουργία κοινωνικού αποθέματος στέγης. Ριζικές προτάσεις για την παύση των πλειστηριασμών, για την ουσιαστική ελάφρυνση και διευκόλυνση των υπερχρεωμένων νοικοκυριών.
Εναλλακτικές προτάσεις για την ανασυγκρότηση με δημόσιο χαρακτήρα των σιδηροδρόμων, του δημόσιου πιλοτικού ενεργειακού τομέα μέσω της ΔΕΗ, τον προσανατολισμό των χορηγήσεων των τραπεζών και την ύπαρξη δημόσιου τραπεζικού τομέα. Τέλος προτάσεις για τη δίκαιη φορολόγηση, την ουσιαστική μισθολογική στήριξη των δημοσίων υπαλλήλων, τον 13ο μισθό για το δημόσιο και τη 13η σύνταξη, τη στήριξη της δημόσιας υγείας και παιδείας. Αντ’ αυτών η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη επέλεξε την πολιτική των υπερπλεονασμάτων, των επιλεκτικών επιδομάτων και των συγκυριακών ενισχύσεων θεωρώντας κυνικά ότι έχουν καλύτερη εκλογική αποδοτικότητα.
Τώρα ο κ. Μητσοτάκης αντιλαμβάνεται τα όρια των συναινέσεων και της ανοχής αυτής της πολιτικής που απορρίπτεται από το 70% τουλάχιστον δημοσκοπικά του ελληνικού λαού και προβαίνει ανά δεκαπενθήμερο σε δηλώσεις για παροχές που βεβαίως αναφέρονται και θα αποδώσουν στο απώτερο μέλλον.
• Κύριε Βούτση, σ’ ό,τι σας αφορά παρά τις πρόσφατες διαψεύσεις σας σχετικά με σενάρια επιστροφής στον ΣΥΡΙΖΑ, η συζήτηση για τις αναγκαίες συμμαχίες και την ανασυγκρότηση του ευρύτερου προοδευτικού χώρου παραμένει ανοιχτή. Ποιος είναι ο οδικός χάρτης ώστε η Αριστερά να υπερβεί τον κατακερματισμό της και να αποτελέσει αξιόπιστο πόλο διακυβέρνησης;
Προφανώς υπάρχει ανάγκη για μια κουλτούρα και μια αντίστοιχη πρακτική συνεργασιών ιδιαίτερα στον πολύχρωμο χώρο της ανανεωτικής ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Οικολογίας. Δεν παραγνωρίζω βεβαίως την ύπαρξη του ΚΚΕ το οποίο όμως εδώ και πολλά χρόνια αρνείται σε επίπεδο πολιτικής τις συνεργασίες και τις συγκλίσεις.
Η ανάγκη για την ανάκτηση της αξιοπιστίας του χώρου της πολυκερματισμένης Αριστεράς που είχε ως αναφορά τον ΣΥΡΙΖΑ αλλά και η προφανής ανάγκη για την αναθεμελίωση της Αριστεράς μέσα στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον που στα καθ’ ημάς στην Ευρώπη σφραγίζονται από την άνοδο της ακροδεξιάς , δεν μπορούν να υπηρετηθούν αυτοτελώς. Η άποψή μου είναι ότι δεν αρκεί η προβολή των διαφορετικών θέσεων και η στείρα επίρριψη ευθυνών ανάμεσα στις διαφορετικές δυνάμεις της Αριστεράς.
Αντίθετα οι προσπάθειες αυτές που συνιστούν τη διακριτότητα ανάμεσα στις παραδόσεις και την οντότητα των διαφορετικών χώρων μπορεί να υπηρετηθούν ταυτόχρονα με την αναζήτηση συγκλίσεων, συνεργασιών, κοινής δράσης και παρουσίας εφόσον αυτό γίνει δυνατόν κοινής εκλογικής λίστας. Για να μην υπάρχουν ψευδαισθήσεις το ρολόι δεν γυρνάει πίσω για συγχωνεύσεις ή για παραγοντικές στρατηγικές και προσχωρήσεις.
Η ανάγκη των πολιτών που εμφορούνται από αριστερές και οικολογικές απόψεις πρέπει να μπορεί να εκπροσωπηθεί και στους κοινωνικούς αγώνες και στην πολιτική ζωή του τόπου. Αλλιώς τα εκβιαστικά διλήμματα και η έλλειψη ελπίδας και προσδοκιών θα οδηγούν μόνιμα στα φαινόμενα που είδαμε στις ευρωεκλογές. Θα τροφοδοτούν την αποχή και την εντέλει αποτύπωση ενός πλαστού πολιτικού χάρτη που πολύ θα απέχει από την πραγματική αποτύπωση της «λαϊκής κυριαρχίας».
• Πως βλέπετε την έως τώρα πορεία της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης; Μια συνεργασία του ΠΑΣΟΚ με την ΕΛ.Α.Σ. θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αφετηρία ευρύτερων συνεργασιών;
Οι ηγεσίες του ΠΑΣΟΚ και της ΕΛΑΣ για δικούς τους λόγους και σχεδιασμούς έχουν επιλέξει την, εκτός τόπου και χρόνου, στρατηγική της κατά μόνας διεκδίκησης του ρόλου της διακυβέρνησης της χώρας από την παραπαίουσα αλλά σαφώς υπερέχουσα δημοσκοπικά ΝΔ. Δεν τους ενδιαφέρει το προφανές ότι δηλαδή τούτων δεδομένων και για αυτές τις εκλογές το πιθανότερο είναι η κυβέρνηση να πέσει προς τα «δεξιά». Έχουν καταλήξει μάλιστα στη συστημική επιλογή που παραγνωρίζει ότι αντίπαλος σήμερα στη δεξιά και στην ακροδεξιά μπορεί να είναι και είναι η αριστερή πολιτική και η σύγχρονη Αριστερά.
Ομονοούν λοιπόν στις μεγάλες συστημικές επιλογές που ορίζει εκ των πραγμάτων η σημερινή κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη, όπως π.χ. το εύρος του προς διαχείριση δημοσιονομικού χώρου, οι εξορύξεις ορυκτών, το ύψος και η επιλογή εξοπλιστικών προγραμμάτων, η τάση συρρίκνωσης του δημόσιου τομέα της οικονομίας, ώστε να ανταποκριθούν καλύτερα καθεμία από τις δύο δυνάμεις, η ΕΛΑΣ και το ΠΑΣΟΚ, με επιλογές «μέσων όρων» σε ένα «κεντρώο» κοινό που έχει «απαυδήσει» από την καθεστωτική νοοτροπία, την αδιαφάνεια και την υπονόμευση του κράτους δικαίου.
Την ίδια ώρα και αυτό δεν πρέπει να μας διαφεύγει στην ανάλυσή μας για τη διαμόρφωση του προσεχούς πολιτικού τοπίου στη χώρα μας οξύνεται η αντιπαράθεση ανάμεσα σε μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους, των κατασκευών, της ενέργειας, των ΜΜΕ που διεκδικούν, μετά τη λήξη του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης και Ανθεκτικότητας, τα νέα μερίδια αλλά και τις πιθανές εκπροσωπήσεις τους στον σκληρό ανταγωνισμό για υπερκέρδη στη νέα περίοδο.
Ο οξύς ανταγωνισμός τους συνδέεται πλέον ευθύτατα, εκ παραλλήλου με τη διασύνδεση των ευρωπαϊκών πολιτικών ομάδων, με τις μεγάλες νέες «αρνητικές» κατευθύνσεις των επιλογών της Ε.Ε. για την πολεμική οικονομία, την αναστολή δράσεων για την κλιματική αλλαγή, την προτεραιότητα του ανταγωνισμού για την τεχνητή νοημοσύνη και ιδιαίτερα για τις ενεργειακές επιλογές στα όρια της ομηρίας του σχεδιασμού των ΗΠΑ.
• Με δεδομένη τη γενικευμένη αίσθηση πολιτικής απαξίωσης και τη ρευστότητα του πολιτικού σκηνικού, εκτιμάτε ότι η χώρα οδεύει προς μια περίοδο παρατεταμένης πολιτικής αποσταθεροποίησης ή ότι οι επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις θα φέρουν ανατροπές στους συσχετισμούς δυνάμεων;
Το βέβαιο είναι ότι έχει υπάρξει ανατροπή στην «πολιτική διάθεση» μιας μεγάλης κοινωνικής πλειοψηφίας απέναντι στην ακολουθούμενη ακραία νεοφιλελεύθερη πολιτική των κυβερνήσεων Μητσοτάκη. Αυτή η διαπίστωση δεν σημαίνει αυτόματα ότι ανατρέπει τους συσχετισμούς πολιτικών δυνάμεων ακριβώς γιατί έχει διαμορφωθεί και με ευθύνες των δυνάμεων της αντιπολίτευσης ένα περιορισμένο πεδίο κινηματικών κοινωνικών δράσεων και μια ανοχή σε αυτό που έχει ονομαστεί κοινωνία των «χαμηλών προσδοκιών».
Η καθεστωτική λειτουργία με επίκεντρο τις βαριές ευθύνες για τα μεγάλα πλήγματα στο κράτος δικαίου τα οποία τα εντοπίζει και η πρόσφατη σχετική αποτίμηση που έκανε το Συμβούλιο της Ευρώπης για πολύ σοβαρά ζητήματα από τις παρακολουθήσεις μέχρι τα push-backs αποτελεί έναν κοινό παρανομαστή για την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη απαξίωσης της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Διαμορφώνει όμως και ένα κλίμα που απαξιώνει συλλήβδην το πολιτικό σύστημα καθώς δημιουργείται η εντύπωση ότι δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν, να τιμωρηθούν οι υπαίτιοι και να σταματήσουν αυτά τα φαινόμενα.
Περισσότερο όμως λειτουργεί σαν μία θρυαλλίδα για την απαίτηση απόδοσης δικαιοσύνης η στρατηγική της πολλαπλής συγκάλυψης που εφαρμόστηκε από το κυβερνητικό καθεστώς τόσο για το θέμα των υποκλοπών, όσο και για τα Τέμπη, τον ΟΠΕΚΕΠΕ μέχρι και για τις συνθήκες στις φυλακές και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορά μας.
Με αυτή την έννοια και η δίκη Τριαντόπουλου, Αγοραστού κλπ. στο Ειδικό Δικαστήριο έχει πολύ μεγάλη σημασία γιατί σπάει το ταμπού της ατιμωρησίας, ανατρέπει την πεποίθηση και τον φόβο ότι όλοι μένουν στο απυρόβλητο εκτός από τους απλούς πολίτες για τους οποίους η δικαιοσύνη και το κράτος είναι αμείλικτοι.
Αυτό λοιπόν το συναίσθημα για τους επόμενους προεκλογικούς μήνες μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά για να σπάσει το πέπλο του πολιτικού μιθριδατισμού. Να σπάσει η σιωπή και ο φόβος που η κυβερνητική προπαγάνδα και επικοινωνία προσπαθεί επί χρόνια να απομονώσει τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία. Άρα υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μια πιο αυθεντική αποτύπωση των συσχετισμών και στην κάλπη, αλλά πρώτα στην κοινωνία στους επόμενους μήνες.
