Το φοιτητικό κίνημα επικράτησε στις εκλογές και εξασφάλισε κοινοβουλευτική πλειοψηφία, αλλά δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία ή ποια θα είναι η κυβερνητική του γραμμή.
Η εκλογική επικράτηση της «Φοιτητικής Λίστας» στη Σερβία έβαλε τέλος στην πολιτική κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος παραδέχθηκε την ήττα του αργά την Κυριακή. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν σε πόλεις της χώρας για να πανηγυρίσουν, έπειτα από δύο χρόνια ειρηνικών αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων.
Το κίνημα διαθέτει πλέον κοινοβουλευτική πλειοψηφία, όμως η συγκρότηση κυβέρνησης και η συμφωνία σε κοινό πρόγραμμα παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Οι φοιτητές δεν έχουν εμπειρία διακυβέρνησης, ενώ τα πρόσωπα που επέλεξαν για τις εκλογές δεν είχαν προηγούμενη κοινή πολιτική πορεία.
Ανοιχτά ζητήματα για τη νέα κυβέρνηση
Δεν έχει διευκρινιστεί ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία ούτε αν οι υποψήφιοι θα μπορέσουν να διατηρήσουν ενιαία στάση και να αξιοποιήσουν την πλειοψηφία τους. Το κίνημα επέλεξε 250 εκπροσώπους, μεταξύ των οποίων ακαδημαϊκούς, δικηγόρους, γιατρούς, ηθοποιούς, αγρότες και μουσικούς.
Ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου Ραντομίρ Σάιτσιτς συγκαταλέγονται στα πρόσωπα που ξεχωρίζουν. Δεν είναι, ωστόσο, γνωστό αν κάποιος από αυτούς θα αναλάβει υπουργικό αξίωμα.
Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου Καταρίνα Πόποβιτς εκτίμησε ότι το κίνημα έχει επιφέρει σημαντική αλλαγή στην πολιτική κουλτούρα της χώρας, σημειώνοντας πως μένει να φανεί αν αυτή θα διατηρηθεί. Κατά την ίδια, κοινοί στόχοι θα μπορούσαν να κρατήσουν ενωμένη την ομάδα και να στηρίξουν την προσπάθεια αλλαγής του συστήματος.
Έκθεση της Teneo Global Research ανέφερε ότι η νίκη ενδέχεται να οδηγήσει σε ευρείες θεσμικές και πολιτικές αλλαγές, με έμφαση στην καταπολέμηση της διαφθοράς, το κράτος δικαίου και τις δημόσιες υπηρεσίες. Η ίδια έκθεση επισήμανε ότι η αντίσταση της γραφειοκρατίας και η περιορισμένη κυβερνητική εμπειρία του κινήματος μπορεί να δυσκολέψουν τη μετάβαση.
Προθεσμία και θεσμικές αλλαγές
Το Σύνταγμα προβλέπει προθεσμία 90 ημερών για τον σχηματισμό κυβέρνησης, η οποία αρχίζει όταν συγκληθεί το κοινοβούλιο μετά την ανακοίνωση των τελικών αποτελεσμάτων από την κρατική εκλογική επιτροπή. Παράλληλα, πρέπει να εγκριθεί ο προϋπολογισμός πριν από το τέλος του έτους, ενώ το δημόσιο και το ιδιωτικό χρέος αυξάνονται.
Η αντιμετώπιση της διαφθοράς, σύμφωνα με το υλικό, θα απαιτήσει αλλαγές στην αστυνομία και στις υπηρεσίες πληροφοριών, καθώς και μεταρρυθμίσεις στη δικαιοσύνη. Ο δικηγόρος με έδρα το Βελιγράδι και πρώην συν-υπουργός Εσωτερικών Μπόζο Πρέλεβιτς είπε ότι οι κρατικοί θεσμοί χρειάζονται «αποτοξίνωση» έπειτα από τα χρόνια διακυβέρνησης του Βούτσιτς. Προειδοποίησε επίσης ότι το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) θα ασκήσει ισχυρή αντιπολίτευση. Ο Βούτσιτς και το SNS έχουν απορρίψει επανειλημμένα τις κατηγορίες περί διαφθοράς και καταστολής.
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν μετά τον θάνατο 16 ανθρώπων, όταν κατέρρευσε το τσιμεντένιο στέγαστρο στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ το 2024. Οι φοιτητές που ηγήθηκαν των διαδηλώσεων ζητούσαν απόδοση ευθυνών και τερματισμό της διαφθοράς.
Οι θέσεις για ΕΕ, Ρωσία και Κοσσυφοπέδιο
Το κίνημα έχει παρουσιάσει μέρος των θέσεών του, με εσωτερικό πρόγραμμα που επικεντρώνεται στην καταπολέμηση της διαφθοράς και σε θεσμικές αλλαγές. Δεν αναγνωρίζει το Κοσσυφοπέδιο και επιθυμεί δημοψήφισμα για την ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο εκπρόσωπος της «Φοιτητικής Λίστας» Γιόβο Μπάκιτς δήλωσε ότι δεν αναμένεται αλλαγή στην πολιτική της Σερβίας έναντι της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της μη επιβολής κυρώσεων στη Μόσχα. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ εξήρε τον Βούτσιτς, χωρίς να συγχαρεί τους φοιτητές. Τις εξελίξεις παρακολουθεί και η Ουκρανία, η οποία έχει ωφεληθεί έμμεσα από σερβικά όπλα στον πόλεμο με τη Ρωσία.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συνεχάρησαν τους φοιτητές και δήλωσαν έτοιμοι να βοηθήσουν τη Σερβία στην προσπάθεια κατά της διαφθοράς. Ο Σάβο Μανόιλοβιτς, από το κίνημα «Go-Change» (Kreni-Promeni), που στηρίζει τους φοιτητές, εξέφρασε την πεποίθηση ότι θα επιλεγεί πρόσωπο ικανό να οδηγήσει τη χώρα στις μεταρρυθμίσεις.
